ას-399-691-04 7 ივლისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 30 აპრილს ნ. ჯ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. გ-ის მიმართ ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის თაობაზე. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2000წ. 18 აგვისტოს სანოტარო წესით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხის დედის _ ნ. წ-ისაგან 60000 ლარად შეიძინა თბილისში, ..... მდებარე 2-ოთახიანი ბინა, საერთო ფართით 134,60 კვ.მ, რის შემდეგაც აღნიშნული ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნ. ჯ-ის საკუთრებად. ნ. წ-ის გარდაცვალების შემდეგ, მითითებულ ბინაში ცხოვრობს მოპასუხე თავის ოჯახთან ერთად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. ჯ-ემ მიმართა სასამართლოს და სკ-ის 172-ე მუხლის საფუძველზე, მოითხოვა თ. გ-ის თანმხლებ პირებთან ერთად სადავო ბინიდან გამოსახლება.

მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და აღნიშნა, რომ 2000წ. 18 აგვისტოს სესხის სასყიდლიანი ხელშეკრულების საფუძველზე ნ. ჯ-ისაგან მიიღო 23000 აშშ დოლარი. ამავე დღეს, სესხის ხელშეკრულების საგარანტოდ, მის დედასა და ნ. ჯ-ეს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა თბილისში, ...... მდებარე 2-ოთახიანი ბინის ნასყიდობის ხელშკრულება, ამდენად, მხარეებს ბინის ყიდვა-გაყიდვის განზრახვა არ ჰქონიათ.

თ. გ-ემ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა 2000წ. 18 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშკრულების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების, ბათილად ცნობა და ნ. ჯ-ის სარჩელზე უარის თქმა.

საქმის განხილვისას, კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 12 ივლისის განჩინებით მხარეთა შორის დამტკიცდა მორიგების აქტი და საქმის წარმოება შეწყდა.

2002წ. 9 აგვისტოს რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა თ. გ-ემ და მოითხოვა საქმის წარმოების განახლება, რაც კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 ოქტომბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა და საქმის წარმოება განახლდა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 11 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო თ. გ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა _ ბათილად იქნა ცნობილი 2002წ. 18 აგვისტოს ნ. წ-სა და ნ. ჯ-ეს შორის დადებული ხელშკრულება და აღნიშნული ხელშეკრულება აღიარებულ იქნა იპოთეკის ხელშეკრულებად, თ. გ-ესა და ნ. ჯ-ეს შორის დადებული სესხის ხელშკრულების უზრუნველსაყოფად.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-ემ, აპელანტმა ასევე გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 ოქტომბრის განჩინება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 22 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 11 მარტის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2002წ. 14 ოქტომბრის განჩინება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2000წ. 18 აგვისტოს სანოტარო წესით გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, ნ. ჯ-ემ ნ. წ-ისაგან 60 ათას ლარად შეიძინა თბილისში, ..... მდებარე ოროთახიანი ბინა, საერთო ფართით 134,60 კვ.მ, რომელიც საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნ. ჯ-ის საკუთრებად.

2000წ. 18 აგვისტოს მარტივი წერილობითი ფორმით დადებული ხელშეკრულებით ნ. წ-ის შვილმა თ. გ-ემ ექვსი თვის ვადით და ყოველთვიურად 5%-იანი სარგებლით ნ. ჯ-ისაგან ისესხა 23000 აშშ დოლარი.

თ. გ-ის განმარტებით, სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების თაობაზე იგი თავიდანვე საქმის კურსში იყო და ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად წერილობითი თანხმობა მისცა დედას _ ნ. წ-ს ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად.

თ. გ-ემ ასევე აღნიშნა, რომ თბილისში, ..... მდებარე 2 ოთახიანი ბინა დღეისათვის 25 ათას აშშ დოლარამდე ღირს, მისი ვალი კი ნ. ჯ-ის მიმართ დაახლოებით 40-50 ათას აშშ დოლარს შეადგენს.

პალატამ მიუთითა სსკ-ის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და განიხილა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 ოქტომბრის განჩინების კანონიერი საფუძვლები. პალატამ მიუთითა, რომ თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 12 ივლისის სხდომის ოქმით და მხარეთა მორიგების აქტით თვითონ მხარეებმა ნ. ჯ-ემ და თ. გ-ემ წარუდგინეს წერილობით გაფორმებული, 2002წ. 12 ივლისით დათარიღებული და ხელმოწერილი მორიგების აქტი. სასამართლოს სხდომაზე, რომელშიც მხარეთა წარმომადგენლებიც მონაწილეობდნენ, სხდომის ოქმში აისახა მხარეთა მორიგების პირობები, რაც მხარეებმა ოქმში ხელის მოწერით კვლავ დაადასტურეს. ამის შემდგომ, სასამართლოს 2002წ. 12 ივლისის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება ნ. ჯ-ესა და თ. გ-ეს შორის და მხარეთა მორიგების გამო სამოქალაქო საქმის წარმოება შეწყდა.

2002წ. 9 აგვისტოს თ. გ-ემ კერძო საჩივარი შეიტანა და სასამართლოს 2002წ. 12 ივლისის განჩინების გაუქმება მოითხოვა იმ მოტივით, რომ მორიგების ტექსტი შედგენილ იქნა სასამართლო პროცესის მსვლელობისას, დროის მწვავე დეფიციტის პირობებში. შემდეგში ჯეროვანი გაანალიზებისა და ოჯახის წევრებთან მოლაპარაკების შემდეგ მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მხარეთა მორიგება უნდა გაუქმდეს და განახლდეს საქმის წარმოება.

ამდენად, თ. გ-ეს მხარეთა მორიგების თაობაზე უშუალოდ სასამართლოს მოქმედება არ გაუსაჩივრებია. მან განჩინების გაუქმება იმასთან დაკავშირებით მოითხოვა, რომ შემდგომი განსჯის შედეგად მორიგების პირობები მას აღარ მოეწონა და გადაიფიქრა.

სსკ-ის 272-ე მუხლის „ა“ პუნქტის შესაბამისად, სასამართლო მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მხარეები მორიგდნენ.

მოცემულ საქმეზე მხარეებმა თვითონ გამოხატეს რა ნება, სასამართლოს წარუდგინეს 2002წ. 12 ივლისის მორიგების აქტი, რომელიც მათივე შუამდგომლობის საფუძველზე სასამართლომ განჩინებით დაამტკიცა და საქმის წარმოებაც შეწყდა.

ამრიგად, თ. გ-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არ მოიპოვებოდა.

რაც შეეხება თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 ოქტომბრის განჩინებას თ. გ-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და 2002წ. 12 ივლისის განჩინების გაუქმების შესახებ, სააპელაციო პალატამ იგი იურიდიულად დაუსაბუთებელად მიიჩნია. მასში აღნიშნული არ არის, თუ რატომ უნდა გაუქმებულიყო მხარეთა მორიგების აქტის საფუძველზე მიღებული განჩინება. აღნიშნული კი საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

საოლქო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. გ-ემ და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, საოლქო სასამართლოს განჩინება უკანონოა, რადგან სააპელაციო პალატას უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება და არა განჩინება.

თ. გ-ემ აღნიშნა, რომ ნ. ჯ-ემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს განჩინება, რომლითაც მორიგების საფუძველზე საქმის წარმოება შეწყდა. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატას არ უნდა დაეკმაყოფილებინა აპელანტის მოთხოვნა, რადგან ნ. ჯ-ეს რაიონული სასამართლოს ზემომითითებულ განჩინებაზე უნდა შეეტანა კერძო საჩივარი ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მაგრამ ამის სურვილი მას არ ჰქონია. ამდენად, ნ. ჯ-ეს აღნიშნული განჩინების სააპელაციო წესით გასაჩივრების უფლება არ ჰქონდა, რადგან განჩინება უკვე კანონიერ ძალაში იყო შესული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თ. გ-ემ მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოების გამო:

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება და არა განჩინება. პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 386-ე, 389-ე მუხლებით სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილება გამოაქვს იმ შემთხვევაში, როცა არსებითად წყვეტს საქმეს. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ უნდა მიეღო, რადგან მან გააუქმა რა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, უცვლელად დატოვა განჩინება, რომლითაც საქმის წარმოება შეწყდა. განჩინების უცვლელად დატოვების შემთხვევაში ზემდგომ სასამართლოს გამოაქვს განჩინება და არა ახალი გადაწყვეტილება.

პალატა არ იზიარებს ასევე კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე არ უნდა ემსჯელა იმ განჩინების კანონიერებაზე, რომელიც წინ უძღოდა გადაწყვეტილების გამოტანას. სსკ-ის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილით სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს ის განჩინებები, რომლებიც გამოტანილია საქმის პირველ ინსტანციაში განხილვასთან დაკავშირებით და რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. აქედან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან ნ. ჯ-ემ ამ განჩინებაზე კერძო საჩივარი არ შეიტანა, მან უფლება დაკარგა განჩინების სააპელაციო წესით გასაჩივრებისა. მითითებული საპროცესო ნორმა მხარეს უფლებას აძლევს ამ კატეგორიის განჩინებები საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად გაასაჩივროს. რაც შეეხება განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლას, როგორც ამას კასატორი მიუთითებს, პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 264-ე მუხლით კანონიერ ძალაში შედის სასამართლოს გადაწყვეტილება და ის განჩინება, რომლითაც არსებითად გადაწყდა დავა. (მაგ. განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე), რადგან გადაწყვეტილების (განჩინების) კანონიერ ძალაში შესვლას კანონი გარკვეულ სამართლებრივ შედეგებს უკავშირებს სხვა განჩინებას (ე.წ. შუალედური) სსკ-ის 285-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტით, გააჩნიათ გასაჩივრების ვადა. თუ ეს განჩინებები კანონით დადგენილ ვადაში 414-ე, 416-ე მუხლების საფუძველზე არ გასაჩივრდა, ისინი საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად შეიძლება გასაჩივრდეს 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილსა და 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე.

პალატა მიუთითებს, რომ მორიგების საფუძველზე საქმის წარმოების შეწყვეტის განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს, მაგრამ მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და საფუძვლებით. მორიგება იგივე გარიგებაა, რომელიც დაიდო მოდავე მხარეებს შორის, ამიტომ მისი გაუქმების (ბათილად ცნობის) მოთხოვნა უნდა ემყარებოდეს კანონით გათვალისწინებულ საფუძვლებს. (მაგ. იგი შეიძლება საცილო გახადოს ერთ-ერთმა მხარემ). განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია მორიგების თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება დაუსაბუთებლად. კერძო საჩივარში, რომლითაც მხარე 2002წ. 12 ივლისის განჩინების გაუქმებას მოითხოვდა, არ არის მითითებული (მორიგების) გარიგების ბათილად ცნობის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები.

ამდენად, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 22 იანვრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.