ას-1028-1059-2011 03 ოქტომბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ლ.ქ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ო-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 5 ნოემბერს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა მ. ო-მა მოპასუხე ლ.ქ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დარჩენილი ვალის, 1500 აშშ დოლარის დაკისრება, აგრეთვე, ზიანის ანაზღაურება გადასახდელ თანხაზე ყოვლთვიურად 4%-ის ოდენობით 2008 წლის 5 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2008 წლის 5 მაისს, ქუთაისში, ნ-ს მე-2 შესახვევის ¹13/108-ში მდებარე, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება 9000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ლ.ქ-ს, რომელმაც თანხის გადახდამდე საჯარო რეესტრში ხელი მოაწერინა ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე და დაპირდა, რომ ეტაპობრივად გადაუხდიდა 7500 აშშ დოლარს. ამ თანხიდან მას ასანაზღაურებელი დარჩა 1500 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ 2009 წელს ისესხა 1000 აშშ დოლარი 5% სარგებლით ერთი წლის ვადით, იმ იმედით, რომ მოვალე გადაუხდიდა დარჩენილ თანხას. მ. ო-მა აღნიშნული დროის განმავლობაში რამდენჯერმე მოითხოვა დარჩენილი ვალის გადახდა, მაგრამ უშედეგოდ. 2010 წლის 10 მარტს და 16 აპრილს მოპასუხემ დარჩენილ თანხაზე დაწერა ხელწერილები ვალის არსებობის შესახებ. ამდენად, მან აღიარა ვალის არსებობა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის შესაბამისად. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე თავს არიდებდა ვალდებულების შესრულებას. ამიტომ, მოსარჩელე იძულებული გახდა მიემართა სასამართლოსათვის თანხის დაკისრებისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით (ს.ფ. 1-9).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. ო-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ლ.ქ-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1500 აშშ დოლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე მ. ო-ის საკუთრებას წარმოადგენდა ქუთაისში, ნ-ს მე-2 შესახვევის ¹13/108-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მიყიდა მოპასუხე ლ.ქ-ს 9000 აშშ დოლარად. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულება დაარეგისტრირეს საჯარო რეესტრში. მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მიიღო 7500 აშშ დოლარი, ხოლო 2010 წლის 10 მარტს და 16 აპრილს დაუწერა ხელწერილი დარჩენილი ვალის არსებობის აღიარების შესახებ.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა სარჩელი ვალის აღიარების არსებობის ნაწილში. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლომ განმარტა, რომ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება ცალმხრივი ხელშეკრულებაა, მაგრამ მისი ნამდვილობისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ ერთი მხარის ნების გამოვლენა. იმისათვის, რომ ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს, ვალის აღიარების შესახებ განცხადება უნდა მიიღოს მეორე მხარემ. თუ მეორე წინააღმდეგია ცნოს ვალის აღიარება, მაშინ ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე ლ.ქ-მა აღიარა ვალის არსებობა წერილობითი ფორმით, რის გამოც სარჩელი ამ ნაწილში დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა.

სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე მ. ო-ს დარჩენილი თანხის მიუღებლობით გამოწვეული 4%-ის ოდენობით მიადგა ზიანი, რადგან მხარემ ვერ შეძლო შესაბამისი მტკიცებულების წარდგენა. ამიტომ, დარჩენილი თანხის მიუღებლობით მოსარჩელის მიერ განსაზღვრული 4%-იანი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 65-69).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ო-მა და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ. 82-90).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ო-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა დარჩენილი თანხის (1500 აშშ დოლარი) მიუღებლობით მის მიერ განსაზღვრული 4%-იანი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. ო-ის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2010 წლის 1 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად, 30 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ 2008 წლის 5 მაისს მხარეთა შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მოპასუხეს 9000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ქუთაისში, ნ-ს მე-2 შესახვევის ¹13/108-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი; მოპასუხემ მოსარჩელეს გადაუხადა მხოლოდ 7500 აშშ დოლარი და აიღო ვალდებულება, დარჩენილი თანხა გადაეხადა 2010 წლის მაისის ბოლომდე, თუმცა ეს ვალდებულება არ შეუსრულებია და თანხა არ გადაუხდია.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან გამომდინარე ამ შემთხვევაში მსჯელობის საგანს წარმოადგენდა მხოლოდ ლ.ქ-ისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესაძლებლობა, რამდენადაც საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში კანონიერ ძალაში იყო შესული.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, კანონის თანახმად, ყოველთვის ივარაუდება, რომ კრედიტორს ადგება ზიანი, ხოლო მოვალე იღებს შემოსავალს. ამის გამო, სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებს, ვალდებულია, გადაცილებული დროისათვის გადაიხადოს მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პროცენტი, თუ კრედიტორს, სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია. ამავე კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. პირველ შემთხვევაში, კანონმდებლობა ითვალისწინებს მინიმალური ზიანის, ხოლო მეორე შემთხვევაში _ მინიმალური შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულებას. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი უთითებს მხარეთა შეთანხმებაზე, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს არ ნიშნავს, რომ მინიმალური ზიანის ანაზღაურება მოვალეს შეიძლება დაეკისროს, მხოლოდ, იმ შემთხვევაში, თუ ეს გათვალისწინებული არის მხარეთა მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ ზემოხსენებული ნორმა, არსებული რედაქციით, ჩამოყალიბდა 2007 წლის 29 ივნისიდან და ამით გაუქმდა საპროცენტო სარგებლის ოდენობასთან დაკავშირებით კანონში მანამდე არსებული შეზღუდვა. ე.ი. ნორმაში არსებული მითითება მხარეთა შეთანხმებაზე ეხება პროცენტის ოდენობას და არა მისი გადახდის ვალდებულებას.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოვალე, რომელიც გადააცილებს ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადას, ყოველთვის არის ვალდებული გადაიხადოს პროცენტი, ოღონდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი ოდენობა არ არის შეთანხმებული მხარეთა მიერ, იგი უნდა დაადგინოს სასამართლომ.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ ლ.ქ-მა მოსარჩელეს არ გადაუხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ამით მიყენებული მინიმალური ზიანი და გადაეხადა პროცენტი.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პროცენტის გადახდის ვალდებულება ლ.ქ-ს წარმოეშვა 2010 წლის 1 ივნისიდან. მართალია, ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2008 წლის 5 მაისს, მაგრამ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, რომ მხარეები შეთანხმებულნი იყვნენ თანხის გადახდის კონკრეტულ ვადებზე. აღნიშნული არ დგინდებოდა საქმეში წარდგენილი ხელწერილებიდანაც.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს.

ზემომითითებული ნორმიდან გამომდინარე, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეებს შორის არ იყო განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების კონკრეტული დრო და იგი არც სხვა გარემოებებიდან არ ირკვეოდა, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოვალეს გადახდის ვალდებულება წარმოეშობოდა იმ პერიოდიდან, როცა კრედიტორი მოითხოვდა გადახდას.

საქმის მასალების თანახმად, მ. ო-მა გადახდა მოითხოვა 2010 წლის მარტის თვეში და მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ლ.ქ-ი აპელანტს თანხას გადაუხდიდა იმავე წლის მაისის ბოლოს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ.ქ-ს თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშვა 2010 წლის მაისის ბოლოდან და სამოქალაქო კოდექსის 123-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულების შესრულების ვადა გავიდა 2010 წლის 31 მაისს, 24 საათზე. ამ დროის გასვლის შემდეგ, ლ.ქ-მა გადააცილა ვალდებულების შესრულების ვადას და ამგვარად, 2010 წლის 1 ივნისიდან მას წარმოეშვა, აპელანტის სასარგებლოდ, პროცენტის გადახდის ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტისათვის მიყენებული მინიმალური ზიანი უნდა განსაზღვრულიყო ყოველთვიურად, გადაუხდელი თანხის 2%-ის ოდენობით. შესაბამისად, ლ.ქ-ს აპელანტის სასარგებლოდ 2010 წლის 1 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე უნდა დაკისრებოდა ყოველთვიურად 30 აშშ დოლარის (1500X2%) ეკვივალენტი ლარის გადახდა (ს.ფ. 128-133).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ქ-მა. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდება მოსარჩელის მოთხოვნა თანხის მიუღებლობის გამო მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 403-ე, 981-ე მუხლები და შესაბამისად არასწორად მიუსადაგა კანონი განსახილველ საქმეს. სასამართლომ ვერ დაასაბუთა თავისი გადაწყვეტილება ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში. მართალია, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ო-ს მიადგა ზიანი გადაუხდელი თანხის 2%-ის ოდენობით, თუმცა საიდან გამოითვალა ეს თანხა და რა კრიტერიუმებით იხელმძღვანელა, გაუგებარია (ს.ფ. 136-143).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ივლისის განჩინებით ლ.ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.ქ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ქ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ლ.ქ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.