ას-608-885-04 10 ნოემბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: სამკვიდრო წილის გამოყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 9 აგვისტოს ვ. ლ.-მ სასამართლოში სარჩელი აღძრა მოპასუხე ე. ლ.-ას მიმართ სამკვიდრო წილის გამოყოფის შესახებ. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სამკვიდრო ქონება, ოროთახიანი ბინა, მდებარე ... ¹14, ირიცხებოდა მამამისის _ ნ. ლ.-ის სახელზე, რომლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეებს: მეუღლესა და ორ შვილს სამკვიდროს მისაღებად განცხადება არ შეუტანიათ და დატოვებული ქონების ფლობასა და მართვას ფაქტობრივად შეუდგა მოსარჩელის დედა ნ. ლ.-ა. მას გარდაცვალების შემდეგ დარჩა ორი კანონიერი მემკვიდრე: მოსარჩელე ვ. ლ.-ი და მოპასუხე ე. ლ.-ა. მოპასუხე ე. ლ.-მ პრეტენზია განაცხადა მთელ სამკვიდრო ქონებაზე. მოსარჩელემ მოითხოვა სამკვიდრო ქონებიდან მის სასარგებლოდ 1\2 წილის გამოყოფა. მან ასევე მოითხოვა, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე ყადაღა დაედოს სადავო ბინას.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს, სადაც აღნიშნა, რომ 1992წ. 26 ივნისს, როცა მამამისის მიერ მოხდა ამ ბინის პრივატიზება, ბინაში ჩაწერილი იყო 5 სული: მამა, დედა, თვითონ (მოპასუხე) და მისი ორი ვაჟიშვილი. აქედან გამომდინარე, თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა 1\5 ნაწილი. მოპასუხის განმარტებით, სადავო ბინიდან მას და მის ორ ვაჟიშვილს ეკუთვნის 3\5 ნაწილი. მოპასუხემ ასევე მოითხოვა ძირითადი სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება და ვ. ლ.-ის 1\5-ის მესაკუთრედ ცნობა. იმავე სასამართლოში სარჩელი შეიტანა მესამე პირმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით ლ. გ.-მ და მოითხოვა სადავო ბინის 1\5-ზე მესაკუთრედ ცნობა.

2002წ. 7 თებერვალს ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით ვ. ლ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, იგი ცნობილი იქნა სამკვიდრო ქონების 1\2-ის მესაკუთრედ.

ე. ლ.-ას შეგებებული სარჩელი სადავო ბინის 3\5-ის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

ლ. გ.-ის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ბინაზე 1\5-ის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. გ.-მა, სადაც მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

სააპელაციო წესით ვაკე-საბურთალოს სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა ე. ლ.-ამაც, რადგან მიიჩნია, რომ სასამართლოს სადავო ბინა არ უნდა ჩაეთვალა მთლიან სამკვიდრო ქონებად.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისში, ... ¹14, 1992წ. 9 ივლისს პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ. ლ.-ის სახელზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ბინაში ჩაწერილები იყვნენ აპელანტები: ე. ლ.-ა, ლ. და გ. გ.-ები და აპელანტ ე. ლ.-ას დედა ნ. ლ.-ა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლოს მხარეთა შორის დავის გადასაწყვეტად უნდა გამოეყენებინა, მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების შესაბამისად, სადავო ბინის თანაბარწილად გადაცემის უფლება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ბინაში ჩაწერილ ყველა პირს ჰქონდა პრივატიზებული ბინის წილზე საკუთრების მოთხოვნის უფლება და მათ ეს უფლება პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დღიდან, 1992წ. 9 ივლისიდან, მოიპოვეს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2000წ. მდგომარეობით ნ. ლ.-ის გარდაცვალებამდე ამ უკანასკნელთან ერთად ოჯახის ყოველი წევრი იყო მესაკუთრე, ანუ მათ სადავო ბინაზე ჰქონდათ თანაზიარი საკუთრების უფლება სსკ 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რომელიც მათ მოიპოვეს კანონის საფუძველზე. ნ. ლ.-ის გარდაცვალების დროს სადავო ბინაში ცხოვრობდა მისი მეუღლე ნ. ლ.-ა, რომელმაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სადავო ბინიდან ნ. ლ.-ის კუთვნილი 1\5. ნ. ლ.-ა გარდაიცვალა 2001წ. 10 თებერვალს, რომლის სამკვიდრო ქონება შეადგენდა სადავო ბინის 2\5-ს (ნ. ლ.-ის სამკვიდროს გათვალისწინებით).

სააპელაციო პალატის მიერ ნაწილობრივ დააკმაყოფილდა ვ. ლ.-ის სარჩელი და, როგორც სკ-ის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირველი რიგის კანონით მემკვიდრე, იგი ცნობილ იქნა ნ. ლ.-ას სამკვიდრო ქონების 1\2-ის ანუ სადავო ბინის 1\5-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ე. ლ.-ას შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს და ცნობილ უნდა იქნეს ნ. ლ.-ას სამკვიდრო ქონებიდან 1\2-ის, ე.ი. სადავო ბინის 1\5-ის მემკვიდრედ. ასევე ე. ლ.-ა ცნობილ უნდა იქნეს სადავო ბინის 1\5-ის მესაკუთრედ პრივატიზაციის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე და საბოლოოდ მისი წილი განისაზღვრა 2\5-ის ოდენობით.

რაც შეეხება ლ. და გ. გ.-ებს, მათ სააპელაციო სასამართლომ სადავო ბინის 1\5-1\5 მიაკუთვნა.

2004წ. 14 მაისს სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ლ.-მა და მოითხოვა მის გაუქმება შემდეგი გარემოებების გამო:

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება და მიუთითა, რომ მოცემული დადგენილების საფუძველზე საცხოვრებელი ბინა უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი ბინის დამქირავებლები ან დამქირავებელთა ოჯახის წევრები იყვნენ. სასამართლომ მცდარად მიიჩნია, რომ დადგენილების საფუძველზე ბინაში მცხოვრებ პირებს ავტომატურად მიენიჭათ საკუთრების უფლება ამ ბინაზე, რადგან როგორც ადრე, ასევე დღეს მოქმედი კანონმდებლობით ბინის უსასყიდლო პრივატიზაციის ხელშეკრულებით უნდა განსაზღვრულიყო ბინის მესაკუთრე (ან მესაკუთრეები). როგორც ძველი, ასევე ახალი სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს უძრავ ქონებაზე საკუთრების მოპოვების საფუძვლებს. კასატორის განმარტებით, მარტო დადგენილების არსებობა არ წარმოშობს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას. ამისათვის საჭირო იყო სანოტარო წესით გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც უნდა დადებულიყო, ერთის მხრივ, სახელმწიფოს, ხოლო, მეორეს მხრივ, იმ პირებს შორის, რომლებიც წარმოადგენდნენ ბინის რეალურ მფლობელს. ბინის პრივატიზების ხელშეკრულებაზე კი ხელს აწერს მხოლოდ ნ. ლ.-ი და, აქედან გამომდინარე, მინისტრთა კაბინეტის დებულების საფუძველზე ე. ლ.-სა და მის შვილებს სადავო ბინაზე არანაირი კანონიერი უფლება არ აქვთ.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 173-ე მუხლი. ასევე არასწორად განმარტა სკ-ის 1336-ე მუხლი, რომლის მიხედვითაც მიიჩნია, რომ ნ. ლ.-ის დანაშთი ქონება წარმოადგენდა მთლიანი ბინის 2/5-ს. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად მოახდინა სამკვიდრო ქონების განსაზღვრა, რამაც გამოიწვია სამკვიდროს არასწორად განაწილება.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ გამოიყენა ის ნორმები, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ იხელმძღვანელა იმ ნორმებით, რომლითაც უნდა ეხელმძღვანელა, კერძოდ, მას უნდა გამოყენებინა სკ-ის 1336-ე, 1337-ე მუხლები და მათი სწორად განმარტების საფუძველზე გამოეტანა გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დაირღვა სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც სარეზოლუციო ნაწილში უნდა იყოს მითითება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, ასევე, სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე, რასაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა შემდეგი გარემოების გამო:

სსკ-ის 410-ე მუხლით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი.

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება. აღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით სახელმწიფომ ბინის დამქირავებელსა და მასთან მცხორვებ ოჯახის წევრებს საკუთრებაში გადასცა მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი ფართი. მართალია, ხელშეკრულება უძრავი ქონების შეძენის თაობაზე, როგორც წესი, იდებოდა ბინის დამქირავებელთან, შესაბამისად, საჯარო რეესტრში (ტექ.აღრიცხვის ბიუროში) მესაკუთრედ ფიქსირდებოდა ხელშეკრულების მხარე, მაგრამ აღნიშნული უფლებას არ ართმევდა დადგენილების საფუძველზე მესაკუთრედ მიჩნეულ ოჯახის სხვა წევრებს, საჯარო რეესტრში აღრიცხულიყვნენ საკუთარი წილის მესაკუთრეებად, ე.ი. არსებობს საკუთრება უძრავ ქონებაზე, რომელიც ჯერ არ არის დაფიქსირებული საჯარო რეესტრში (ანალოგიური შემთხვევაა სკ-ის 1433-ე მუხლით დადგენილი წესი), სწორედ ამიტომ ადგენს სკ-ის 312-ე მუხლის I ნაწილი საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისწორის პრეზუმფციას, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონის არასწორად განმარტების თაობაზე.

პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სასამართლოს მიერ სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნის დარღვევის თაობაზე სასამართლომ განიხილა ე. ლ.-სა და გ.-ების სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟიც საჩივრის განხილვისათვის მათ გადაიხადეს, ხოლო სასამართლოს სხვა ხარჯების ანაზღაურებაზე არც აპელანტს და არც მოწინაამდეგე მხარეს მოთხოვნა არ დაუყენებიათ საქმის განხილვისას. პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს სსკ-ის 53-ე მუხლის I ნაწილის საფუძველზე აპელანტის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი (რადგან აღნიშნულის დამადასტუროებელი ქვითარი საქმეშია წარმოდგენილი) გადასახდელად უნდა დაეკისრებინა მოწინააღმდეგე მხარისათვის, ე.ი. ვ.ლ.-ისათვის (კასატორისათვის). ვინაიდან გადაწყვეტილებას აღნიშნულ ნაწილში არ ასაჩივრებენ ე.ლ.-ი, ლ. და გ.გ.-ები, საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ კანონდარღვევაზე ვერ იმსჯელებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში გადაწყვეტილება სასამართლო ხარჯების დაკისრების ნაწილში კასატორის საზიანოდ შებრუნდება, რაც დაუშვებელია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 2 აპრილის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.