ას-474-1109-03 16 იანვარი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ბინიდან გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ...... მდებარე ¹30 ერთოთახიანი ბინის მესაკუთრე იყო ვ. ნ-ე. 2000წ. 7 ივლისს შპს «კ-სა» და ვ. ნ-ეს შორის დაიდო გარიგება, რომლის თანახმად, ვ. ნ-ემ ივალდებულა, რომ ჩააბარებდა შპს «კ-ს» ერთოთახიან ბინას და სანაცვლოდ დააკმაყოფილებდნენ ....... ქუჩაზე მშენებარე სახლში 66 კვ.მ-ის ოროთახიანი ბინით.

ერთოთახიანი ბინის ჩაბარებით ვ. ნ-ეს გადახდილად ჩაეთვლებოდა ოროთახიანი ბინის ღირებულება.

ერთოთახიანი ბინა შპს «კ-ის» მიერ განსაზღვრული იყო ი. ძ-ის დასაკმაყოფილებლად, რომლის სახლი ახალი კორპუსის მშენებლობასთან დაკავშირებით ექვემდებარებოდა აღებას. ი. ძ-ის თანხმობით მითითებული ერთოთახიანი ბინა 5000 აშშ დოლარად გასხვისებულ იქნა ლ. ლ-ეზე. 1999წ. 11 ნოემბერს ვ. ნ-ესა და ლ. ლ-ეს შორის დაიდო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. საჯარო რეესტრში ბინა აღირიცხა ლ. ლ-ის სახელზე, რომელიც შესახლდა შეძენილ ბინაში.

2001წ. ნოემბერში ვ. ნ-ემ სარჩელი შეიტანა სასამართლოში შპს «კ-ისა», ლ. ლ-ის მიმართ 2000წ. 7 ივლისისა და 1999წ. 11 ნოემბრის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ შპს «ვ-ი» ფაქტობრივად გაკოტრდა და ვეღარ შეასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებას, ხოლო ერთოთახიანი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა თვალთმაქცურ გარიგებას.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: შეწყდა შპს სამშენებლო კომპანია «კ-სა» და ვ. ნ-ეს შორის დადებული ხელშეკრულება. არ დაკმაყოფილდა ვ. ნ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ლ. ლ-ესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ბინიდან გამოსახლების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ ხელშეკრულება არ ყოფილა დადებული სხვა გარიგების დასაფარავად და მხარეების მოქმედება მიმართული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების შედეგის დადგომისაკენ.

ვ. ნ-ემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 14 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. ახალი გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი ვ. ნ-ესა და ლ. ლ-ეს შორის დადებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, ლ. ლ-ე გამოსახლებულ იქნა ბინიდან.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ლ-ემ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 20 მარტის განჩინებით სააპელაციო პალატის განჩინება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 8 ივლისის გადაწყვეტილებით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 20 თებერვლის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ. ნ-ის სარჩელი 1999წ. 11 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ლ. ლ-ის ბინიდან გამოსახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების საფუძვლად შემდეგი გარემოებანი მიუთითა:

სასამართლომ არ მიუთითა კანონიერებაზე, რომლითაც იხელმძღვანელა გადაწყვეტილების მიღებისას. სააპელაციო პალატა თვლის, რომ გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია და სსკ-ს 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა გაუქმდეს.

ის გარემოება, რომ ბინის საფასური მიიღო არა ვ. ნ-ემ, არამედ ი. ძ-ემ, სააპელაციო პალატის აზრით, ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან დადგენილია შემდეგი: ვ. ნ-ემ იმთავითვე იცოდა აღნიშნულის თაობაზე და მას პრეტენზია არ განუცხადებია. სკ-ს 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ვალდებულების შესრულება მიიღო იმ პირმა, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი, ვალდებულება ჩაეთვლება შესრულებულად მაშინ, როცა კრედიტორმა მისცა ამის თანხმობა ან ამ შესრულებით მიიღო სარგებელი სადავო გარიგების დადებით. ვ. ნ-ეს უნდა მიეღო გარკვეული სარგებელი, კერძოდ, ვ. ნ-ეს ბინის გადაცემით დაფარულად ჩაეთვალა ასაშენებელი ოროთახიანი ბინის ღირებულება.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ვ. ნ-ის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო მას უნდა დაუბრუნდეს ბინა ნატურით. სკ-ს 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდება, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის «ბ» პუნქტის მიხედვით, თუ მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს, ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, რადგან ბინა გასხვისებულია ლ. ლ-ეზე, მოსარჩელეს შეუძლია, ზემოაღნიშნული ნორმის მიხედვით მოითხოვოს ფულადი ანაზღაურება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ვ. ნ-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით 1999წ. 11 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ლ. ლ-ის ბინიდან გამოსახლება.

კასატორმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლად შემდეგი გარემოებანი მიუთითა. სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ვ. ნ-ემ იმთავითვე იცოდა და არ გაუპროტესტებია ბინის საფასურის ი. ძ-ისათვის გადაცემა, რასაც ვერ არ ასაბუთებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ს 352-ე მუხლის მეორე ნაწილის «ბ» პუნქტის თანახმად, შეუძლებელია ბინის ნატურით დაბრუნება, მაგრამ არ ასაბუთებს, თუ რატომ არის შეუძლებელი მიღებულის უკან დაბრუნება. სააპელაციო პალატა თვლის, რომ შპს «კ-ს» ბინის დაბრუნება არ შეუძლია. კასატორის აზრით, ბინა შპს «კ-ს» არ გაუსხვისებია.

კასატორის მოსაზრებით, ნასყიდობის ხელშეკრულება მიზნად არ ისახავდა ამ ბინაზე ლ. ლ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობას იმ პერიოდამდე, სანამ სამშენებლო კომპანია არ შეასრულებდა კასატორთან დადებული ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. ამდენად, მითითებული ხელშეკრულება ნების ნაკლით დადებული ხელშეკრულებაა, ხოლო ამ ნაკლის მიზეზი ნამდვილი ნებისა და დასახული მიზნის დამალვაა. აქედან გამომდინარე, აღნიშნული გარიგება სკ-ს 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თვალთმაქცურ გარიგებათა რიცხვს განეკუთვნება.

კასატორი მიიჩნევს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა, ვინაიდან სკ-ს 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მყიდველი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. მოცემულ შემთხვევაში ბინა ვ. ნ-ეს არ გაუსხვისებია და არც თანხა მიუღია. ბინა ნასყიდობის ხელშეკრულების მრავალმხრივი შეთანხმების შედეგად გაფორმდა და სწორედ, ამ შეთანხმების გამოც ნასყიდობის ხელშეკრულება თვალთმაქცურია. სკ-ს 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, «ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისინებული ფორმით». აღნიშნულ საკითხზე სასამართლოს სათანადოდ არ უმსჯელია.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ განიხილა საკასაციო საჩივარი, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1999წ. 11 ნოემბერს ვ. ნ-ესა და ლ. ლ-ეს შორის დაიდო თბილისში, ...... მდებარე ერთოთახიანი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. საჯარო რეესტრში ბინა აღირიცხა ლ. ლ-ის სახელზე, რომელიც შესახლდა შეძენილ ბინაში.

2000წ. 7 ივლისს შპს «კ-სა» და ვ. ნ-ეს შორის დაიდო გარიგება, რომლის თანახმად, ვ. ნ-ემ ივალდებულა, რომ ჩააბარებდა შპს «კ-ს» ერთოთახიან ბინას და სანაცვლოდ დაკმაყოფილდებოდა ს. ....... ქუჩაზე მშენებარე სახლში 66 კვ.მ. ოროთახიანი ბინით. ერთოთახიანი ბინის ჩაბარებით ვ. ნ-ეს გადახდილად ჩაეთვლებოდა ოროთახიანი ბინის ღირებულება.

ერთოთახიანი ბინა შპს «კ-ის» მიერ განსაზღვრული იყო ი. ძ-ის დასაკმაყოფილებლად, რომლის სახლი ახალი კორპუსის მშენებლობასთან დაკავშირებით ექვემდებარებოდა აღებას. ი. ძ-ის თახმობით, ვ. ნ-ესთან ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა ლ. ლ-ემ, რომელმაც 5000 დოლარი ი. ძ-ეს გადაუხადა.

მოსარჩელე ვ. ნ-ემ მოითხოვა შპს სამშენებლო კომპანია «კ-სა» და მას შორის 2000წ. 7 ივლისს დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტა, ხოლო სკ-ს 56-ე მუხლის საფუძველზე კი _ მის მიერ ლ. ლ-ესთან 1999წ. 11 ნოემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სკ-ს 56-ე მუხლის II ნაწილის თანახმად, ვ. ნ-ესა და ლ. ლ-ეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის გარიგება არ არის ბათილი.

აღნიშნული ნორმის მიხედვით, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

მოცემულ შემთხვევაში ნასყიდობის გარიგების დადებით სხვა გარიგება არ დაფარულა. ერთადერთი გარიგება, რომელიც ვ. ნ-ემ გააფორმა სადავო გარიგების შემდეგ, შპს «კ-თან» დადებული ხელშეკრულებაა და მას დაფარულ გარიგებად ვერ მივიჩნევთ.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებებს, კერძოდ: ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეთა ნების გარეგნული გამოხატვა არ წარმოადგენდა იმ მიზნის დაფიქსირებას, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ ამ გარიგების დადებისა და მისი გაფორმებისას, ამ გარიგების გაფორმებისას გარეგნულად გამოხატული ნება არ ემთხვევა შინაგან ნებას.

საქმის მასალების მიხედვით ზემოაღნიშნული ორი ხელშეკრულება შინაარსით ურთიერთდაკავშირებულია, მაგრამ ეს არ ადასტურებს ნების ნაკლის არსებობას ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას. ნასყიდობის ხელშეკრულების მოტივი, მიზეზი გახლდათ ის გარემოება, რომ მეორე მხარისათვის (ან მეორე მხარის მითითებით მესამე პირისათვის) საკუთარი საცხოვრებელი ბინის მიყიდვით, გადაცემით მოსარჩელეს დაფარულად ჩაეთვალა ასაშენებელი, მომავალში მისთვის გადასაცემი ოროთახიანი ბინის ღირებულება. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ვ. ნ-ემ იცოდა, რომ მის საცხოვრებელ ბინას ასხვისებდა, ანუ ყიდდა მყიდველ ლ-ეზე. საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ ვ. ნ-ემ დაათვალიერებინა ბინა მყიდველს, შეუთანხმდა დაცლაზე და დაცალა კიდეც. სარემონტო სამუშაოების ჩატარების შემდეგ აღნიშნულ ბინაში ცხოვრობს ლ. ლ-ე. ეს უკანასკნელი აღირიცხა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ. ლ. ლ-ის საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე წარმოიშვა კანონით დადგენილი წესით, რაც ვ. ნ-ისათვის ცნობილი იყო და მას აღნიშნულთან დაკავშირებით პრეტენზია არ გამოუთქვამს, იმ დრომდე ვიდრე არ დარწმუნდა, რომ შპს «კ-ი», ანუ მეორე ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებდა მის წინაშე ნაკისრ ვალდებულებას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ საფუძველს მოკლებულია კასატორის მსჯელობა, თითქოს მის მიერ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მიზნად არ ისახავდა ამ ბინაზე ლ. ლ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობას იმ პერიოდამდე, სანამ სამშენებლო კომპანია არ შეასრულებდა მასთან დადებული ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას.

ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მსგავსი ვალდებულება არ ყოფილა დაფიქსირებული, მხარეები არ შეთანხმებულან, რომ ლ. ლ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობა ნასყიდობის საგანზე დაკავშირებული იყო მესამე პირის მიერ ვ. ნ-ის წინაშე რაიმე ვალდებულების შესრულებასთან. მოცემულ შემთხვევაში ვ. ნ-ის ნება, გაესხვისებინა საცხოვრებელი ბინა, ნამდვილია. შპს «კ-ის» მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა ვერ გახდება სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ნების ნაკლისა და, შესაბამისად, გარიგების ბათილობის დამადასტურებელი. გარიგების ბათილობის საფუძველი არ შეიძლება იყოს იმ მოტივის ან მიზეზის შეუსრულებლობა, რის გამოც აღნიშნული გარიგება დაიდო.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას სადავო გარიგების ბათილობის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ მყიდველისგან მას თანხა არ მიუღია.

საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ ვ. ნ-ეს შპს «კ-თან» გაფორმებული ხელშეკრულებით გადახდილად ჩაეთვალა მისაღები ოროთახიანი ბინის ღირებულება ჩაბარებული ერთოთახიანი ბინით. შპს «კ-მა» ვალდებულება ვ. ნ-ეს შესრულებულად ჩაუთვალა იმ საფუძვლით, რომ ამ უკანასკნელს თანხმობა მისცა დაეკმაყოფილებინა კრედიტორი ლ. ლ-ე, რომელსაც ი. ძ-ემ დაუთმო შპს «კ-იდან» მოთხოვნის უფლება.

სკ-ს 373-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ ვალდებულების შესრულება მიიღო იმ პირმა, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი, ვალდებულება ჩაითვლება შესრულებულად მაშინ, როცა კრედიტორმა მისცა ამის თანხმობა ან ამ შესრულებისაგან მიიღო სარგებელი. განსახილველ შემთხვევაში ნ-ემ ლ. ლ-ის მიერ ვალდებულების ი. ძ-ის მიმართ შესრულებით მიიღო სარგებელი, რის გამოც ლ. ლ-ემ მის მიმართ ვალდებულება შეასრულა.

პალატა ვერ გაითვალისწინებს კასატორის აზრს შემდეგ გარემოებაზე, რომ ვინაიდან მას არ მიუღია თანხა, სკ-ს 477-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული პირობა, რომ მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება, არ შესრულებულა. საქმის მასალების მიხედვით დადასტურებულია, რომ გამყიდველმა ვ. ნ-ემ მიიღო სარგებელი აღნიშნული ხელშეკრულებით, მას გადახდილად ჩაეთვალა შპს «კ-იდან» მისაღები ბინის ღირებულება. პალატა თვლის, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ვალდებულების შეუსრულებლობა, კერძოდ, ხელშეკრულების ფასის გადაუხდელობა ან არაჯეროვანი გადახდა არ შეიძლება გახდეს ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ ხელშეკრულების ფასის გადახდა არ გულისხმობს მხოლოდ ფულადი თანხის გადახდას, იგი შეიძლება სხვა საშუალებებითაც განისაზღვროს.

საკასაციო პალატა, ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა სკ-ს 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით.

სკ-ს 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. პალატის აზრით, განსახილველ შემთხვევაში მხარეები ხელშეკრულების არსებით პირობაზე _ ფასზე შეთანხმდნენ. მათ ფასი განსაზღვრეს არა ფულადი სახით, არამედ _ კრედიტორის სასარგებლოდ _ სხვაგვარი შესრულებით. კანონი არ განსაზღვრავს ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს. ასეთ პირობებს მხარეები განსაზღვრავენ. განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულების ფასი, ანუ ხელშეკრულების არსებითი პირობა განისაზღვრა მხარეთა მიერ. როგორც უკვე აღინიშნა, ხელშეკრულების ფასი არ გულისხმობს ვალდებულების შესრულებას მხოლოდ ფულადი ერთეულით. მხარემ _ მყიდველმა ივალდებულა გამყიდველის _ კრედიტორის დაკმაყოფილება, რაც შეასრულა კიდეც.

სსკ-ს 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. კასატორი სადავოდ არ ხდის შპს «კ-თან» დადებული გარიგების შეწყვეტის საკითხს და იგი მხოლოდ ლ. ლ-ესთან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმას ასაჩივრებს.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მხრიდან დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ არის წამოყენებული. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერია და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 8 ივლისის გადაწყვეტილება

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.