ას-342-634-04 17 მაისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: საცხოვრებელი ფართიდან გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 17 ოქტომბერს შპს „თ.-მ“ ა. კ.-ს, ფ. დ.-ის, გ. ჭ.-ს, მ. ყ.-ს, ი. ჯ.-სა და სხვების მიმართ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელში მითითებული პირების (სულ 39 პირის) გამოსახლება შპს-ს კუთვნილი მშენებარე საცხოვრებელი სახლიდან შემდეგი საფუძვლით:

სადავო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, რომელიც შპს „თ.-ის“ საკუთრებას წარმოადგენს, დაიწყო 1991 წელს. მოხერხდა 7,5 სართულის კარკასის აშენება, რის შემდეგაც უსახსრობის გამო მშენებლობა შეჩერდა.

2001წ. 4 სექტემბერს მშენებარე საცხოვრებელ სახლში ოჯახებით თვითნებურად შეიჭრნენ ლტოლვილები, რაც შპს „თ.-ს“ საშუალებას არ აძლევს, დაამთავროს სახლის მშენებლობა. ამის გამო ზიანი ადგებათ ამ ბინის მიღების რიგში მყოფ «თ.-ის» თანამშრომლებს.

მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარმოუდგენიათ, მაგრამ სასამართლო პროცესზე სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ ისინი არიან დევნილები, არ გააჩნიათ სხვა საცხოვრებელი ადგილი, საცხოვრებელი სახლი დაიკავეს საქართველოს პრეზიდენტის 1991წ. ¹2643 ბრძანების საფუძველზე და საქართველოში შექმნილი ვითარების გათვალისწინებით.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეები: ა.კ.-ა, მ. შ.-ე, თ. კ.-ე და სხვები, სულ 40 პირი, მასთან ერთად მცხოვრებ პირებთან ერთად გამოსახლდნენ უნებართვოდ დაკავებული ფართიდან.

მითითებულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს თ.კ.-მ, ფ. დ.-მ, გ. ჭ.-მ, მ. ყ.-მ და ი.ჯ.-მ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 8 ივლისის განჩინებით ვ. დ.-ის, გ. ჭ.-ს, მ. ყ.-ს, ლ.ბ.-ს, ს.გ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა.

გაუქმდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, მოსარჩელე მიიჩნია კეთილსინდისიერ მფლობელად, მაგრამ არ გაარკვია იგი იყო თუ არა სათანადო მოსარჩელე.

საქმის მასალების მიხედვით თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1986წ. «15.29465 განკარგულებით დაკმაყოფილდა თ.-ის სამმართველოს თხოვნა და მას დამატებითი კორპუსის ასაშენებლად ...-ის საცხოვრებელი რაიონის მე-4 და მე-3 კვარტალში გამოეყო ¹8 და „დ“ კორპუსის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთები. სარჩელი მოპასუხეთა გამოსახლების მოთხოვნით წარდგენილია შპს „თ.-ის“ მიერ. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება შპს „თ.-ი“ წარმოადგენდა თუ არა თ.-ის სამმართველოს სამართალმემკვიდრეს.

საკასაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა განეხილა სსკ-ის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004წ. 30 იანვრის გადაწყვეტილებით კ.დ.-ის, გ.ჭ.-ს, მ. ყ.-სა და სხვათა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 მარტის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ მშენებარე სახლში დროებით საცხოვრებლად შესული პირები არიან აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულნი. მათ მიერ დაკავებული სახლი კი იყო უმოქმედო.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1992წ. 30 დეკემბრის ¹92 განკარგულებაზე, საქარველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹643 ბრძანებულებასა და 1996წ. 197/6 სადირექტივო წერილზე და აღნიშნა, რომ „იძულებით გადაადგილებულ პირთა დევნილთა შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესაბამის ორგანოებს კონფლიქტის საბოლოო მოგვარებამდე ევალებათ დევნილების განსახლება უმოქმედო შენობა _ ნაგებობებში.

ამასთან, «თ-ის» საცხოვრებელ სახლში დევნილთა შესახლებასა და რეგისტრაციაზე ინფორმაციას შეიცავდა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს 2002წ. 2 დეკემბრის წერილი.

2004წ. 22 მარტს შპს „თ.-მ“ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

კასატორის მითითებით, სადავო სახლი სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უმოქმედოდ. სინამდვილეში მითითებულ სახლი მშენებარეა, აშენებულია მხოლოდ 7,5 სართული. ეს სახლი რომ მშენებარეა, სააპელაციო სასამართლოც აღიარებს, მაგრამ თავისი მოსაზრების საწინააღმდეგოდ თვლის, რომ იგი უმოქმედო ნაგებობაა.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1992წ. 30 დეკემბრის ¹92 განკარგულება, საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹643 ბრძანებულება, 1996წ. 197/6 სადირექტივო წერილი, იძულებით გადაადგილებულ პირთა დევნილთა შევსახებ“ კანონის მესამე მუხლი და ამ ნორმის შესაბამისად, დადგენილად არასწორად ჩათვალა, რომ აღმასრულებელსა ხელისუფლება და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესაბამის ორგანოებს კონფლიქტის საბოლოო მოწესრიგებამდე ევალებათ დევნილების განსახლება უმოქმედო შენობა _ ნაგებობებში.

ამ ნორმების შესაბამისად, დევნილთა განსახლების კომპეტენცია გააჩნია აღმასრულებელ ხელისუფლებას და ადგილობრივ თვითმმართველობას. მოპასუხეებს კი ამ წესის დაცვით არ დაუკავებიათ მშენებარე სახლი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითება ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს 2002წ. 2 დეკემბრის წერილზე დაუსაბუთებელი და გაუგებარია. ეს წერილი არ გამოდგება მშენებარე სახლში დევნილთა მართლზომიერად შესახლების დამადასტურებელ დოკუმენტად, ვინაიდან სამინისტრო ატყობინებს სს „ე.-ს“ ამ ფართში მცხოვრებ დევნილებისათვის დახარჯული ელექტროენერგიის ღირებულების გადახდისათვის დაწესებული შეღავათების შესახებ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით გამოსახლდა 41 პირი. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მხოლოდ ოთხმა პირმა, ამიტომ დანარჩენთა მიმართ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მთლიანად გააუქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია.

სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003წ. 8 ივნისის განჩინებით გაუქმდა რა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, სააპელაციო სასამართლოს დაევალა, დაედგინა შპს „თ.-ი“ იყო თუ არა სათანადო მოსარჩელე, იგი წარმოადგენდა თუ არა თბილისის მეტოპლიტენის სამმართველოს სამართალმემკვიდრეს.

მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის დროს არ შეასრულა უზენაესი სასამართლოს მითითება, არ დაადგინა სამართალმემკვიდრეობის საკითხი და 2004წ. 30 იანვრის გადაწყვეტილებაში არ მიუთითა ამ საკითხის ირგვლივ მის მიერ რა ფაქტობრივი გარემოებები იქნა დადგენილი.

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის.

მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითების მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ მოსარჩელე იყო თუ არა «თ.-ის» სამმართველოს უფლებამონაცვლე, სადავო შენობა წარმოადგენდა თუ არა მის საკუთრებას და საქმეში იგი სწორად იყო თუ არა მოსარჩელედ ჩაბმული.

სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ დევნილები სადავო ბინაში შესახლდნენ კანონით დადგენილი წესით თუ თვინებურად, სადავო სახლი კერძო სექტორის საკუთრებაა თუ სახელმწიფოსი. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის გარეშე შეუძლებელია სახელმწიფო მეთაურის 1992წ. 30 დეკემბრის ¹92 განკარგულების, საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹643 ბრძანებულების, ასევე „იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით სადავო საკითხის გადაწყვეტა. მართალია, სადავო საკითხზე, სარჩელის დაკმაყოფილება ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უნდა მოხდეს ზემოთ მითითებულ ნორმატიული აქტისა და კანონთა მკაცრი დაცვით, მაგრამ ეს შესაძლებელი გახდება მხოლოდ მას შემდეგ, როცა სააპელაციო სასამართლოს მიერ, საქმის ყოველმხრივი და სრული განხილვის შემდეგ, უტყუარად დადგინდება საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული კონკრეტული დავის გადაწყვეტის დროს სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს 2002წ. 2 დეკემბრის წერილი, ვინაიდან ამ წერილით არ რეგულირდება იძულებით გადაადგილებულ პირთა განსახლების საკითხი.

სსკ-ის 86-ე მუხლის პირველილ ნაწილის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, სარჩელი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთად რამდენიმე მოსარჩელის მიერ ან რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თითოეული მოსარჩელე ან მოპასუხე მეორე მხარის მიმართ პროცესში გამოდის დამოუკიდებლად.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ 39 პირის წინააღმდეგ შეიტანა რა სარჩელი და მათი ოჯახის წევრებთან ერთად მოითხოვა სახლიდან გამოსახლება, თავისთავად მოცემულ საქმეზე მოწვეული 39 მოპასუხე თავიანთ ოჯახის წევრებთან ერთად წარმოადგენდნენ თანამოპასუხეებს და თითოეული მოპასუხე მეორე მხარის მიმართ პროცესში გამოდიოდა დამოუკიდებლად.

სსკ-ის 87-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თანამონაწილენი სარგებლობენ ყველა იმ საპროცესო უფლებით, რომელიც ამ კოდექსით მინიჭებული აქვთ მხარეებს.

ამ ნორმის შესაბამისად, თითოეულ მოპასუხეს შეეძლო, სააპელაციო საჩივარი შეეტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, მაგრამ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მხოლოდ ხუთმა მოპასუხემ. სააპელაციო სასამართლომ კი მთლიანად გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო სახლიდან გამოსახლებული იყო 41 პირი.

სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 87-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილის მკაცრი დაცვით უნდა განსაზღვროს, თუ რამდენად შესაძლებელია შესაბამისი მინდობილობის არარსებობის გარეშე გადაწყდეს დანარჩენ თანამოპასუხეთა უფლებების დაცვის საკითხი და ხომ არ გამოიწვევს იგი სსკ-ის 377-ე მუხლის დარღვევას, რასაც უთითებდა საქართველოს უზენაესი სასამართლო ამ საქმეზე 2003წ. 8 ივლისს მიღებულ განჩინებაში.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004წ. 30 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.