ას-569-1233-03 12 თებერვალი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ნ., გ., ი. და ზ. რ-ეებმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს შ. შ-ის, მ. ბ-ისა და თბილისის ¹1 სანოტარო კანტორის მიმართ და მიუთითეს, რომ ქ. თბილისში, ..... მდებარე კომუნალური ბინა, რომელიც ირიცხებოდა გ. რ-ის სახელზე, 1993წ. 10 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების შესაბამისად, გაფორმდა უფროსი შვილის – ი. რ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით. 1994წ. მაისში მათთან მივიდნენ შეიარაღებული მხედრიონელები, რომლებმაც მოითხოვეს ლ. რ-ის მიერ გ. შ-ისაგან აღებული ვალის 8000 აშშ დოლარის დაბრუნება პროცენტებში, სულ 20000 აშშ დოლარი. იმის გამო, რომ ნ. რ-ემ ვერ შეძლო ზემოაღნიშნული თანხის გადახდა, იგი ძალით წაიყვანეს სანოტარო კანტორაში და ხელი მოაწერინეს სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, შვილის – ი. რ-ის მიერ 1994წ. 29 ივნისს ოდესიდან ფაქსით გამოგზავნილი მინდობილობის საფუძველზე. ნ. რ-ე მიუთითებს, რომ ბინა გაიყიდა ძალადობითა და მუქარით. მისთვის ბინის საფასური არ გადაუხდიათ და ისიც არ იცოდა, თუ ვის სახელზე გაფორმდა ბინა. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს, 1994წ. 5 ივლისს სადავო ბინაზე ნ. რ-ესა და შ. შ-ეს შორის დადებული ხელშეკრულების გაუქმება, როგორც იძულებით დადებულის, ასევე 1994წ. 13 ივლისს შ. შ-ესა და მ. ბ-ს შორის სადავო ბინაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, როგორც კანონსაწინააღმდეგო და თვალთმაქცური გარიგებისა.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ., გ., ი. და ზ. რ-ეების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: 1994წ. 5 ივლისს ნ. რ-ესა და შ. შ-ეს შორის სადავო ბინაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (რეესტრი .......) და 1994წ. 13 ივლისს შ. შ-ესა და მ. ბ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (რეესტრის ¹.....), ქ. თბილისში, ...... მდებარე ი. რ-ის ოთხოთახიანი ბინის ყიდვა-გაყიდვის ნაწილში ნაწილობრივ შეიცვალა. ამ ბინის 98 კვ.მ-ის ½1/2-ის კანონიერ შემძენად და მესაკუთრედ ცნობილ იქნა შ. შ-ე და მ. ბ-ი. აღნიშნული ბინის 98 კვ.მ-ის 1/2 დარჩა გ., ზ. რ-ეების საკუთრებაში და ასე აღირიცხა იგი საჯარო რეესტრში.

ნ. და ი. რ-ეებს შ. შ-ის უფლებამონაცლეების ყ. შ-ის და ქ. ს-ის სასარგებლოდ, დაეკისრათ 10000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადასტურებულად ცნო ის გარემოება, რომ ნ. და ი. რ-ეებმა ნებაყოფლობით გაასხვისეს სადავო ბინა, მაგრამ ჩათვალა, რომ მათ ბინა გაასხვისეს სხვა მესაკუთრეთა თანხმობის გარეშე, მაშინ როცა სადავო ბინა იყო გ., ნ., ზ. და ი. რ-ეების თანასაკუთრება. 1964წ. რედაქციით სკ-ის 113-ე მუხლის თანახმად, საერთო საკუთრების გასხვისების შემთხვევაში საჭირო იყო თანამესაკუთრეთა თანხმობა, რაც ნ. და ი. რ-ეებს არ ჰქონიათ, ასევე დადასტურებულად ცნო ისიც, რომ შ. შ-ე და მ. ბ-ი კეთილსინდისიერი შემძენები არიან.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და გ. რ-ეებმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 25 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. და გ. რ-ეების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შეიცვალა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 30 ივლისის გადაწყვეტილების მოტივაცია გასაჩივრებულ ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თუმცა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უცვლელი დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება, იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის 1994წ. 5 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არის ძალადობისა და მუქარის საფუძველზე დადებული გარიგება და იგი ბათილია. ჩათვალა, რომ სადავო ხელშეკრულება მხარეთა შორის დადებულია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით ანუ მხარეთა შორის შეთანხმება არსებობდა ხელშეკრულების არსებით პუნქტებზე და მათ შორის ფასზეც. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 113-ე მუხლის თანახმად, რაიონულმა სასამართლომ სწორად დაადგინა სადავო ბინის განკარგვა უნდა მომხდარიყო ყველა მონაწილეთა თანხმობით, რადგან დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ სადავო ბინა პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე აღირიცხა ი. რ-ის საკუთრებაში, თუმცა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის 107-ე დადგენილების მეხუთე პუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის დამქირავებლები და ან დამქირავებლების ოჯახის წევრები არიან. აღნიშნული დადგენილების მიხედვით რ-ეების ყველა ოჯახის წევრი გახდა სადავო ბინის მესაკუთრე.

ამასთან, არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება, რომ სასამართლომ არასწორად ცნო მ. ბ-ი კეთილსინდისიერ შემძენად. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 147-ე მუხლის მიხედვით არაკეთილსინდისიერია შემძენი, რომელმაც ბინა შეიძინა არაუფლებამოსილი პირისგან და ამის შესახებ იყო მისთვის ცნობილი. მოცემულ შემთხვევაში მ. ბ-მა სადავო ბინა შეიძინა პირისგან, რომლის სახელზეც იგი ტექაღრიცხვის სამსახურში ირიცხებოდა, შესაბამისად, აღნიშნული ნორმის მიხედვით მ. ბ-ი ვერ ჩაითვლება არაკეთილისნდისიერ შემძენად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 25 ივლისის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს გ., ნ., ზ. და ი. რ-ეების წარმომადგენლებმა ზ. ს-ემ და დ. მ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლით:

სააპელაციო პალატამ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა სკ-ის 102-ე, 105-ე, 244-ე და 248-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით, რის გამოც მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ ისე უგულვებელყო წარდგენილი მტკიცებულებები, რომ მხარის ახსნა-განმარტებისა და მოწმეთა ჩვენებების, როგორც მტკიცებულებების თაობაზე საერთოდ არ უმსჯელია. სასამართლომ მტკიცებულებად არ მიიჩნია გამოძიებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმ მოტივით, რომ აღნიშნული ფაქტები დადგენილ იქნა სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილებაში და არა სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ბინის გასხვისება 251 აშშ დოლარად არ მიიჩნია არახელსაყრელ პირობად და არ გამოიყენა ძველი სკ-ის 56-ე მუხლის ის ნაწილი, რომლითაც ბათილია გარიგება, რომელიც იძულებული იყო მოქალაქეს დაედო მძიმე გარემოებათა დამთხვევის გამო, უაღრესად არახელსაყრელი პირობით. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 248-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია, არასწორად ცნო მ. ბ-ი კეთილსინდისიერ შემძენად, რადგან როგორც ძველი სკ-ის 147-ე მუხლი (ისე ახალი სკ-ის 185-ე მუხლი), უძრავი ნივთის არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიიჩნევს პირს, თუ მან უძრავი ქონება შეიძინა პირისაგან, რომელიც, დაფიქსირებული იყო, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრედ, მაგრამ რეალურად არ წარმოადგენდა მესაკუთრეს და ამის შესახებ შემძენმა იცოდა. სასამართლომ იმსჯელა რა ქ.ოდესიდან გამოგზავნილ მინდობილობის იურიდიულ ძალაზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას საზღვარგარეთიდან გამოგზავნილ მინდობილობას არ ესაჭიროებოდა ლეგალიზაცია, რის გამოც ლეგალიზაციის ფაქტის არარსებობა არ ჩაითვალა ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1994წ. 5 ივლისს ნ. რ-ესა და შ. შ-ეს შორის დაიდო თბილისში, ..... მდებარე ოთხოთახიანი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული ბინა ერთი კვირის შემდეგ 1994წ. 13 ივლისს შ. შ-ემ გაასხვისა მ. ბ-ზე. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმდა იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 239-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, ხელშეკრულებები დადასტურებულია სანოტარო წესით და რეგისტრირებულია თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რ-ეების მოსაზრება, რომ ნ. რ-ესა და შ. შ-ეს შორის 1994წ. 5 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არის ძალადობის, მუქარის საფუძველზე დადებული გარიგება და ბათილია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 106-ე მუხლის “გ” პუნქტის თანახმად, სისხლის სამართლის საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებები ვერ გამოდგება მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე უტყუარ მტკიცებულებად, რადგან არ არსებობს ნ. რ-ეზე ძალადობის ფაქტის შესახებ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი.

პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ასეთ მსჯელობას. სკ-ის (1964წ.) 56-ე მუხლში საუბარი არ არის იმის შესახებ, რომ ძალადობისა და მუქარის ფაქტები დადასტურებული უნდა იყოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით. მუქარისა და ძალადობის ფაქტები უნდა შეფასდეს წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, მათი ყოველმხრივ შემოწმების შემდეგ. სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით ნ. და ი. რ-ეებს, შ. შ-ის უფლებამონაცვლეების, ყ. შ-ისა და ქ. ს-ის სასარგებლოდ დააკისრა 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში. პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე დააკისრა აღნიშნული თანხა ნ. და ი. რ-ეებს, რომ მოთხოვნა თანხის დაკისრების შესახებ მოპასუხეთა მიერ წამოყენებული არ ყოფილა. საქმის მასალების მიხედვით ირკვევა, რომ მოპასუხეებს, შ. შ-ის უფლებამონაცვლეებს – ყ. შ-ესა და ქ. ს-ეს, შეგებებული სარჩელი სასამართლოში არ წარუდგენიათ. პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 248-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია.

პალატა ასევე, იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში არასწორად ცნო მ. ბ-ი კეთილსინდისიერ შემძენად. თავის გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლომ განმარტა: “სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქციით) 147-ე მუხლის მიხედვით არაკეთილსინდისიერია შემძენი, რომელმაც ბინა შეიძინა არაუფლებამოსილი პირისგან და ამის შესახებ იყო მისთვის ცნობილი. კონკრეტულ შემთხვევაში მ. ბ-მა სადავო ბინა შეიძინა პირისაგან, რომლის სახელზედაც იგი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში ირიცხებოდა, შესაბამისად, აღნიშნული ნორმის მიხედვით მ. ბ-ი ვერ ჩაითვლება არაკეთილსინდისიერ შემძენად”.

პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ასეთ მოსაზრებას და თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 147-ე მუხლი. აღნიშნულ მუხლში საუბარია ისეთ შემთხვევაზე, როცა შემძენმა არ იცოდა და არც უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელს არ ჰქონდა ნივთის გასხვისების უფლება და ასეთ შემთხვევაში კანონი შემძენს თვლის კეთილსინდისიერად. გასხვისების უფლების ქონა არ გულისხმობს მხოლოდ გამსხვისებელზე ბინის რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში. შეიძლება პირი რეგისტრირებული იყოს საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ, მაგრამ მისი რეგისტრაცია იყოს სადავო და უკანონო. შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხი არის მისი სუბიექტური დამოკიდებულება გამსხვისებელი პირის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტის მიმართ და არა მხოლოდ ის, თუ ვინ არის რეგისტრირებულ რეესტრში. აღნიშნული მოსაზრება შემდეგ ახალი სკ-ის 185-ე მუხლში იქნა ასახული, რომლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.

საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა გამოიკვლიოს ფაქტი იმის შესახებ, ნ. რ-ესა და შ. შ-ეს შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება ხომ არ დაიდო ძალადობის ან მუქარის შედეგად. ასეთი ფაქტის დადგენის შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მ. ბ-ის, როგორც შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხი უნდა გადაწყვიტოს არა მხოლოდ იმ გარემოებათა მითითებით, რომ გამსხვისებელი მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, არამედ უნდა გამოარკვიოს ბინის შეძენამდე იცოდა თუ არა მ. ბ-მა, რომ ბინა გაასხვისეს კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, ყოფილი მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ და ბინა იყო სადავო.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ., გ., ზ. და ი. რ-ეების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 25 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.