ას-1020-1051-2011 18 ოქტომბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორები _ მ. კ-ე, ბ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ. კ-ე, მ. ხ-ე, ნთ. კ-ე

კასატორები _ ნ. კ-ე, მ. ხ-ე, ნთ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ. კ-ე, ბ. კ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – სადავო საცხოვრებელ სახლზე თანაზიარი წილის უფლებით თანამესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი წილის გამოთხოვა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ნივთზე გაწეული ხარჯების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ხ-ემ, ნ., მხ. და ნთ. კ-ეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. კ-ისა და ბ. კ-ის მიმართ და მოითხოვეს სადავო საცხოვრებელ სახლზე თანაზიარი წილის უფლებით თანამესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი წილის გამოთხოვა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და თანხის დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელეები არიან თანამესაკუთრეები საცხოვრებელი სახლისა და სხვა უძრავი ქონებისა, როგორც კომლის წევრები, რომელიც შეიქმნა 1942 წელს. კომლის უძრავი ქონება გადაეცა ამბროლაურის რაიონიდან ჩამოსახლებულ მთლიან ოჯახს და არა რომელიმე კონკრეტულ პირს. 1985 წლისათვის კომლს შემორჩა ოჯახის 4 წევრი, კერძოდ, მოპასუხე ბ. კ-ე, მისი მეუღლე აწ გარდაცვლილი ნ. კ-ე და მათი შვილები ნ. და მ. კ-ეები. 1985 წლიდან კომლი გაიზარდა კიდევ სამი წევრით, კერძოდ, ნ. კ-ის მეუღლე მ. ხ-ითა და მათი შვილებით: მხ. კ-ისა და ნთ. კ-ეებით. წლების განმავლობაში ნ. კ-ე და მისი ოჯახის წევრები გამოსახლებამდე მუდმივად ცხოვრობდნენ აღნიშნულ სადავო სახლში, აწარმოებდნენ ერთობლივ მეურნეობას. თანაცხოვრების პერიოდში დაიძაბა ურთიერთობა ნ. კ-ის მეუღლე, მ. ხ-ესა და ბ. კ-ის ქალიშვილ, მ. კ-ეს შორის, რამაც განაპირობა 1999 წელს ბ. და ნ. კ-ეებისა და მათი ქალიშვილის მ. კ-ის საცხოვრებლად გადასვლა სოფ. ა-ში მდებარე ნ. კ-ის მშობლების სახლში, სადაც ცხოვრობდნენ რვა წლის მანძილზე. ამ დროის განმავლობაში, 2008 წლის მაისამდე, ანუ გამოსახლებამდე, მხოლოდ ნ. კ-ის ოჯახი ცხოვრობდა სადავო სახლში და წლების განმავლობაში იხდიდნენ სხვადასხვა სახის გადასახადებს, სახლს ჩაუტარეს კაპიტალური რემონტი, რომლისთვისაც გაიღეს 15600 ლარი. წლების განმავლობაში მხარეებს შორის არაჯანსაღი გარემო არ გამოსწორებულა, რის გამოც განაწყენებულმა ბ. კ-ემ კომლის წევრთა საკუთრებაში არსებული ქონება 2002 წელს აღრიცხა თავის სახელზე, როგორც კომლის უხუცესმა წევრმა, ისე, რომ ამის შესახებ არ გააგებინა ოჯახის სხვა წევრებს, რომლებსაც თანასაკუთრებით ერგებოდათ სახლის წილი. საჯარო რეესტრში ბ. კ-ის სახელზე ქონების აღრიცხვას საფუძვლად დაედო აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (UშAID) სისტემური დაკვირვების მონაცემები. აღნიშნული საფუძვლით სადავო სახლი ეკუთვნოდა არა რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებას, არამედ წარმადგენდა კომლის საერთო ქონებას, კომლის წევრთა თანაზიარი წილის უფლებით, მიუხედავად იმისა, თუ კომლის რომელ წევრზე იქნებოდა აღრიცხული. 2007 წლის ნოემბერში სახლი თავის ქალიშვილს მ. კ-ეს აჩუქა.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და აღნიშნეს, რომ 1991 წელს მოსარჩელე ნ. კ-ის ოჯახი ცალკე კომლად გამოეყო ბ. კ-ის კომლს. 2002 წელს საცხოვრებელი სახლი საკუთრების უფლებით აღირიცხა ბ. კ-ის სახელზე. ჩუქების ხელშეკრულება მ. კ-ესა და ბ. კ-ეს შორის გაფორმდა იმ მიზეზით, რომ ნ. კ-ეს არ სურდა, მისი სიკვდილის შემდეგ რაიმე სახის ქონება რგებოდა თავის ვაჟიშვილს.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩეელების მოთხოვნა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივრები. მ. კ-ეს დაეკისრა მოსარჩელეების მიერ სადავო უძრავ ნივთის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის 6958 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს მოსარჩელეებმა, ამასთან მოპასუხეებმა – მ. და ბ. კ-ეებმა შეგებებული საკასაციო საჩივრით მიმართეს სასამართლოს. უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა კასატორების მოთხოვნა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეების მოთხოვნა, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ საკოლმეურნეო კომლის ქონების სამართლებრივი მდგომარეობა განისაზღვრებოდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 122-ე მუხლით, „საკოლმეურნეო კომლს შეიძლება, საკუთრებად ჰქონდეს დამხმარე მეურნეობა მის სარგებლობაში მყოფ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე, საცხოვრებელი სახლი, პირუტყვი, ფრინველი და წვრილი სასოფლო-სამეურნეო ინვენტარი კოლმეურნეობის წესდების შესაბამისად“. ამავე კოდექსის 125-ე მუხლით, საკოლმეურნეო კომლის ქონებაში კომლის წევრის წილი განისაზღვრება: 1) მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად (გამოყოფა); 2) ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნისას (გაყრა); 3) კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინებისას; საკოლმეურნეო კომლის წილი განისაზღვრება იმ ანგარიშით, რომ კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნის“.

საქმეში წარმოდგენილია – 1940, 1941, 1942 წლები, 1958, 1961, 1962, 1963, 1983, 1984, 1985, 1986 -1990, 1964 – 1965, 1996 – 2000 წლების საკომლო ჩანაწერების ასლები. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების გათვალისწინებით საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია პასუხის გაცემას, იყო თუ არა ბ. კ-ის კომლი საკოლმეურნეო, თუ იგი მიეკუთვნებოდა მუშა-მოსამსახურის ოჯახის კატეგორიას. საქმის მასალებით, ბ. კ-ის კომლი 1958 წელს იყო მუშა-მოსამსახურის საზოგადოებრივი ჯგუფის წარმომადგენელი, 1961-1964 წლებში – კოლმეურნეობის წევრი, ხოლო 1965 წლიდან 1990 წლამდე ისევ მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის წარმომადგენელი.

ამავე საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ნ. კ-ე დაიბადა 1966 წლის 18 მარტს ანუ იმ დროს, როდესაც ბ. კ-ის ოჯახი მუშა-მოსამსახურის საზოგადოებრივ ჯგუფს მიეკუთვნებოდა, ხოლო სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წლის რედაქციით) 1965 წლის 1 ივლისიდან ამოქმედდა, ანუ ამოქმედდა იმ დროიდან, როდესაც ბ. კ-ის კომლი უკვე მუშა-მოსამსახურის კომლს განეკუთვნებოდა. ნ. კ-ის დაბადების დროისათვის სამოქალაქო სამართლის კოდექსი კი წილთა თანაბრობას უშვებდა მხოლოდ საკოლმეურნეო კომლის სამართლებრივი მდგომარეობის მქონე კომლების შემთხვევაში, რასაც საქმეში წარმოდგენილი 1965 წლისა და შემდგომი პერიოდის საკომლო ჩანაწერების ასლების მიხედვით ბ. კ-ის კომლზე არ ვრცელდებოდა. ნ. კ-ე დაიბადა მუშა-მოსამსახურის საზოგადოებრივი ჯგუფის მქონე ოჯახში, სადაც ასევე მოგვიანებით ცხოვრობდნენ სხვა მოსარჩელეები, მ. ხ-ე და ნთ. კ-ე. ამდენად, არ არსებობს რაიმე სამართლებრივი საფუძველი, რაც თავდაპირველად ნ. კ-ეს, ხოლო მოგვიანებით მ. ხ-ესა და ნთ. კ-ეს ბ. კ-ის კომლის ქონებაზე თანასაკუთრებას წარმოუშობდა.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ თავის 2010 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში განმარტა, რომ „პალატა თვლის, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნივთის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების ნაწილშიც. აღნიშნულთან მიმართებაში გასაზიარებელია ბ. და მ. კ-ეების საკასაციო საჩივრის ის არგუმენტი, რომ სასამართლომ მხარეებს მიაკუთვნათ იმაზე მეტი, ვიდრე ისინი ითხოვდნენ სააპელაციო საჩივრით. სააპელაციო სასამართლოში ნ., ნთ. კ-ეები და მ. ხ-ე აყენებდნენ მხოლოდ 5200 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნას. სასამართლომ კი მოწინააღმდეგე მხარეს დააკისრა 6958 ლარის გადახდა. აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის დარღვევაა. ამასთან, უნდა აღინიშნოს ის გარემოებაც, რომ მითითებული საკითხის გადაწყვეტა შეუძლებელია, ვიდრე არ განისაზღვრება მოსარჩელეთა უფლებები სადავო ქონებაზე. აღნიშნული მოთხოვნა უნდა გადაწყდეს იმის გათვალისწინებით, ცნობილი იქნებიან თუ არა მოსარჩელეები მესაკუთრედ სადავო ქონებაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში აღნიშნული საკითხის სამართლებრივად გადაწყვეტა შეუძლებელია“.

ამ განმარტების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გაუმჯობესების ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა საფუძვლიანია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს. კანონიერ ძალაში შესული თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ. და ბ. კ-ეების შეგებებული სარჩელი და ნ. კ-ესა და მ. ხ-ეს შეუწყდათ მფლობელობა საცხოვრებელ სახლზე მდებარე თეთრიწყაროს რაიონში, სოფ. ა-ში და გამოსახლებულ იქნენ აღნიშნული სახლიდან. ეს გარემოება ადასტურებს, რომ მოსარჩელეები ფაქტობრივად ცხოვრობდნენ სადავო სახლში, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი აქტით ირკვევა, რომ 1991 წლის 19 იანვარს ხანძრის შედეგად დაზიანებული სახლის აღდგენა 2003-2004 წლებში განხორციელდა ნ. კ-ის სახსრებით. სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლით გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. მოცემულ შემთხვევაში ნივთის მესაკუთრეა მ. კ-ე, რომელმაც მიიღო გაუმჯობესებული ნივთი იმ დროისათვის, როდესაც ნ. კ-ე გამოსახლებულ იქნა ბინიდან. ამდენად, სწორედ მ. კ-ეს (და არა ბ. კ-ესაც), როგორც მესაკუთრეს, უნდა დაეკისროს გაუმჯობესების თანხის გადახდა მხოლოდ ნ. კ-ის (და არა დანარჩენ მოსარჩელეთა) მიმართ, რომელმაც, როგორც ეს ზემოხსენებულ აქტშია აღნიშნული, გასწია ნივთის გაუმჯობესების ხარჯი.

გაუმჯობესების თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით სასამართლო დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ 2008 წლის 24 მარტის შპს აუდიტორულ-საკონსულტაციო კორპორაცია „ინტერაუდიტის“ ¹1/09 დასკვნას, რომლითაც 2003-2004 წლებში ჩატარებულ რემონტზე გაწეული ხარჯების ოდენობამ შეადგინა 6 958 ლარი. ამასთან, ვინაიდან სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნამ შეადგინა 5200 ლარი, რასაც სააპელაციო პალატა ვერ გასცდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნა ხარჯების ანაზღაურების შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოთხოვნილი 5200 ლარის ნაწილში. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ მეორე დასკვნას, სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგან მასში გაწერილია მხოლოდ ხარჯთაღრიცხვა და არაა აღნიშნული, რის შეკეთებას ან გაუმჯობესებას ემსახურებოდა იგი.

სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა ნ. კ-ის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა დედის, ნ. კ-ის, წილს ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ. პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი ნ. კ-ის გარდაცვალების მოწმობა, მართალია, მოსარჩელე განმარტავს, რომ ნ. კ-ე 2007 წლის თებერვალში გარდაიცვალა, მაგრამ „სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის 90-91-ე მუხლებით გარდაცვალების ფაქტი დასტურდება გარდაცვალების მოწმობით, რაც მოცემულ შემთხვევაში საქმეში არაა წარმოდგენილი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მასალებით შეუძლებელია დადგინდეს, როდის გაიხსნა სამკვიდრო და სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მიხედვით იქნა თუ არა იგი მიღებული.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. კ-ემ და მ. ხ-ემ შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც საბოლოოდ განაპირობა საქმეზე უსამართლო და უკანონო გადაწყვეტილების გამოტანა. ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების არქივებში არ არსებობს საკოლმეურნეო კომლის ჩამოყალიბების დოკუმენტები, კომლის წევრთა აღრიცხვის სიები, კომლის კატეგორიების ჩამონათვალი და სხვა ისეთი საბუთები, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ სოფელში მცხოვრები ესა თუ ის ოჯახი რომელი კატეგორიის კომლს განეკუთვნებოდა – საკოლმეურნეო თუ სამეურნეო კომლს. მოცემულ შემთხვევაში ცალსახად არ არის დადგენილი, რომ ბ. კ-ის ოჯახი მუშათა კატეგორიის კომლს განეკუთვნებოდა. მით უფრო, რომ სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ბ. კ-ის კომლი რიგ წლებში აღრიცხულია საკოლმეურნეო კომლად, რიგ წლებში კი მიეკუთვნება მუშა-მოსამსახურეთა საზოგადოებრივ ჯგუფს.

ამასთან, დადგენილია, რომ ბ. კ-ის კომლი 1963-1965 წლებში წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს და შემდეგ მათი აღრიცხვა მოხდა სხვა კატეგორიაში, ამით არ შეცვლილა ბ. კ-ის ფაქტობრვი მდგომარეობა, ანუ რა სამართლებრივი საფუძვლებითაც აღირიცხა საკოლმეურნეო კომლად, სამეურნეო კომლად ჩაწერის დროსაც იმყოფებოდა იმავე სამართლებრივ და ფაქტობრივ მდგომარეობაში. ამასთან, მისაღებია მხედველობაში ის გარემოებაც, რომ კ-ეების ოჯახი სოფ. ა-ში ჩამოსახლებულ იქნენ 1941 წელს ამბროლაურის რაიონიდან, როგორც საკოლმეურნეო კომლის ოჯახი, რის შემდეგაც ფაქტობრივად არ შეცვლილა მათი სამართლებრივი მდგომარეობა, ამ და სხვა ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათალისწინებით კასატორებს მიაჩნიათ, რომ ბ. კ-ის კომლზეც ვრცელდებოდა კომლის წევრთა უფლებები კომლის საერთო ქონებაზე. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ფაქტობრივად დადგენილი არ არის, თუ რა კრიტერიუმებით ხდებოდა საკომლო წიგნებში არსებულ ჩანაწერებში ცვლილებების შეტანა და კომლის წევრთა სამართლებრვი მდგომარეობის შეცვლა.

ფაქტობრივად, მხარეთა განმარტებით დადგენილია, რომ ნ. კ-ის დედა ნ. კ-ე გარდაიცვალა 2007 წლის თებერვალში. ნ. კ-ე წარმოადგენდა მემკვიდრესთან თანამცხოვრებ პირს და გარდაცვალების მომენტიდანვე ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდრო ქონებას. დადგენილია, რომ ნ. კ-ე სადავო საცხოვრებელი ფართიდან გამოსახლებულ იქნა 2008 წლის ივნისში, ანუ სამკვიდროს მიღებიდან ერთი წლის გასვლის შემდეგ. დადგენილია, რომ ნ. კ-ის მშობლები ნ. რ-ი და ბ. კ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1968 წლის 24 მარტიდან. სადავო საცხოვრებელი სახლი ბ. კ-ის სახელზე საკუთრებაში აღირიცხა 2002 წელს ანუ სადავო ქონება ბ. კ-ემ შეიძინა მამკვიდრებელ ნ. კ-ესთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის პერიოდში, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. აღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით ბ. კ-ემ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სამკვიდრო ქონება მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, რაც შეადგენს უძრავი ქონების 1/3-ს. 2011 წლის 8 აგვისტოს წარმოდგენილი განცხადებით, კასატორებმა (მოსარჩელეებმა) შეამცირეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს საკუთრების უფლების აღიარება საცხოვრებელი სახლის არა 2/3, არამედ ნახევარზე, ხოლო დანარჩენი მოთხოვნები (გარდა თანხის დაკისრებისა) უცვლელი დარჩა.

მ. და ბ. კ-ეებმაც გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელეები თავიანთ მოთხოვნაში, ისევე როგორც სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში, ვალდებულნი იყვნენ, დაესაბუთებინათ, მოვალის გამდიდრების შესახებ და წარმოედგინათ ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მარტოოდენ გარკვეული სახის სარემონტო სამუშაოები ავტომატურად არ იწვევს ხარჯის პროპორციულად უძრავი ნივთის ფასის გაზრდას, ხოლო, თუ ეს იგულისხმებოდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, მაშინ სააპელაციო სასამართლოს უნდა მიეთითებინა იმ სხვაობებზე, რომლებიც არსებობდა სადავო უძრავი ნივთის რემონტამდე და რემონტის შემდგომ ფასებს შორის, რაც ასევე არ განხორციელებულა. ეს კი თავის მხრივ მ. კ-ის უსაფუძვლო გამდიდრებას გამორიცხავს.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, ნ. კ-ე და მ. ხ-ე გამოსახლებულნი იქნენ სადავო საცხოვრებელი სახლიდან, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ აღნიშნული პირები წლების განმავლობაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდნენ სხვის ქონებას და არ აძლევდნენ სადავო სახლის კანონიერ მესაკუთრეებს იქ შესვლის უფლებას. ამას მოწმობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიც. შესაბამისად, სადავო სახლის მესაკუთრეები, იმის გამო რომ მათ არ ეძლეოდათ საშუალება, ესარგებლათ საკუთარი ქონებით, წლების განმავლობაში განიცდიდნენ ზიანს, ხოლო არამართლზომიერი მფლობელები (ნ. კ-ე და მისი ოჯახის წევრები) იღებდნენ სარგებელს სხვისი ნივთის არამართლზომიერი ფლობით. სარგებელში იგულისხმება, რომ ისინი არ იხდიდნენ საცხოვრებლით სარგებლობაში რაიმე გადასახადს, სადავო საცხოვრებელ სახლზე გაწეული ხარჯების საკითხის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის იმ თავით, რომელიც ეხება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებას.

იმ შემთხვევაშიც, თუ ნ. კ-ე სადავო სახლიდან მისი და მისი ოჯახის გამოსახლებამდე, უძრავ ქონებას მართლზომიერად ფლობდა, იგი მაინც არ არის უფლებამოსილი, მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის თანახმად, მფლობელს რომელმაც ნივთზე დაკარგა მფლობელობა, მესაკუთრისაგან ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მხოლოდ მაშინ აქვს, თუკი მან ნივთის სარგებლობითა და მიღებული ნაყოფით არ მოახდინა გაწეული ხარჯების კომპენსირება. საქმის გარემოებებით კი დადგენილია, რომ ნ. კ-ე წლების განმავლობაში სარგებლობდა ბ. და მ. კ-ეების უძრავი ნივთით. სარგებლობის ფასი კი გაცილებით უფრო მეტია, ვიდრე ნ. კ-ის მიერ გაწეული 3000 ლარის ხარჯი. მეტიც, ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებენ თვით ნ. კ-ისა და მისი ოჯახის და არა მ. და ბ. კ-ეების უსაფუძვლო გამდიდრებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორებს მიაჩნიათ, რომ ამ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ხ-ის, ნ. და ნთ. კ-ეების, ამასთან, მ. და ბ. კ-ეების მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია სადავო საცხოვრებელ სახლზე თანაზიარი წილის უფლებით თანამესაკუთრედ ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი წილის გამოთხოვა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ფულადი თანხის დაკისრება. კასატორები (მოსარჩელეები) სადავოდ ხდიან 1964 წლის სსსრ სამოქალაქო კოდექსის 125-ე და 130-ე, ხოლო ბ. და მ. კ-ეები (მოპასუხეები) სამოქალაქო კოდექსის 163-ე, 874-ე და 987-ე მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. ხ-ის, ნ. და ნთ. კ-ეების, ამასთან, მ. და ბ. კ-ეების საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 ივლისის განჩინებით კასატორების – მ. ხ-ეს, ნ. და მ. კ-ეების საკასაციო საჩივარს დაუდგინდა ხარვეზი და კასატორებს დაევალათ სახელმწიფო ბაჟის 2250 აშშ დოლარის (რაც დღეის მდგომარეობით არსებული ვალუტის კურსის გათვალისწინებით შეადგენს 3721.95 ლარს) გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა. მ. ხ-ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი იქნა სახელმწიფო ბაჟი 500 ლარი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით კასატორებს გადაუვადდათ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დარჩენილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საკასაციო წარმოების დასრულებმადე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. იმის გათვალისწინებით, რომ სახელმწიფო ბაჟის სახით კასატორებს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს 500 ლარი, ხოლო დარჩენილი 3221.95 ლარის (3721.95-500=3221.95) გადახდა გადაუვადდათ, კანონის ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე, მ. ხ-ეს, ნთ. და ნ. კ-ეებს, უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის (სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი მთლიანი თანხის 3721.95) 30% - რაც შეადგენს 1116.58 ლარს, ვინაიდან, აღნიშნული თანხიდან გადახდილია 500 ლარი, კასატორებს გადასახადი აქვთ 616.58 ლარი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მ. და ბ. კ-ეებს უნდა დაუბრუნდეს მ. კ-ის მიერ 2011 წლის 13 ივნისს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ხ-ის, ნ. და ნთ. კ-ეების, მ. და ბ. კ-ეების საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

მ. და ბ. კ-ეებს დაუბრუნდეთ მ. კ-ის მიერ 2011 წლის 13 ივნისს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

მ. ხ-ეს, ნთ. და ნ. კ-ეებს, დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის 616.58 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.