ას-794-1418-03 24 თებერვალი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. სულხანიშვილი,

რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ნაწილის ბათილად ცნობა (ძირითად სარჩელში), ბინიდან გამოსახლება (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1991წ. 9 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ. თ-ის სარჩელი და უკანონოდ ჩაითვალა თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ბ-ის” სახელზე ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის აღრიცხვა. სახლის ეს სართული ცნობილ იქნა მოსარჩელე მ. თ-ის საკუთრებად. ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა ი. ფ-ის ბინიდან გამოსახლება.

მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1991წ. 9 აგვისტოს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ აღსრულდა, კერძოდ, თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში გაუქმდა ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის აღრიცხვა “ბ-ის” სახელზე და სახლი საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ. თ-ის სახელზე.

1991წ. 15 ნოემბერს მ. თ-მა ნაჩუქრობის ხელშეკრულების საფუძველზე სახლის 5/9 გააჩუქა ა. თ-ზე, ხოლო 4/9 _ რ. ქ-ეზე.

მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1991წ. 22 ოქტომბრის განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული, თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმის 1992წ. 1 მაისის დადგენილებით კი _ გაუქმდა ი. ფ-ის ბინიდან გამოსახლების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე რაიონის სასამართლოს.

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი სასამართლოს პრეზიდიუმის 1995წ. 19 მაისის დადგენილებით გაუქმდა თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლო კოლეგიის 1991წ. 22 ოქტომბრის განჩინება, ამავე სასამართლოს პრეზიდიუმის 1992წ. 1 მაისის დადგენილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე რაიონის სასამართლოს.

აღნიშნული საქმე დატოვებულ იქნა განუხილველად.

2000წ. 10 ნოემბერს ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1995წ. 19 მაისის დადგენილების საფუძველზე გააუქმა ნაჩუქრობის ხელშეკრულების მიხედვით გაკეთებული აღრიცხვა და ბინა კვლავ აღირიცხა “ბ-ის” სახელზე. 2001წ. აპრილში თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურმა ისევ აღადგინა ჩანაწერი სადავო სახლის 5/9-ის ალ. თ-ის, ხოლო 4/9-ის _ რ. ქ-ის სახელზე აღრიცხვის შესახებ.

1999წ. ივლისში ა. თ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ფ-ის მიმართ საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლისა და მდგმურის ბინიდან გამოსახლების თაობაზე. ი. ფ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მის მიერ დაკავებული ბინის საკუთრების უფლებით ფლობის იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტის დადგენა.

2002წ. 16 აპრილს ი. ფ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ მისთვის ცნობილი გახდა 1991წ. 15 ნოემბრის ნაჩუქრობის ხელშეკრულების არსებობის შესახებ და მოითხოვა მისი ბათილად ცნობა, შესაბამისი ცვლილებების შეტანა საჯარო რეესტრში.

ა. თ-მა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს ი. ფ-ის მიმართ და იმ მოტივით, რომ მოპასუხის მიერ დაკავებული ბინა ესაჭიროება პირადი სარგებლობისათვის, მოითხოვა მისი ბინიდან გამოსახლება, აღნიშნული ბინის სანაცვლოდ შეთავაზებულ ბინაში შესახლება.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა – ბათილად იქნა ცნობილი 1991წ. 15 ნოემბრის ნაჩუქრობის ხელშეკრულება სახლის 5/9-ის _ ა. თ-ზე, ხოლო 4/9-ის _ რ. ქ-ეზე გაჩუქების შესახებ და საჯარო რეესტრს დაევალა საჯარო რეესტრში შესწორების შეტანა, ადრინდელი ჩანაწერის აღდგენა, რომლითაც ... პირველი სართული აღირიცხება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ბ-ის” სახელზე.

ა. თ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ა. თ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი მოტივით: სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უნდა დადებოდა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი სასამართლოს დადგენილება და მას პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ შეიძლებოდა ჰქონოდა, რადგან ფაქტობრივი გარემოებანი პრეზიდიუმის მიერ დადგენილი არ ყოფილა და სადავო ნაგებობის უკანონოდ მიჩნევა არ იყო მართებული, მით უფრო, რომ ი. ფ-ს სარჩელი აქვს აღძრული ნაგებობაზე საკუთრების უფლებით ფლობის თაობაზე იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტის დადგენის შესახებ, არა როგორც უკანონო ნაგებობაზე, არამედ კანონიერ ნაგებობაზე.

ამასთან, აპელანტის აზრით, როგორც ადრე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის, ასევე დღეს მოქმედი სკ-ის ნორმებით სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება ავტომატურად არ იწვევს გადაწყვეტილების აღსრულების შებრუნებას. ეს საკითხი უნდა გადაეწყვიტა საქმის ხელახლა განმხილველ სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, კანონით დადგენილ ვადაში ეს უნდა მოეთხოვა მოპასუხე “ბ-ს”.

აპელანტი არ ეთანხმება სასამართლო გადაწყვეტილებას სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხში. მისი აზრით, ი. ფ-ს უნდა სცოდნოდა რომ მ. თ-ი სადავო ქონების თავის საკუთრებად აღსარიცხავად ამ გადაწყვეტილებას წარუდგენდა ტექინვენტარიზაციის ბიუროს. ამასთან, აპელანტის აზრით, ი. ფ-ი არასათანადო მოსარჩელეა, რასაც ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ იგი ითხოვს ნაგებობის სრულიად სხვა პირის _ “ბ-ის” სახელზე აღრიცხვას. აპელანტმა მიუთითა, რომ გარიგების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა დაუშვებელია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ა. თ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ი. ფ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ა. თ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა. ი. ფ-ი გამოსახლებულ იქნა ქ. თბილისში, ... მდებარე სახლის პირველი სართულიდან და მას საკუთრების უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, ..... მდებარე ¹14 ბინა.

გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლომ მიუთითა, რომ, ვინაიდან სარჩელის დაკმაყოფილება ი. ფ-ის მიმართ სამართლებრივ შედეგს არ წარმოშობს, იგი არ იყო უფლებამოსილი, ედავა აღნიშნულ საკითხზე. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, რაიონულმა სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სკ-ის 146-ე, 151-ე, 152-ე მუხლები (1964 წ.), როდესაც მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმების საფუძველზე ი. ფ-ს, როგორც ბინის მფლობელს გააჩნდა მოცემული სარჩელის აღძვრის უფლება. სკ-ის ნორმები უძრავი ნივთების მფლობელობის შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს, რის გამოც სკ-ის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, დავის გადაწყვეტისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ამ კოდექსის ნორმები. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ი. ფ-ს დაცული აქვს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რადგან მას უნდა სცოდნოდა ჩუქების ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე, ვინაიდან იგი დაინტერესებული იყო საქმის ბედით. ი. ფ-ს ამჟამად მხოლოდ მოსარგებლის სტატუსი აქვს. სკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე ი. ფ-ის წარმომადგენელმა რ. ბ-ემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 26 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმა.

კასატორის აზრით, არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 146-ე, 151-ე და 152-ე მუხლები (1964წ.), რადგან მხარეებს შორის ურთიერთობა სადავო ბინის ირგვლივ წარმოიშვა ძველი სკ-ის პირობებში, ამიტომ ის უნდა მოწესრიგდეს იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე, მით უფრო, რომ სასამართლო პროცესზე მხარეები აღნიშნულზე შეთანხმდნენ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, საქმის მასალები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია სამართლის ნორმების დარღვევით, კერძოდ, არასწორადაა გამოყენებული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე და სკ-ის 129-ე მუხლები. ამასთან, გადაწყვეტილების ზოგიერთი ნაწილი დაუსაბუთებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1991წ. 9 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გაუქმდა ქ. თბილისში, ... არსებული სახლის პირველი სართულის აღრიცხვა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ბ-ზე” და სახლის ეს სართული ცნობილ იქნა მ. თ-ის საკუთრებად. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა იმავეწ. 22 ოქტომბერს.

მ. თ-მა 1991წ. 15 ნოემბრის ნაჩუქრობის ხელშეკრულებით სახლის 5/9 გააჩუქა ა. თ-ზე, ხოლო 4/9 _ რ. ქ-ეზე. დღეისათვის სახლის გაჩუქებული ნაწილები აღრიცხულია ა. თ-სა და რ. ქ-ეზე.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ი. ფ-ს არ გააჩნია იურიდიული ინტერესი დავის საგნის მიმართ, მაშინ როცა პალატა მიუთითებს, რომ ი.ფ-ის საკუთრება მითითებულ ბინაზე სადავოა და დადგენილი არ არის.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ ხანდაზმულია ი. ფ-ის მოთხოვნა ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, 1995წ. 22 მაისს გაუქმდა მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც სადავო ბინა აღირიცხა მ. თ-ის სახელზე. ე.ი. აღნიშნული პერიოდიდან გაუქმდა მ. თ-ის მიერ საცხოვრებელი ბინის გასხვისების სამართლებრივი საფუძველი. პალატა მიიჩნევს, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ი. ფ-ს უნდა სცოდნოდა აღნიშნული ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე, რადგან 1995 წლიდან ბინის გასხვისების სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობდა. დავის განხილვისას მხარეებს აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით საკითხი არ დაუყენებიათ, რაც ცხადყოფს იმ ფაქტს, რომ ი. ფ-მა არ იცოდა სადავო ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე.

ამასთან, სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 2000წ. მონაცემებით სადავო ბინა ირიცხება “ბ-ზე” და არ დაადგინა, თუ რა საფუძვლით აღირიცხა იგი კვლავ ქ-ესა და თ-ზე.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.