ას-772-1405-03 28 მაისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

პ. ლ-მ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ¹9 ინდკერვის ატელიესა და მისი დირექტორის _ ლ. ფ-ს მიმართ. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის მთავარი სამმართველოს 1995წ. 9 მარტის გადაწყვეტილებით, პირდაპირი წესით, ობიექტის შესყიდვის უფლება მიეცა ¹9 ინდკერვის ატელიეს შრომითი კოლექტივის მიერ ჩამოყალიბებულ დროებით ამხანაგობას, სადაც მიწვეული იყო 3 პირი. აღნიშნული ატელიე მდებარეობს თბილისში, ... ატელიეს არასაცხოვრებელი ფართისა და ძირითადი საშუალებების ღირებულება შეადგენდა 15115 აშშ დოლარს, რომელიც მთლიანად მოსარჩელემ გადაიხადა.

1995წ. 27 ივლისს დაიდო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება, ხოლო პირველ აგვისტოს გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა.

თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის მთავარმა სამმართველომ ატელიეს თანამშრომლების საჩივრების საფუძველზე შეამოწმა ატელიეს პრივატიზების კანონიერება და მიიჩნია, რომ პრივატიზების პროცესში დარღვეული იყო მოქმედი წესები და მიიღო გადაწყვეტილება ატელიეს შრომითი კოლექტივისათვის პირდაპირი წესით ატელიეს მიყიდვის ბათილად ცნობის თაობაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოწვეული პირების მიერ გასაჩივრდა სასამართლოში. სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მოწვეულ პირთა სარჩელი.

1997წ. 8 აგვისტოს თბილისის კრწანისის რაიონის სასამართლომ განმარტა ამავე სასამართლოს 1996წ. 25 სექტემბრის გადაწყვეტილება და დაადგინა, რომ ატელიეს ხელახალი პრივატიზება უნდა ჩატარდეს საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994წ. 20 მაისის ¹178 ბრძანებულების შესაბამისად.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ შრომითი კოლექტივის წარმომადგენელმა ლ. ფ-მ მოახდინა ობიექტის ხელახალი პრივატიზაცია, სადაც მიწვეული პირები საერთოდ არ გაითვალისწინა, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ატელიეს პირვანდელი პრივატიზების დროს მათ მიერ პრივატიზებისათვის გადახდილი საჭირო თანხა უკან არ დაუბრუნებიათ, რომელიც ატელიეს ხელმეორედ პრივატიზებისას ჩაითვალა.

მოსარჩელის განმარტებით, მან გადაიხადა ობიექტის საპრივატიზებო სრული თანხა _ 15115 აშშ დოლარი, ამ ობიექტის კომუნალური და სხვა დავალიანება სახელმწიფოს მიმართ _ 5000 აშშ დოლარი და ამ საწარმოს დირექტორის წილის ღირებულების ნახევარი _ 5000 აშშ დოლარი.

მოსარჩელემ მოითხოვა შპს „მოდისათვის“ 73411 აშშ დოლარის, ხოლო მისი დირექტორისათვის _ 18248 აშშ დოლარის დაკისრება.

ლ. ფ-მ მიუთითა, რომ პირადად მის მიმართ 5000 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნას არ ცნობს, რადგან თვლის, რომ ამ თანხას არანაირი კავშირი არა აქვს მოცემულ დავასთან. ეს თანხა მოსარჩელე ზ. მ-მა დროებით ასესხა მას 1995წ. აგვისტოში, ქ. მოსკოვში პალატა ლ-ს მამასთან შეთანხმებით, რომელიც შემდგომ მასვე დაუბრუნა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: პ. ლ-სა და თანამოსარჩელეებს ¹9 ატელიეს პრივატიზების დროს საიჯარო ქირისა და კომუნალური დავალიანების, 5000 აშშ დოლარის გადახდისა და აქედან გამომდინარე, საქართველოს ეროვნული ბანკის ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონზე ჩამოყალიბებული საპროცენტო განაკვეთის- 40%-ის შესაბამისად, თანხის გადახდის ნაწილში უარი ეთქვა. მოსარჩელისა და თანამოსარჩელის სასარგებლოდ შპს „მ-ს“ დაეკისრა 55163 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში გადახდა.

შპს „მ-ს“ დირექტორს, ლ. ფ-ს, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 18248 აშშ დოლარი.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე შპს „მ-ს“ დირექტორ ლ. ფ-ს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ თითქოს მოსარჩელეებს მისთვის 5000 აშშ დოლარი არ მიუციათ, რადგან არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებები, განჩინებები და კერძო განჩინება, სასამართლო ოქმები, სადაც ლ. ფ-ს აღიარებული აქვს ამ თანხის მიღების ფაქტი, რასაც ამჟამადაც არ უარყოფს. იგი აღნიშნავს, რომ თანხა უკან დააბრუნა, რაც ასევე არ დადასტურდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „მ-მ“ და ლ. ფ-მ, ასევე გაასაჩივრა პ. ლ-მ იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შპს „მ-ს“ დირექტორმა გ. გ-მა და პ. ლ-მ უარი თქვეს სააპელაციო საჩივარზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ფ-ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 აგვისტოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ ლ. ფ-სათვის 18248 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

პალატის განმარტებით, მხარე არ უარყოფს იმ ფაქტს, რომ მან სესხის სახით 5000 აშშ დოლარი მიიღო ზ. მ-ისაგან და არა პ. ლ-საგან. ზ. მ-ს სესხის დაბრუნების თაობაზე მოთხოვნა არ დაუყენებია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაუქმდა ლილი ფ-ს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა საოლქო სასამართლოს.

საკასაციო პალატის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია პ. ლ-ა არაუფლებამოსილ პირად, რომელსაც უფლება აქვს, მოითხოვოს ლ. ფ-საგან ზ. მ-ის ვალის დაბრუნება, ვინაიდან ზ. მ-მა მოთხოვნა დააყენა იმ საპროცესო თანამონაწილის მეშვეობით, რომელსაც სხვა თანამონაწილეებმა საქმის წარმოება მიანდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2003წ. 10 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ფ-ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 აგვისტოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ ლ. ფ-სათვის 18248 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება _ ლ. ფ-ს ზ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5525 აშშ დოლარის გადახდა.

სააპელაციო პალატამ სკ-ის 1507-ე მუხლის შესაბამისად, განმარტა, რომ დავა უნდა გადაწყდეს ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) ნორმათა გამოყენებით, ვინაიდან მხარეებმა არ გამოთქვეს სურვილი მათ შორის წარმოშობილი დავის ახალი სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგების შესახებ.

აღნიშნული კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით ერთი მხარე (გამსესხებელი) გადასცემს მეორე მხარეს (მსესხებელს) საკუთრებაში ფულს ან გვარეობითი ნიშნებით განსაზღვრულ ნივთს, მსესხებელი კი კისრულობს, დაუბრუნოს გამსესხებელს იგივე თანხა ან იმავე გვარისა და თვისების იმდენივე ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში, ხოლო თუ ხელშეკრულებაში ვადა არ არის დადგენილი _ გამსესხებლის მოთხოვნით.

ოცდაათ მანეთზე მეტი თანხის სესხის ხელშეკრულება წერილობით უნდა იქნეს დადებული.

პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ლ. ფ-მ ზ. მ-ისაგან ისესხა 5000 აშშ დოლარი და თანხა არ დააბრუნა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად ჩათვალა პ. ლ-ს, როგორც ზ. მ-ის საპროცესო თანამონაწილისა და მისი წარმომადგენელის, მოთხოვნა სადავო თანხის ზ. მ-ისათვის დაბრუნების შესახებ, ხოლო მოთხოვნა სესხის დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მიიჩნია უსაფუძვლოდ და განმარტა:

განცდილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ეფუძნება აუდიტორულ დასკვნას, რომელიც ემყარება ამ ზიანის გამოთვლის ორ მეთოდს.

1. შპს „მ-ს“ პარტნიორის _ შრომითი კოლექტივის ვალდებულებანი ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო, პ. ლ-ა, რომელიც 74%-იანი წილით უნდა შესულიყო შპს „მ-ს“ პარტნიორად, დღეს იქნებოდა შპს „მ-ს» საკუთრებაში არსებული ქონების მეწილე. ვინაიდან შპს „მ-ს“ პარტნიორების ბრალით ვალდებულებანი არ შესრულდა, მას მიადგა 177600 აშშ დოლარის ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით.

ამასთან დაკავშირებით, პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 216-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მოვალემ არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ვალდებულება, იგი მოვალეა, აუნაზღაუროს კრედიტორს ამით მიყენებული ზარალი.

მოცემულ შემთხვევაში მოვალე, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, არის ლ. ფ-ა და არა შპს „მ-ს“ პარტნიორები, ხოლო კრედიტორი _ ზ. მ-ი და არა პ. ლ-ა. ამდენად, პ. ლ-ს მოთხოვნა ამ მეთოდით გაანგარიშებული ზიანის ლ. ფ-სათვის დაკისრების შესახებ უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული;

2. მეორე მეთოდით გამოანგარიშებული ზიანი წარმოადგენს, ახალი სკ-ის 403-ე მუხლის თანახმად, გაანგარიშებული ეროვნული ბანკის ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონზე დადგენილ საპროცენტო განაკვეთს. ამ შემთხვევაში ზიანმა შეადგინა 73411 აშშ დოლარი.

პალატა თვლის, რომ აღნიშნული მოთხოვნა უსაფუძვლოა, ვინაიდან, დავა მხარეთა შორის უნდა მოწესრიგდეს არა ახალი, არამედ _ ძველი სამოქალაქო კოდექსით.

ამასთან, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 225-ე მუხლის თანახმად, მოვალემ, რომელმაც გადააცილა ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადას, უნდა გადაიხადოს გადაცილებული დროის სარგებელი ვადაგადაცილებული თანხის წლიური 3%, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით არ არის დადგენილი სხვა პროცენტი.

როგორც უკვე აღინიშნა, მხარეთა შორის არ არსებობს სესხის წერილობითი ხელშეკრულება, რომელშიც დათქმული იქნებოდა სესხის დაბრუნების ვადა. ამდენად, პალატა თვლის, რომ ეს ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა, შესაბამისად, სესხი მოთხოვნისთანავე უნდა დაბრუნებულიყო, რაც საქმის მასალებით დაფიქსირებულია მხოლოდ 2000წ. 17 მარტს, როდესაც ზ. მ-მა შეიტანა ამის შესახებ სარჩელი სასამართლოში.

გამომდინარე იქიდან, რომ 5000 აშშ დოლარის 3% წელიწადში 150 აშშ დოლარია, თვეში _ 12,5 აშშ დოლარი, 2000წ. 17 მარტიდან 2003წ. 10 სექტემბრამდე (გადაწყვეტილების გამოტანის დღემდე) პროცენტის თანხამ შეადგინა 525 აშშ დოლარი (12,5 აშშ დოლარი X 42 თვეზე).

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება პ. ლ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც გაუქმდა ლ. ფ-სათვის 18248 აშშ დოლარის დაკისრება. მისი აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ასევე არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

კასატორის განმარტებით, სკ-ის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, 1997წ. 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი კრედიტორის უფლება მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე უნდა ყოფილიყო გადაწყვეტილი ახალი სკ-ის მიხედვით, რის შედეგადაც საქმეზე სხვა გადაწყვეტილება იქნებოდა მიღებული. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 225-ე მუხლი, რომელიც ეხება ვადაგადაცილებული თანხისთვის წლიური 3%-ის სარგებლის გადახდას, რადგან ასეთი სარგებლის ნაწილი (1997წ. 25 ნოემბრიდან) უნდა გამოანგარიშებულიყო ახალი სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, რასაც მათი აუდიტორული დასკვნა ემყარება.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რადგან აღებული სესხის დანიშნულებას წარმოადგენდა სწორედ შპს „მ-ს“ პრივატიზებისას დადგენილი თანხის გადახდა, ხოლო შპს „მ-ს“ 74%-იანი წილის მფლობელები უნდა გამხდარიყვნენ პ. ლ-ა, ზ. მ-ი და თ. დ-ე.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საკასაციო საჩივარს, შეისწავლა საქმის მასალები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ლ. ფ-სა და ზ. მ-ს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა. 1995 წელს ლ. ფ-მ ზ. მ-ისაგან ისესხა 5000 აშშ დოლარი. ლ. ფ-მ ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა. კასატორის განმარტებით, სესხი 1995წ. სექტემბერში უნდა დაბრუნებულიყო.

სკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეს კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ.

ამ მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, სკ-ის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობის მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ კანონის ამ ნორმის მიხედვით, მოცემული დავა უნდა გადაწყდეს ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) ნორმათა გამოყენებით. მხარეებს არ გამოუთქვამთ სურვილი მათ შორის არსებული დავის ახალი სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგების შესახებ.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 391-ე მუხლი ადგენს გამსესხებლისა და მსესხებლის უფლება-მოვალეობებს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, მსესხებელი კისრულობს, დაუბრუნოს გამსესხებელს იგივე თანხა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში, ხოლო თუ ხელშეკრულებაში ვადა არ არის დადგენილი _ გამსესხებლის მოთხოვნით.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ, ვინაიდან ლ. ფ-მ ვერ დაადასტურა სესხის დაბრუნების ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა პ. ლ-ს, როგორც ზ. მ-ის წარმომადგენლის, მოთხოვნა თანხის ზ. მ-ისათვის დაბრუნების შესახებ.

კასატორი სადავოდ ხდის გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სესხის დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და არ ეთანხმება აუდიტორული დასკვნის შესაბამისად განსაზღვრულ ზიანის გამოთვლის წესს.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოვალე არის ლ. ფ-ა და არა შპს „მ-ს“ პარტნიორები, კრედიტორი კი ზ. მ-ი და არა პ. ლ-ა. ამასთან, საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია სკ-ის 403-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, ვინაიდან დავა უნდა გადაწყდეს ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით.

აღნიშნული კოდექსის 225-ე მუხლი ადგენს, რომ მოვალემ, რომელმაც გადააცილა ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადას, უნდა გადაიხადოს ვადაგადაცილებული დროის სარგებელი ვადაგადაცილებული თანხის წლიური 3%, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით არ არის დადგენილი სხვა პროცენტი.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ არ არსებობს სესხის წერილობითი ხელშეკრულება, სადაც განსაზღვრული იქნებოდა სესხის დაბრუნების ვადა.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატას, რომ სესხის დაბრუნებისას ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა და, შესაბამისად, სესხი უნდა დაბრუნებულიყო მოთხოვნისთანავე. როგორც საქმეშია მითითებული ასეთი სასარჩელო მოთხოვნით ზ. მ-მა სასამართლოს მიმართა 2000წ. 17 მარტს.

სსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ასევე ვერ მიუთითა მტკიცებულებებზე, რომლის სააფუძველზე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

პ. ლ-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 10 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

კასატორი გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.