ას-500-1148-03 3 თებერვალი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: ანდერძის ბათილად ცნობა და მემკვიდრედ ცნობა (სარჩელში); ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. მ-ას საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ... მდებარე მე-9 ბინა პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე. მ. მ-ამ და მისმა მეუღლე გ. ო-მა 2001წ. 15 მარტს შეადგინეს ანდერძი, რომლითაც კუთვნილი ქონება, მათ შორის ქ. თბილისში, ... მდებარე მე-9 ბინა უანდერძეს თ. რ-ს. ეს ანდერძი ქართულ ენაზეა შედგენილი და ხელმოწერილია მოანდერძეების მიერ, სანოტარო ფორმითაა დადასტურებული. ანდერძში მითითებულია ასევე, რომ იგი შედგენილია ორი მოწმის – ნ. ტ-ასა და რ. ვ-ას თანდასწრებით.

მ. მ-ა გარდაიცვალა 2001წ. 22 მარტს, გ. ო-ი გარდაიცვალა 2001წ. 1 აპრილს. მათ ერთად ცხოვრების პერიოდში შვილი არ შეძენიათ. გ. ო-ის ძმამ, ს. ო-მა, 2001წ. სექტემბერში სარჩელი აღძრა სასამართლოში, მოპასუხე თ. რ-ის მიმართ, მოითხოვა ზემოაღნიშნული ანდერძის ბათილად და მემკვიდრედ ცნობა. მოსარჩელემ ანდერძის ბათილად ცნობა მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ მასზე შესრულებული ხელმოწერა არ ეკუთვნით მ. მ-ასა და გ. ო-ს. ანდერძში მითითებული მოწმე ნ. ტ-ა თ. რ-ის მეუღლეა, ხოლო მეორე მოწმე – რ. ვ-ა არ ცხოვრობს მითითებულ მისამართზე. ეს ხელმოწერებიც შესრულებულია ერთი პირის მიერ.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულმა სასამართლომ 2002წ. 7 მარტის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა ს. ო-ის სარჩელი. ბათილად იქნა ცნობილი მ. მ-ასა და გ. ო-ის მიერ 2001წ. 15 მარტს შედგენილი ანდერძი. ს. ო-ი ცნობილ იქნა თავისი ძმის, გ. ო-ის, დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ.

თ. რ-მა სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

თ. რ-მა სააპელაციო სასამართლოში, საქმის განხილვისას აღძრა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა გ. ო-ის დანაშთ ქონებაზე ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა გ. ო-ის მიერ 2001წ. 26 მარტს საავადმყოფოში შედგენილი ანდერძის საფუძველზე.

სააპელაციო პალატაში მოცემული საქმის განხილვისას 2002წ. 20 აგვისტოს გარდაიცვალა ს. ო-ი და საქმეში უფლებამონაცვლედ ჩართულ იქნა მისი ქალიშვილი ნ. ტატიშვილი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2003წ. 22 მაისის გადაწყვეტილებით გააუქმა მოცემულ საქმეზე ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 მარტის გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება. ნ. ტატიშვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი გ. ო-ისა და მ. მ-ას მიერ 2001წ. 15 მარტს შედგენილი ანდერძი, ნ. ტატიშვილი ცნობილი იქნა გ. ო-ის მემკვიდრედ. არ დაკმაყოფილდა თ. რ-ის შეგებებული სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია იმით, რომ მ. მ-ამ და გ. ო-მა ერთად ცხოვრების პერიოდში მოახდინეს სადავო ბინის პრივატიზაცია. ვინაიდან გ. ო-ი ამ ბინაში იყო ჩაწერილი, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად იგი წარმოადგენდა ამ ბინის თანამესაკუთრეს. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სკ-ის 1347-ე მუხლის თანახმად, ანდერძი უნდა შეიცავდეს ერთი მამკვიდრებლის განკარგულებას. მართალია, იმავე მუხლით მეუღლეებს შეუძლიათ შეადგინონ ერთობლივი ანდერძი, მაგრამ მხოლოდ ურთიერთმემკვიდრეობის შესახებ, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ვინაიდან კანონით აკრძალულია, რომ ორმა პირმა ერთობლივად შეადგინოს ანდერძი, იმავე კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გ. ო-ისა და მ. მ-ას მიერ შედგენილი ანდერძი. ორივე მხარემ დაადასტურა, რომ გ. ო-მა არ იცოდა ქართული ენა, ამიტომ ქართულ ენაზე ხელმოწერა მას არ ეკუთვნის. ამ შემთხვევაში ანდერძი შედგენილი უნდა ყოფილიყო 1361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით, სამი მოწმის თანდასწრებით, რაც არ არის დაცული.

თ. რ-ი სააპელაციო სასამართლომ გ. ო-ის მიერ 2001წ. 26 მარტს საავადმყოფოში შედგენილი ანდერძის საფუძველზე მემკვიდრედ არ ცნო სკ-ის 1357-ე, 1359-ე და 1364-ე მუხლების საფუძველზე, რადგან ანდერძის ფორმა არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს.

თ. რ-მა საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც მოითხოვა პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა, მისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ანდერძის შედგენისას გ. მ-ას და გ. ო-ის ნება რისკენ იყო მიმართული, პალატამ არასწორად ჩათვალა მეუღლეთა ერთობლივი ანდერძი ბათილად, ასევე არასწორად განმარტა სკ-ის 1359-ე, 1361-ე, 1364-ე და 1366-ე მუხლები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ თ. რ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მ. მ-ა და გ. ო-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1960 წლიდან, მათ ერთად ცხოვრების პერიოდში შვილი არ შეძენიათ. მ. მ-ამ 1995 წელს ქ. თბილისში, ... მდებარე მე-9 ბინის პრივატიზაცია მოახდინა თავის სახელზე, ამ ბინაში პრივატიზაციის დროისათვის ჩაწერილი იყო გ. ო-ი. საქმეში წარმოდგენილია მ. მ-ასა და გ. ო-ის სახელით 2001წ. 15 მარტს შედგენილი ანდერძი, რომლითაც კუთვნილი ქონება, მათ შორის ქ. თბილისში, ... მდებარე მე-9 ბინა უანდერძეს თ. რ-ს. ეს ანდერძი შედგენილია და მოანდერძეების ხელმოწერა გაკეთებულია ქართულ ენაზე. მ. მ-ა გარდაიცვალა 2001წ. 22 მარტს, ხოლო გ. ო-ი 2001წ. 1 აპრილს. სააპელაციო სასამართლომ ორივე მხარის განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ გ. ო-მა არ იცოდა ქართული ენა და წერა-კითხვა. აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ ჩათვალა თ. რ-ი ანდერძით მემკვიდრედ გ. ო-ის სახელით 2001წ. 26 მარტს, საავადმყოფოში შედგენილი ანდერძის საფუძველზე. სკ-ის 1364-ე მუხლის თანახმად, მოანდერძეს შეუძლია, შინაურული ანდერძი დაწეროს თავისი ხელით და ხელი მოაწეროს მას.

საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სკ-ის 1347-ე მუხლის საფუძველზე მ. მ-ასა და გ. ო-ის სახელით 2001წ. 15 მარტს შედგენილი ანდერძის ბათილად ცნობის ნაწილში. ამ ნორმის თანახმად, ანდერძი უნდა შეიცავდეს ერთი მამკვიდრებლის განკარგულებას. ორი ან მეტი პირის მიერ ერთობლივად ანდერძის შედგენა არ დაიშვება. მხოლოდ მეუღლეებს შეუძლიათ შეადგინონ ერთობლივი ანდერძი ურთიერთმემკვიდრეობის შესახებ, რომელიც შეიძლება გაუქმდეს ერთ-ერთი მეუღლის მოთხოვნით, მაგრამ – ჯერ კიდევ ორივე მეუღლის სიცოცხლეში. სააპელაციო პალატამ ისე ჩათვალა ზემოაღნიშნული ანდერძი მეუღლეთა ერთობლივ ანდერძად, რომ საერთოდ არ იმსჯელა ამ ანდერძში გ. ო-ის ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე. პალატამ ერთი მხრივ, დადგენილად ჩათვალა, რომ გ. ო-მა არ იცოდა ქართული წერა-კითხვა და ამიტომ 2001წ. 26 მარტს, საავადმყოფოში მისი სახელით შედგენილი ანდერძი ნამდვილად არ მიიჩნია, მაგრამ იმავე მიზეზის გამო არ შეაფასა ერთობლივ ანდერძზე გ. ო-ის სახელით ქართულ ენაზე შესრულებული ხელმოწერის ნამდვილობა. თუ სააპელაციო სასამართლო ჩათვლიდა, რომ 2001წ. 15 მარტს შედგენილ ანდერძზე გ. ო-ის მიერ არ არის ხელმოწერა შესრულებული, მაშინ გ. ო-ის ნების გამოვლენის ნაკლის გამო იგი ნაწილობრივ ბათილად უნდა მიეჩნია. ასეთ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სკ-ის 62-ე მუხლი, რომლის თანახმად, გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევს მისი სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ სავარაუდოა, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც. სააპელაციო სასამართლო თუ სადავოდ არ მიიჩნევდა 2001წ. 15 მარტს შედგენილ ანდერძზე მ. მ-ას ნების გამოვლენის ნამდვილობას, ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით ეს ანდერძი ერთობლივ ანდერძად კი არ უნდა ჩაეთვალა, არამედ მხოლოდ ერთი მამკვიდრებლის - მ. მ-ას მიერ შედგენილ ანდერძად.

ამდენად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ერთობლივი ანდერძის ბათილად ცნობის ნაწილში იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც იგი სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. რ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 მაისის გადაწყვეტილება თ. რ-ის შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში. სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 მაისის გადაწყვეტილება გაუქმდეს ნ. ტატიშვილის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.