¹ ბს-1336-911(კ-05) 28 დეკემბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე (მომხსენებელი),

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: დღგ-ს ჩათვლის აღდგენა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 29 ოქტომბერს შპს “ა.ამ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიმართ ადმინისტრაციული აქტის გაუქმებისა და ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს ჩათვლების აღდგენის თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მას, მოპასუხის ¹09-09/2806 შეტყობინებით, გაუუქმდა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი დღგ. შპს “ა.” დარიცხულმა თანხამ მთლიანად შეადგინა 16323,76 ლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, მან მთლიანად გადაიხადა მისთვის მიწოდებულ საქონელზე ბიუჯეტში გადასახდელი დღგ-ის თანხა და რა მიზეზით არ მოხდა ჩათვლა ზემოაღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე, მისთვის გაუგებარია.

მოსარჩელის მოსაზრებით, თუ მოპასუხემ შემოწმებით დაადგინა საქონლის მიმწოდებლის მიერ წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების სიყალბე და კანონთან შეუსაბამობა ან მიმწოდებელმა არ გადაიხადა ბიუჯეტში მოსარჩელის მიერ სადავო ანგარიშ-ფაქტურებით გადახდილი თანხა. ამის გამო არ შეიძლებოდა მოსარჩელის მიერ ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი 16632 ლარის ანგარიშ-ფაქტურების გაუქმება.

კასატორი აღნიშნავდა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 90-ე, 114-ე და 115-ე მუხლების თანახმად, შპს “ა.” კანონიერად გადაიხადა ბიუჯეტში დღგ _ 16323,76 ლარი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობასა და საგადასახადო კოდექსის 114-ე და 115-ე მუხლების თანახმად, წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე დღგ-ს სახით დარიცხული 16323,76 ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ ჩათვლის მოპასუხისთვის დავალებას.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ სასარჩელო განცხადება არ ცნო და მიუთითა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად, ხოლო დღგ-ს ჩათვლას ექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის თანხა, რომელიც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის წარმომადგენელი ითხოვდა მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ა.” სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას დაევალა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების აღდგენა და დღგ-ის _ 16323,76 ლარის გადახდილად ჩათვლა.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 15 ივნისის განჩინებით საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი, ინდივიდუალური მეწარმეები: “დ-ი გ.” და “ხ. ბ-ი”, ხოლო ამავე სასამართლოს 2004წ. 19 ოქტომბრის განჩინებით _ შპს “გ. ვ-ი”.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 10 დეკემბრის განჩინებით, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “ა.” სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ა.”.

კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას, კერძოდ, ზემოაღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის _ 16323 ლარის ჩათვლების აღდგენას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005წ. 8 აპრილის განჩინებით შპს “ა.” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002წ. 22 ოქტომბრის შეტყობინებით გაუქმებული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების აღდგენისა და დღგ-ის _ 8017 ლარის გადახდილად ჩათვლის შესახებ შპს “ა.” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “ა.” სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას აპელანტის _ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარმოდგენილ იქნა გადამხდელ “ხ. ბ-ის” შედარების აქტი 02.06.2002-დან 13.05.2005-მდე, რომლის შესაბამისადაც ამ პერიოდისათვის “ხ. ბ-ის” დღგ-ს გადასახადში ნარჩენი აქვს 127386,86 ლარი, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 02.06.2005წ. ¹4-09/4795 წერილის შესაბამისად, შპს “ა.” მომწოდებელ ი/მ “ხ. ბ-ს” არ აქვს შესრულებული საგადასახადო ვალდებულებები და გადასახადების პირადი ბარათის მონაცემების მიხედვით სახელმწიფო ბიუჯეტისადმი ერიცხება ვადაგადაცილებული დავალიანება _ 282345.55 ლარი, მათ შორის, დღგ 281750.4 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, დასტურდება, რომ სერია ... საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით გათვალისწინებული დღგ-ს თანხა ბიუჯეტში გადახდილი არ არის, რის გამოც, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული ანაგარიშ-ფაქტურებით გათვალისწინებული დღგ-ს თანხა არ უნდა იყოს ჩათვლილი.

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ა.”.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, დღგ-ს ჩათვლას ექვემდებარება ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა, შპს “ა.” კი მაშინ მოქმედი საგადასახადო კოდექსით ბიუჯეტში დღგ-ს თანხის გადახდის ოპერაცია დაასრულა საქონლის მიმწოდებელი ი/მ “ხ. ბ-ზე” თანხის გადაცემით, მათ შორის, დღგ-ს გადახდითაც, რის საფუძველზეც ამ უკანასკნელმა გამოწერა ანგარიშ-ფაქტურები ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის თანხის მითითებით. საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლით მის მიერ ბიუჯეტში დღგ-ს გადასახადის გადახდა დასრულდა ამ ოპერაციით, რადგან მაშინ მოქმედი საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად, მისი ბიუჯეტის მიმართ ვალდებულება აქ სრულდებოდა. საგადასახადო კოდექსის 29-ე მუხლის შესაბამისად, დღგ არაპირდაპირი გადასახადია, კოდექსი კი წარმოადგენს ნორმათა ერთობლიობას, რომელიც აწესრიგებს საგადასახადო სფეროს. საგადასახადო კოდექსში კი დღგ-ს გადასახადს აგრეთვე ეხება 29-ე და 115-118-ე მუხლებიც და სწორედ ამ მუხლებთან ერთობლიობაში უნდა იქნეს განმარტებული 114-ე მუხლის პირველი ნაწილიც. კასატორის განმარტებით, მის მიერ გადახდილი დღგ-ს თანხა უნდა ჩაითვალოს, ვინაიდან, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, შპს “ავჭალამ” კეთილსინდისიერად გადაიხადა დღგ-ს გადასახადი.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 29 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით ანგარიშ-ფაქტირების შესაბამისად, გადახდილი დღგ-ს - 8017 ლარის ჩათვლების აღდგენას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “ა.” საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ:

შპს “ა.” 2001-2002 წლებში 16323,76 ლარის დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციები აწარმოვა მესამე პირებთან _ ი/მ “დ-ლ გ.”, “ხ. ბ-სა” და შპს “გ. ვ-თან”. ინდივიდუალურ მეწარმე “დ-ლ გ.” წარმოებული ოპერაციის დღგ-ით დასაბეგრმა თანხამ, საქმეში წარმოდგენილი სერია ... და ¹068012 საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით, შეადგინა 6605 ლარი; ინდივიდუალურ მეწარმე “ხ. ბ-თან” წარმოებული ოპერაციის დღგ-ით დასაბეგრმა თანხამ, საქმეში წარმოდგენილი სერია ... საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით, შეადგინა 8017 ლარი, ხოლო შპს “გ. ვ-თან” წარმოებული ოპერაციის დღგ-ით დასაბეგრმა თანხამ საქმეში წარმოდგენილი ... საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მიხედვით _ 1700 ლარი.

თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარმოდგენილი “ხ. ბ-ის” შედარების აქტზე (02.06.2002-დან 13.05.2005-მდე) დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ამ პერიოდისათვის “ხ. ბ-ს” დღგ-ს გადასახადში ნარჩენი აქვს 127386,86 ლარი, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 02.06. 2005წ. ¹4-09/4795 წერილის შესაბამისად, შპს “ა.” მომწოდებელს ი/მ “ხ. ბ-ს” არ აქვს შესრულებული საგადასახადო ვალდებულებები და გადასახადების პირადი ბარათის მონაცემების მიხედვით სახელმწიფო ბიუჯეტისადმი ერიცხება ვადაგადაცილებული დავალიანება 282 345.55 ლარი, მათ შორის დღგ - 281750.4 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, დადასტურებულია, რომ სერია ... საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით გათვალისწინებული დღგ-ს თანხა ბიუჯეტში გადახდილი არ არის.

ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან “საგადასახადო კოდექსის” არასწორი განმარტების თაობაზე და მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელშიც მითითებულია: დღგ-ით გათვალისწინებულ თანხაზე და არა დღგ-ს, როგორც გადასახადის ჩათვლაზე და საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის შესაბამისად გადახდილ თანხაზე და არა გადასახადზე.

ამავე საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა წარმოადგენს ფინანსთა სამინისტროს მიერ დადგენილი ფორმის მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტს, რომლითაც დასტურდება დღგ-ის გადახდის ფაქტი, რაც ნიშნავს იმას, რომ მიმწოდებლის მხრიდან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა ადასტურებს მყიდველის მიერ არა გადასახადის, არამედ _ დღგ-ით დატვირთული საფასურის გადახდისა და დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების ფაქტს. ამდენად, მხოლოდ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა არასაკმარისია იმისათვის, რათა განხორციელდეს გადასახადის გადახდილად აღიარება და სახელმწიფოს მიერ მისი ჩათვლა.

საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე უდავოდ დადგენილად მიიჩნევს, რომ შპს “ა.” მიმწოდებლების მიერ დღგ-ის თანხა ბიჯეტში გადახდილი არ არის.

საქართველოს 1997წ. საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლში 2000წ. 13 ივლისს შეტანილი ცვლილების შესაბამისად, დღგ-ის ჩათვლას დაექვემდებარა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის თანხა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის დებულებების გათვალისწინებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ საქონლის მყიდველის, მოცემულ შემთხვევაში შპს “ა.” მიერ საგადასახადო ორგანოში ანგარიშ-ფაქტურის წარდგენა და გამყიდველისათვის დღგ-ის თანხის გადახდა არ წარმოადგენს საკმარის პირობას დღგ-ის ჩათვლის მისაღებად. ამ უკანასკნელის მისაღებად აუცილებელია ერთდროულად ორი პირობის არსებობა: საქონლის (მომსახურების) მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის დღგ-ის გადახდა შესაბამისი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურით და გამყიდველის მიერ დღგ-ის სახელმწიფო ბიუჯეტში შეტანა.

ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 10.03.05წ. ¹2/2/275.296.299 გადაწყვეტილებით დადგენილი განმარტების საფუძველზე ხაზგასმას აკეთებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსი დღგ-ის თანხის ბიუჯეტში შეტანის ვალდებულებას ითვალისწინებს მხოლოდ დღგ-ის გადამხდელის, ანუ საქონლის, მომსახურების ან სამუშაოს მიმწოდებლისგან, რაც ნიშნავს იმას, რომ დღგ-ის ჩათვლა წარმოადგენს შესაბამისი პირის უფლებას და შესაძლებობას, გარკვეული პირობების დადგომის შემდგომ სახელმწიფოს მხრიდან მიიღოს თანხის გადახდილად აღიარების უფლება.

ვინაიდან, კონკრეტულ შემთხვევაში მიმწოდებლების მიერ არ შესრულდა მათ მიმართ დადგენილი ვალდებულება და არ მოხდა დღგ-ის თანხის ბიუჯეტში შეტანა, შესაბამისად, ვერ მოხდება მიმღების - შპს “ა.” უფლებების რეალიზაცია, მიიღოს დღგ-ის ჩათვლა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის საფუძველზე საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს დღგ-ის ჩათვლის აღდგენის ნაწილში მართებულად ეთქვა უარი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “ა.” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 29 ივნისის;

3. შპს “ა.” გადახდეს სახელმწიფო ბაჟი 320,68 ლარის ოდენობით;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.