ას-700-1342-03 28 აპრილი, 2004 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: სარგებლობის უფლების ხელშეშლის აღკვეთა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 5 ნოემბერს თ. ე-ემ ლ. ჯ-ას, ნ. და ე. შ-ების წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მოითხოვა მათი საცხოვრებელი სახლის უკანა მხარეს მდებარე, მოპასუხეთა სარგებლობაში და მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის უფლების ხელშეშლის აღკვეთა შემდეგი საფუძვლით:

მის მამას დ. ე-ეს, როგორც კოლმეურნეობის წევრს, ქ. თბილისში, ...... გამოეყო 0,11 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელიც ზონარგაყრილ წიგნში დღესაც მის სახელზე ირიცხება.

1945 წელს იგი ცოლად გაჰყვა ს. ღ-ს, ვისთან ერთადაც, დ. ე-ის დახმარებით, ამ ნაკვეთზე ააგო სახლი, რომელიც აღირიცხა მისი მეუღლის _ ს. ღ-ის სახელზე.

თბილისის კიროვის რაიონის სასამართლოს 1958წ. 17 მარტის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მისი მამის _ დ. ე-ის სარჩელი ს. ღ-ის მიმართ და თითოეულ მათგანს გამოეყო სახლის 1/2 წილი, ხოლო ეზო დარჩა საერთო სარგებლობაში.

დ. ე-ემ სახლის თავისი წილის 1/2 მიჰყიდა მოპასუხის მამას _ რ. შ-ას იმ პირობით, რომ იგი ისარგებლებდა მხოლოდ ქუჩის მხრიდან შესასვლელი ეზოს ნაკვეთით და არა სახლის უკან მხარეს მდებარე მიწის ნაკვეთით.

სახლის უკანა მხარეს არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობდა დ. ე-ის გერი გ. ე-ე, რომელიც გარდაიცვალა 2002წ. დასაწყისში, რის შემდეგ მოპასუხეებმა თვითნებურად დაიკავეს ეზოს უკანა ნაწილი და აღუკვეთეს ამ მიწით სარგებლობა.

მოპასუხეებმა ლ. ჯ-ამ, ნ. და ე. შ-ებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს საქმის წარმოების შეწყვეტა სსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის საფუძველზე იმ მოტივით, რომ სადავო ნაკვეთის შესახებ იმსჯელა კიროვის რაიონის სასამართლომ და თავისი 1985წ. 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მათი მამის _ რ. შ-ას სარჩელი და გ. ე-ე, გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის მასთან მყოფი ყველა პირთან ერთად გამოსახლდა ... მდებარე რ. შ-ას სახელზე რიცხული ეზოდან და ე-ის მიერ უკანონოდ აშენებული საკუჭნაო დაინგრა.

ამავე გადაწყვეტილებით ეზოთი სარგებლობის უფლება მიეცა რ. შ-ას და არა სახლის მეორე ნახევრის მესაკუთრე ღ-ს.

მითითებული გადაწყვეტილება აღსრულებულია და 1985 წლიდან, საკუჭნაოს დანგრევის შემდეგ, მათ სარგებლობაში და მფლობელობაშია სახლის უკანა ეზო, რომელსაც დღემდე ფლობენ.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 1 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. ე-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა.

მოპასუხეებს დაევალათ მოსარჩელისათვის სადავო ნაკვეთით სარგებლობის უფლების ხელშეშლის აღკვეთა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 26 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

ქ. თბილისში ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2 ირიცხება გარდაცვლილ ს. ღ-ის (მოსარჩელის მეუღლე), ხოლო დანარჩენი 1/2 გარდაცვლილ რ. შ-ას სახელზე (მოპასუხეთა ბაბუ), რომელმაც სახლის ზემოთ მითითებული ნაწილი მოსარჩელის მამის _ დ. ე-ისაგან შეისყიდა 1968 წელს.

სახლის ყიდვის შემდეგ მხარეთა შორის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი გაიმიჯნა ღობით და ამის თაობაზე აწ გარდაცვლილ რ. შ-ასა და ს. ღ-ს შორის დავა არ ყოფილა.

ასევე დადგინდა, რომ რ. შ-ამ 1985 წელს სარჩელი აღძრა გ. ე-ის გერისა (სახლის ადრინდელი მესაკუთრე) და საბინაო საექსპლუატაციო ტრესტის მიმართ ეზოთი სარგებლობის შესახებ.

ქ. თბილისის კიროვის რაიონის სასამართლოს 1985წ. 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით რ. შ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე გ. ე-ე გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის მასთან მყოფ ყველა პირთან ერთად გამოსახლდა ...... მდებარე რ. შ-ას სახელზე რიცხული პირადი საკუთრების სახლის ეზოდან და ე-ის მიერ უკანონოდ აშენებული საკუჭნაო დაინგრა. გ. ე-ისა და მისი ოჯახის წევრების ეზოდან გამოსახლების შემდეგ ეზოთი სარგებლობის უფლება მიეცა რ. შ-ას.

ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია და ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე რ. შ-ა წარმოადგენდა სახლის, როგორც წინა, ისე უკანა მხარეს არსებული მიწის ნაკვეთის მართლზომიერ მფლობელს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ ამ მიწის ნაკვეთს 2002 წლამდე ფლობდა გ. ე-ე, ვინაიდან თვით მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ სადავო ნაკვეთი 1985 წლიდან გამიჯნულია და ამ ეზოში გ. ე-ის შესვლა შეუძლებელი იყო მოპასუხეთა ეზოს გაუვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, გ. ე-ე 2002 წლამდე კიდევაც რომ ყოფილიყო ამ ნაკვეთის ფაქტობრივი მფლობელი (მათი მფლობელობა შეწყდა 1985წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით), მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი მოთხოვნები და უფლებები ვერ გადავიდოდა ახალ პირზე _ თ. ე-ეზე, რადგან იგი არ წარმოადგენს მისი უფლებებისა და მოვალეობების მემკვიდრეს, ამასთან თვით სასამართლოს 1985წ. გადაწყვეტილებით აღიარებულია არამართლზომიერ მფლობელად.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ის 198-ე მუხლის შესაბამისად, ახალ მფლობელზე გადავიდა ძველი მფლობელის მოთხოვნები და უფლებები, ხოლო ამავე კოდექსის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, ფიზიკურ პირთა სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სკ-ის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სკ-ით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესის განსაზღვრის თაობაზე არის ხანდაზმული. გაშვებულია, როგორც ძველი სკ-ით დადგენილი 3 წლიანი ვადა, ისევე ახალი სკ-ით დადგენილი ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა.

2003წ. 16 ოქტომბერს თ. ე-ემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით: მას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დუსაბუთებელია.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ დ. ე-ემ სახლის თავისი ნაწილი მიჰყიდა რ. შ-ას იმ პირობით, რომ რ. შ-ა ისარგებლებდა მხოლოდ ქუჩის მხრიდან მისი ოთახის გასწვრივ შესასვლელი ეზოს ნაწილით, ხოლო სახლის უკანა მხარეს არსებული მთლიანი მიწა და სახლის წინ მისი ოთახის წინ არსებული მიწა რჩებოდა დ. ე-ის სარგებლობაში.

დ. ე-ე ცხოვრებას აგრძელებდა სახლის უკან ეზოში არსებულ დამხმარე ნაგებობაში, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ ამ ნაკვეთს ფლობდა მისი გერი გ. ე-ე, რომელიც გარდაიცვალა 2002 წელს.

კასატორთა მოსაზრებით, მოპასუხეებს სახლის შესყიდულ 1/2 ეზოს ნაწილზე კანონიერი სარგებლობის უფლება არასდროს ჰქონიათ, იგი არ წარმოადგენს მათ საკუთრებას და ამიტომ არა აქვთ ამ მიწით სარგებლობის უფლება.

კასატორთა მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 1513-ე მუხლი და არასწორად გამოიყენა ამავე კოდექსის 198-ე მუხლი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია.

სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა იმაში გამოიხატება, რომ სააპელაციო სასამართლოს სრულყოფილად არა აქვს დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა სრულყოფილად დადგენის გარეშეც შეუძლებელია საკითხის სწორად გადაწყვეტა.

საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით შეუძლებელია გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო სახლი და ნაკვეთი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში 1950წ. ჩანაწერების მიხედვით აღრიცხულია ს. ღ-ისა და რ. შ-ას სახელზე (თითოეულის სახელზე აღრიცხულია 1/2 წილი).

საქმეში მოდავე მხარეებად გამოდიან თ. ე-ე (მოსარჩელე), ლ. შ-ა _ ჯ-ა, ნ. შ-ა და ქ. შ-ა (მოპასუხეები), მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე გამოდიან დ. ღ-ი და გ. ღ-ი.

სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, მითითებულ პირებს რა უფლებრივი მდგომარეობა გააჩნიათ ...... მდებარე სახლთმფლობელობასა და მიწის ნაკვეთზე, კანონით დადგენილი წესით აქვთ თუ არა მიღებული სამკვიდრო და კონკრეტულად რა.

როგორც ცნობილია, ქალაქში მიწის ნაკვეთების სარგებლობისათვის გამოყოფა წარმოებდა სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილების საფუძველზე და ქალაქის მიწაზე არსებული ნაგებობის საკუთრების უფლების გადასვლისას გადადის, აგრეთვე, მიწის ნაკვეთით ან მისი ნაწილით სარგებლობის უფლებაც.

ძველი სკ-ის 113-ე მუხლის შესაბამისად, საერთო წილადი საკუთრების მფლობელობა, სარგებლობა ან განკარგვა ხორციელდება ყველა მონაწილის თანხმობით. უთანხმოების შემთხვევაში მფლობელობის სარგებლობისა თუ განკარგვის წესი განისაზღვრება სასამართლოს მიერ რომელიმე მონაწილის სარჩელით.

მოცემულ შემთხვევაში, როცა 1958წ. 30 აპრილს დ. ე-ემ რ. შ-ას მიჰყიდა დასახელებული სახლის (იმ პერიოდში მიწა ყიდვა-გაყიდვის ობიექტი არ იყო) 1/2 და ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურში ისინი დარეგისტრირდნენ სახლთმფლობელობის 1/2-1/2 წილის ანუ საერთო წილადი საკუთრების მფლობელებად, ცხადია მათზე შესაბამისად გადავიდა მიწით სარგებლობის უფლებაც. ესე იგი ....... რეგისტრირებულ სახლთმფლობელობაზე ს. ღ-სა და რ. შ-ას წარმოეშვათ საერთო წილადი საკუთრება, ხოლო მიწის ნაკვეთზე საერთო წილადი სარგებლობის უფლება, ვინაიდან საერთო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის განსაზღვრა ხდებოდა მოქალაქეთა საკუთრებაში მყოფი ნაგებობათა წილის გათვალისწინებით.

აქედან გამომდინარე, ნასყიდობის ხელშეკრულებით ს. ღ-ი და რ. შ-ა ...... არსებული სახლის საერთო წილადი საკუთრების მფლობელები გახდნენ. (თითოეული სახლის 1/2 ნაწილზე), ხოლო მიწის ნაკვეთის _ საერთო წილადი მოსარგებლეები.

ამ წესის შეცვლა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სასამართლოს მეშვეობით ისიც მაშინ, ინდივიდუალურ ნაგებობის თანამფლობელთა შორის დამკვიდრებული თუ იყო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესი და ამ წესის შეცვლას შეეძლო, არსებითად შეელახა მათი ინტერესები. როგორც ცნობილია სასამართლო დავა საერთო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესის შესახებ მხარეებს შორის არ ყოფილა და არ არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება, აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით უნდა დაადგინოს სახლზე საერთო წილობრივი საკუთრება, ხოლო სადავო მიწის ნაკვეთზე _ საერთო წილობრივი სარგებლობის უფლება კანონის შესაბამისად, 1997წ. 25 ნოემბრამდე არსებობდა თუ არა ..... მდებარე სახლთმფლობელობის მიწის ნაკვეთზე ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურში მესაკუთრეებად მითითებულ ღ-სა და შ-ას ან მოცემულ საქმეში მხარეებად მონაწილე პირებს შორის. თუ კი ასეთი არ არსებობდა, სასამართლომ უნდა დაადგინოს კანონის შესაბამისად, როდის შეიცვალა იგი ან როდის და რის გამო დადგინდა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის სხვა წესი, მაშინ როცა მხარეებს შორის დავა საკარმიდამო ნაკვეთით სარგებლობის წესის განხილვასთან დაკავშირებით არ არსებობს სასამართლო გადაწყვეტილება.

სკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, მაგრამ მოქმედი სკ უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენის კანონით გათვალისწინებულ სხვა გზასაც იცნობს, კერძოდ, სკ-ის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომელზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სკ-ის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სკ-ის უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმა ეს პირები მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებად აღიარა, ოღონდ იმ დათქმით, რომ ისინი როგორც მესაკუთრეები უნდა დარეგისტრირდნენ საჯარო რეესტრში.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს სადავო მიწის ნაკვეთი ზემოთ მითითებული ნორმის შესაბამისად, ხომ არ გადავიდა ს. ღ-ისა და რ. შ-ას მემკვიდრეების საერთო წილად საკუთრებაში ამ კანონის ამოქმედების დროიდან.

სკ-ის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მრავალბინიან სახლებში მიწის ნაკვეთი, რომელიც არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ საკუთრებას საერთო საკუთრებაა და წილთა რაოდენობა განისაზღვრება ბინის ფართის შესაბამისად. ამავე კოდექსის 220-ე მუხლის თანახმად, ყოველი ბინის მესაკუთრეს შეუძლია, ისარგებლოს საერთო საკუთრებით მისი წილის შესაბამისად.

ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს მოსარჩელეს გააჩნდა თუ არა მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება და რამდენად ხანდაზმულია მისი მოთხოვნა, იმის გათვალისწინებით, თუკი მას საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს საერთო წილად საკუთრებაში.

სარეზოლუციო ნაწილი:

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 26 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.