ას-1043-1074-2011 3 ოქტომბერი, 2011 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს « ო-თ»
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ჯ. ე-ი»
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება
დავის საგანი _ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2009 წლის 29 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს « ო-თ-მ» მოპასუხე შპს «ჯ. ე-ის» მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა, რომ მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა:
ა. გადაზიდვის წესების უხეში დარღვევით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 539629.65 ლარის და 430 აშშ დოლარის ოდენობით;
ბ. მისთვის უზრუნველყოფილი ზიანის ანაზღაურებაზე (539629.65 ლარზე) წლიური 5%-ის გადახდა რეკლამაციის (პრეტენზიის) წარდგენის დღიდან _ 2007 წლის 9 ოქტომბრიდან ზიანის რეალურად ანაზღაურების დღემდე (ტომი I, ს.ფ. 2-12).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს « ო-თ-ს» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 539629.65 ლარის და 430 აშშ დოლარის გადახდა, მასვე შპს « ო-თ-ს» სასარგებლოდ დაეკისრა 4308 ლარის წლიური 5%-ის გადახდა 2007 წლის 9 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, შპს «ჯ. ე-ს» ასევე დაეკისრა 5000 ლარის გადახდა შპს « ო-თ-ს» სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში (ტომი I, ს.ფ. 160-178).
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ჯ. ე-მა», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და აღნიშნულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 221-236).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «ჯ. ე-ის» სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილება შპს «ო-თ-ის” სასარგებლოდ შპს «ჯ. ე-ისათვის” 539625.65 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის 5000 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს «ჯ. ე-ს” შპს « ო-თ-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 4308 ლარის ანაზღაურება, გადაწყვეტილება შპს «ჯ. ე-ისათვის” შპს « ო-თ-ის» სასარგებლოდ 430 აშშ დოლარისა და 2007 წლის 9 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 4308 ლარის წლიური 5%-ის დაკისრების ნაწილში დარჩა უცვლელად.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2005 წლის 28 მარტს, ერთის მხრივ, შპს ,, ო-თ-სა» და მეორეს მხრივ, შპს ,,ჯ. ე-ს’’ (საერთაშორისო საკურიერო სამსახური ,,DHL-ის’’ ოფიციალურ წარმომადგენელი საქართველოში) შორის დაიდო ხელშეკრულება ¹.../05 ,,DHL-ის’’ მომსახურებით სასწრაფო გადაზიდვების ( ე- ჩაბარება) თაობაზე. ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2005 წლის 28 მარტიდან და ძალაში იყო 2006 წლის 28 მარტამდე. ამასთან, ხელშეკრულება ავტომატურად გაგრძელებულად ითვლებოდა 2007 წლის 28 მარტამდე (2005 წლის 28 მარტის ხელშეკრულება ¹.../05);
საქართველოში თავისუფალი მიმოქცევის (იმპორტის) საბაჟო რეჟიმში გაცხადების მიზნით თამბაქოს ნაწარმისათვის განკუთვნილი აქციზური მარკების შესაძენად შემოსავლების სამსახურის მომსახურების სამმართველოს 2007 წლის 5 სექტემბრის განაცხადით და საქართველოში თავისუფალი მიმოქცევის (იმპორტის) საბაჟო რეჟიმში გაცხადების მიზნით თამბაქოს ნაწარმისათვის განკუთვნილი აქციზური მარკების მიღება-ჩაბარების აქტით დასტურდება, რომ შპს ,, ო-თ-მ» 2007 წლის 5 სექტემბერს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მომსახურების სამმართველოსგან შეიძინა 450000 ცალი აქციზური მარკა ია5450001-დან ია54700000-ის ჩათვლით;
აქციზური მარკები თამბაქოს ნაწარმის იმპორტის განხორციელების მიზნით იგზავნებოდა უკრაინაში შემდეგ მწარმოებელთან და შემდეგ მისამართზე,,JSC PHILIP MORRIS UKRAINEL~. polyovy Vyizd. Kommunist Village. Kharkiv Districh. Kharkiv Regios 62482 Ukraine.. თამბაქოს ნაწარმის მწარმოებლისათვის აქციზური მარკების გადაზიდვა უნდა განეხორციელებინა შპს ,,ჯ. ე-ს’’. თამბაქოს ნაწარმის მწარმოებელს აქციზური მარკები გადამზიდველისაგან უნდა მიეღო უკრაინაში, ბორისპოლის აეროპორტში;
აქციზური მარკები შემოსავლების სამსახურის მომსახურების სამმართველოსგან მიიღო სატრანსპორტო აგენტმა _ შპს ,,ჯ. ე-მა’’;
2007 წლის 6 სექტემბერს შპს ,,ჯ. ე-ის» მიერ ავიაკომპანია აირზენას თბილისი-კიევი ბორისპოლის რეისზე გასაგზავნად მიტანილ იქნა ორი ტვირთი და გაფორმდა ორი ზედნადები: 1. 606-00095690 3 ადგილი 90 კგ (შპს ,,ე. ჯგუფის’’ ტვირთი); 2. ზედნადები 606-0009 5815 1 ადგილი 34 კგ. (შპს ,, ო-თ-ს’’ ტვირთი);
აქციზური მარკების ნომინალური ღირებულება შეადგენდა 4308 ლარს. ამასთან, შპს. ,, ო-თ-ს’’ მიერ 2007 წლის 4 სექტემბერს გადახდილ იქნა იმპორტირებული სიგარეტის აქციზური მარკების ღირებულება 270000 ლარის ოდენობით;
2007 წლის 22 სექტემბერს დსს ,,ფილიპ მორისი უკრაინას’’ საწყობში ავია ზედდებულით ¹606-0095815 შევიდა ტვირთი _ აქციზური მარკები. ბორისპოლის აეროპორტში არ განხორციელებულა ტვირთის დათვალიერება;
შპს. ,,ჯ. ე-ი’’ მოლაპარაკების თანახმად ახდენდა ტვირთის ტრანსპორტირებას კიევის ბორისპოლის აეროპორტამდე, ხოლო ბორისპოლის აეროპორტიდან აქციზური მარკების ტრანსპორტირებას ხარკოვში ახდენდა კომპანია ,,Iთშ» რომელიც არის ,,ჟშჩ PHILIP MOღღIშ UKღAINEL-ის» უფლებამოსილი აგენტი;
შპს ,, ო-თ-ი’’ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თანახმად დაიბეგრა დამატებითი ღირებულებისა და მოგების გადასახადით;
შპს « ო-თ-მა” გადაზიდვის მომსახურებისათვის შპს «ჯ. ე-ს” გადაუხადა 430 აშშ დოლარი;
შპს ,, ო-თ-მა» პრეტენზიით (რეკლამაცია) მიმართა შპს ,,ჯ. ე-ს’’ 2007 წლის 9 ოქტომბერს.
სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების შედეგად გაკეთებული დასკვნა იმის შესახებ, რომ შპს «ჯ. ე-ის” მიერ უხეში გაუფრთხილებლობით (ბრალეულობით), ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებლობის გამო, ტვირთის გადაზიდვის დროს მოხდა ,,ჟშჩ PHILIP MOღღIშ UKღAINE 1’’ პოლყოვყ Vყიზდ. Kომმუნისტ Vილლაგე. Kჰარკივ Dისტრიცჰ. Kჰარკივ ღეგიოს 62482 Uკრაინე განკუთვნილი ტვირთის (აქციზური მარკები) დაკარგვა და განადგურება.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აპელანტის პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით დაუსაბუთებელი იყო. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ტვირთის დაკარგვა-განადგურებაში მის ბრალეულობას გამორიცხავს აპელანტი, თუმცა კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შპს ,,ჯ. ე-ის’’ მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების ფაქტს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე, საქმეში წარმოდგენილი არ იყო. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საქმის მასალებში მოიპოვებოდა თამბაქოს მწარმოებელი საწარმოს წარმომადგენლის ელექტრონული წერილის ამონაბეჭდი, რომლითაც ირკვეოდა, რომ ბორისპოლის აეროპორტში არ განხორციელებულა ტვირთის დათვალიერება, ვინაიდან საამისოდ არ არსებობდა საფუძველი, მით უფრო, რომ ტომარა (პაკეტი) დალუქული იყო. ამავე წერილში მითითებული იყო ასევე, რომ ბორისპოლის აეროპორტში ტვირთის მიტანა განახორციელა ,,დი-ეიჩ-ელის’’ საკურიერო სამსახურმა. ტვირთის გაგზავნისას ტვირთის გამგზავნმა ან კურიერმა აურია დოკუმენტები.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილი იყო ასევე ხარკოვის ,,ფილიპ მორისის სიგარეტის მწარმოებელი ქარხნის’’ (ვისაც უნდა მიეღო შპს ,, ო-თ-ს’’ ტვირთი) უფლებამოსილი თანამშრომლის წერილი, სადაც აღნიშნულია, რომ მათ შპს ,, ო-თ-ს’’ ტვირთის ავიაზედდებულით მიიღეს შეფუთული ტვირთი, რომელსაც არ ჰქონდა ინვოისი და ეკრა იარლიყი შპს ,, ო-თ-ის’’ ავიაზედდებულის ნომრის შესაბამისი ციფრებით, ტვირთის გახსნისას აღმოჩნდა, რომ შიგნით იყო სხვა წონისა და რაოდენობის ტვირთი და შიგნითვე იდო ზედდებული (სხვა ნომრით), როგორც შემდგომ გაირკვა, ტვირთიც და დალუქული ჩანთის შიგნით აღმოჩენილი ზედდებულიც იყო შპს ,,ე. გ-ს’’. აღსანიშნავი იყო ის გარემობა, რომ დალუქული ტომარა დანიშნულების ადგილამდე მივიდა დაუზიანებელი (გაუხსნელი სახით), რაც მოცემულ ეტაპზე, სადავო არ იყო მხარეთა შორის. საქმეში მტკიცებულების სახით, ასევე, წარმოდგენილი იყო ,,ფილიპ მორისის უკრაინას’’ სიგარეტის მწარმოებელი ქარხნის მიწოდების ქსელისა და შესყიდვების მენეჯერის ალინა მიროშნიჩენკოს წერილი, რომლითაც ირკვეოდა, რომ ,,ფილიპ მორისის უკრაინას’’ ხარკოვის ქარხანამ შპს ,,ე. გ-ს’’ ტვირთი მიიღო შპს ,, ო-თ-ს» ავიაზედდებულით და მისი გახსნისას შიგნით აღმოჩნდა ზედდებული, რომელიც განკუთვნილი იყო შპს ,,ე. გ-სათვის’’. საქმეში წარმოდგენილი, თავად შპს ,,ჯ. ე-ის’’ ტვირთების ავიაგადამზიდვების მენეჯერი ზურაბ საფანაძე წერილით ,,ფილიპ მორისის უკრაინას’’ უდასტურებდა, რომ ტვირთის გადაგზავნისას მოხდა მისი გადაზიდვის დოკუმენტაციის არევა და შეცდომა ტრანსპორტირების დროს.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ყოველივე აღნიშნული იძლეოდა იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ სწორედ თბილისი-ბორისპოლის აეროპორტამდე ტრანსპორტირების მონაკვეთში მოხდა შეცდომა, კერძოდ, შპს « ო-თ-ის” ტვირთზე დართულ იქნა არა მისი კუთვნილი, არამედ სხვა ტვირთისათვის (შპს ,,ე. გ-ს’’) განკუთვნილი ზედდებული, რასაც შედეგად მოჰყვა ტვირთის დაკარგვა და განადგურება. აქვე აღსანიშნავი იყო, რომ ტვირთზე მიკრულ იარლიყზე ფიქსირდებოდა შპს « ო-თ-ს» ტვირთის ზედდებულის ნომერი. იარლიყის გაკეთების უფლება, თავად შპს «ჯ. ე-ის” განმარტებით, თვითმფრინავის დატვირთვის დროისათვის ჰქონდა მხოლოდ ავიაკომპანია აირზენას ექსკლუზიურ აგენტს, შპს ,,თ. ს-სს». აღნიშნული მიუთითებდა იმაზე, რომ, თავიდანვე შეცდომა მოპასუხე მხარემ დაუშვა თბილისში და შპს «ე. ჯგუფის» ტვირთს დაერთო შპს « ო-თ-ს» ზედდებული, რის საფუძველზეც შემდგომ, შპს ,,თ. ს-სმა» მის მიერ დაკრულ იარლიყზე მიუთითა მოსარჩელის კუთვნილი ზედდებულის ნომერი.
სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების შედეგად ჩათვალა, რომ არ არსებობდა შპს «ჯ. ე-ისათვის” შპს « ო-თ-ის” სასარგებლოდ 430 აშშ დოლარისა და 2007 წლის 9 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 4308 ლარის წლიური 5%-ის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწვეტილების გაუქმების საფუძველი. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას და მიიჩნია, რომ იგი წარმოშობილია გადაზიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე, შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისას მართებულად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის XXII თავის შესაბამისი ნორმები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 668-ე მუხლის თანახმად კი, გადაზიდვის ხელშეკრულებით გადამზიდველი ვალდებულია შეთანხმებული საზღაურის გადახდით გადაიტანოს ტვირთი ან გადაიყვანოს მგზავრი დანიშნულების ადგილზე. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.
მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგინდა, რომ შპს «ჯ. ე-მა” არაჯეროვნად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რაც გამოიხატა ტვირთის მაიდენტიფიცირებელი დოკუმენტაციის აღრევაში, კერძოდ, შპს « ო-თ-ის” ტვირთზე სხვა ტვირთისათვის (შპს ,,ე. გ-ს’’) განკუთვნილი ზედდებულის დამაგრებაში, რამაც შედეგად ტვირთის დაკარგვა და განადგურება გამოიწვია. სამოქალაქო კოდექსის 686-ე მუხლის თანახმად, გადამზიდველი პასუხის აგებს ტვირთის მთლიანად ან ნაწილობრივ დაკარგვის და დაზიანებისათვის, თუ ტვირთი დაზიანდა ან დაიკარგა მისი მიღებიდან ჩაბარებამდე დროის შუალედში, ასევე _ მიტანის ვადის გადაცილებისათვის. ამავე კოდექსის 692-ე მუხლის მე-3 ნაწილით (სამართლებრივი ურთიერთობის დროს მოქმედი რედაქცია) გადაზიდვის თანხა, საბაჟო და სხვა მსგავსი ხარჯები უკან უნდა დაბრუნდეს, ოღონდ ტვირთის მთლიანად დაკარგვისას _ მთლიანად, ხოლო ნაწილობრივ დაკარგვისას _ ნაწილობრივ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად დადგინდა შპს «ჯ. ე-ის” სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა მოსარჩელის მიმართ. შესაბამისად, არ არსებობდა გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმების საფუძველი, რომლითაც მოპასუხეს შპს « ო-თ-ს” სასარგებლოდ დაეკისრა გადაზიდვის მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის 430 აშშ დოლარის ანაზღაურება.
სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის პრეტენზია სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 698-ე მუხლით გათვალისწინებული ვადები (ტვირთის შემოწმების გარეშე ჩაბარებისას, გარეგნულად შეუმჩნეველი დაზიანების შემთხვევაში _ ჩაბარების დღე, ხოლო გარეგნულად შეუმჩნეველი დანაკარგის ან დაზიანებისას _ ჩაბარებიდან მე-7 დღე) ადგენს ხელშეკრულების მხარის მიმართ პრეტენზიის გაცხადების ვადას. ხოლო გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელის სასამართლოში წარდგენის ვადას არეგულირებს 699-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ამ თავით მოწესრიგებული გადაზიდვებიდან გამომდინარე უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის ერთი წელი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს ვადა შეადგენს სამ წელს, რომლის დენა იწყება: ა. ტვირთის ნაწილობრივ დაკარგვის, დაზიანების ან ჩაბარების ვადის გადაცილებისას _ მისი გამოგზავნის დღიდან; ბ. ტვირთის მთლიანად დაკარგვისას _ გადაზიდვის შეთანხმებული ვადის გასვლის ოცდამეათე დღიდან ან, თუ ასეთი ვადა არ ყოფილა დათქმული _ გადამზიდველის მიერ ტვირთის მიღებიდან მესამოცე დღეს; გ. ყველა სხვა დანარჩენ შემთხვევებში _ გადაზიდვის ხელშეკრულების დადების დღიდან სამი თვის გასვლის შემდეგ.
იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა მოპასუხის მხრიდან უხეში გაუფრთხილებლობას, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ შპს ,, ო-თ-ს» მიერ სასამართლოში სარჩელი აღძრულ იქნა სამოქალაქო კოდექსის 699-ე მუხლით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის სამწლიან ვადაში.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე კანონის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 695-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა უზრუნველყოფილი ზიანის _ რეკლამაციის წარდგენიდან, ანუ 2007 წლის 9 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, წლიური ხუთი პროცენტის დაკისრების ნაწილში, სადაც უზრუნველყოფილი ზიანის ოდენობად მიიჩნია დაკარგული აქციზური მარკების ნომინალური ღირებულება _ 4308 ლარი.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთებას მხოლოდ მოპასუხისათვის პასუხისმგებლობის ფარგლების განსაზღვრის, კერძოდ 539625.65 ლარის ოდენობით დაკისრების ნაწილში. მოსარჩელის მიმართ მიყენებული ზიანის მოპასუხისაგან ასანაზღაურებელი ოდენობის დადგენისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 692-ე და 694-ე მუხლებით, მაგრამ არასწორად განმარტა აღნიშნული ნორმები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებობდა მითითებულ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ტვირთის დაკარგვის შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების წესს განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 692-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ამ თავის წესების თანახმად გადამზიდველი ვალდებულია ტვირთის მთლიანად ან ნაწილობრივ დაკარგვისათვის აანაზღაუროს ზიანი, მაშინ ზიანის ანაზღაურება გამოითვლება ტვირთის გადაცემის ადგილსა და დროს მოქმედი ტვირთის ფასის მიხედვით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით ტვირთის ღირებულება განისაზღვრება საბირჟო ფასით, ხოლო ასეთი ფასის არარსებობისას _ საბაზრო ფასით, თუკი არც ასეთი ფასი არსებობს, მაშინ _ მსგავსი სახეობისა და ღირებულების ტვირთების ანალოგიურად. სამოქალაქო კოდექსის 694-ე მუხლის თანახმად: 1. გამგზავნს შეუძლია დათქმული დანამატის გადახდის საფუძველზე ზედნადებში აღნიშნოს თავისი განსაკუთრებული დაინტერესება ამ გადაზიდვით იმ შემთხვევისათვის, როცა დაიკარგება ან დაზიანდება ტვირთი, ანდა გადაცილებული იქნება მისი ჩაბარების ვადა; 2. თუ უკვე გამოხატულია განსაკუთრებული დაინტერესება მოცემული გადაზიდვით, 692-ე და 693-ე მუხლებით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად შეიძლება მოთხოვილ იქნეს დამატებითი ზიანის ანაზღაურება დაინტერესებაში გამოხატული ოდენობით. ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, ნივთის დაკარგვისას გადამზიდველი პასუხს აგებს მხოლოდ ამ ტვირთის ღირებულების ფარგლებში, გარდა იმ გამონაკლისი შემთხვევისა, როდესაც გამგზავნმა ზედნადებში მიუთითა განსაკუთრებული დაინტერესების შესახებ, ამასთან, ამისათვის, ტვირთის გადაზიდვის საზღაურის ზემოთ დამატებით გადაიხადა თანხა (დათქმული დანამატი). იმავე ნორმების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა შპს «ჯ. ე-ის” დირექტორის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ, მაგალითისათვის, როდესაც გადაზიდვის ობიექტია ფული ან ფასიანი ქაღალდი, გადამზიდველის პასუხისმგებლობა, დაკარგვის შემთხვევაში აანაზღაუროს მისი მსყიდველობითი უნარის შესაბამისი თანხით, თუ ტვირთის წონის შესაბამისად, დამოკიდებულია სწორედ იმაზე, თუ როგორი შეთანხმება არსებობდა გადაზიდვის თაობაზე მხარეებს შორის და რა განსაკუთრებული დაინტერესება განსაზღვრა გამგზავნა გადაზიდვის მიმართ, ამასთან, იმის მიხედვით, მომსახურების დამატებით რა საშუალებასაც მოითხოვს ასეთი გადაზიდვა, (დაცვის დამატებითი საშულება და სხვა) განისაზღვრება ჩვეულებრივი გადაზიდვის საზღაურის ზემოთ გარკვეული თანხის გადახდის ვალდებულებაც.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, ზედნადების თანახმად, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 677-ე მუხლის საფუძველზე გადაზიდვის ხელშეკრულების დამადასტურებელი დოკუმენტია, «... ტვირთის გამგზავნის ყურადღება მახვილდება შენიშვნაზე გადამზიდის პასუხისმგებლობის ხელშეკრულებით შეზღუდვის შესახებ. ტვირთის გამგზავნს შეუძლია გაზარდოს პასუხისმგებლობის ამგვარი შეზღუდვა ტრანსპორტირების უფრო მაღალი საფასურისა და საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი გადასახადის გადახდის პირობით”. საქმეში წარდგენილი პროფორმა ანგარიშ-ფაქტურაში გადასაზიდი ნივთის ღირებულება განსაზღვრული იყო 4308.00 ლარით, ნივთის მიწოდებისადმი სხვა რაიმე განსაკუთრებული ინტერესის შესახებ მონაცემებს ზედნადები არ შეიცავდა, რის გამოც ტვირთის დაკარგვისათვის გადამზიდველის პასუხისმგებლობა განისაზღვრებოდა აქციზური მარკების ნომინალური ღირებულებით _ 4308 ლარით (ტომი II, ს.ფ. 127-153).
სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს « ო-თ-მა», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.
საკასაციო საჩივარი შემდეგ მოტივებზეა დაფუძნებული:
სააპელაციო სასამართლომ დაუშვა შეცდომა მატერიალური ნორმის განმარტებისას. ამან გამოიწვია კანონის ნორმის არასწორად განმარტება, რაც წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის საფუძველს, გამომდინარე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტიდან;
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება იმდენად არასრული და წინააღმდეგობრივია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. აღნიშნული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე1» პუნქტის შესაბამისად, თავისთავად წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს;
სააპელაციო სასამართლომ საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის დასაბუთებაში არასწორად და მის მიერ ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ, დაკარგული ტვირთის ღირებულებად დაადგინა 4038 ლარი, რომელიც მისი განმარტებით არის ტვირთის ნომინალური ღირებულება. მიუხედავად ამისა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ დასაბუთებაში სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და დადგენილად ცნო, რომ 4308 ლარი წარმოადგენს აქციზური მარკების ნომინალურ ღირებულებას, ხოლო შპს « ო-თ-მა» 2007 წლის 4 სექტემბერს გადაიხადა იმპორტირებული სიგარეტის აქციზური მარკების ღირებულება 270000 ლარის ოდენობით. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ თავად დაადასტურა, რომ 270000 ლარი არის სიგარეტის აქციზური მარკების ღირებულება, ხოლო 4308 ლარი _ მისი ნომინალური ღირებულება. სააპელაციო სასამართლო ცალსახად აღნიშნავს, რომ 4308 ლარიც და 270000 ლარიც არის აქციზური მარკების, ანუ ტვირთის ღირებულება, სამოქალაქო კოდექსის 692-ე მუხლი და არც სხვა რომელიმე ნორმა ტვირთის ღირებულებად არ მიიჩნევს მხოლოდ მის ნომინალურ ღირებულებას. დაკარგული ტვირთის ღირებულება გამოითვლება გადამზიდავისათვის მისი გადაცემის ადგილსა და დროს მოქმედი ტვირთის ფასის მიხედვით. გადამზიდავისათვის ტვირთის (აქციზური მარკების) გადაცემა მოხდა 2007 წლის 5 სექტემბერს. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შპს « ო-თ-მა» 2007 წლის 4 სექტემბერს (გადამზიდავისათვის ტვირთის გადაცემამდე) გადაიხადა იმპორტირებული სიგარეტის აქციზური მარკების ღირებულება 270000 ლარის ოდენობით;
სასამართლომ მის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ, სამართლებრივად არასწორი მსჯელობა განავითარა, რაც დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთგამომრიცხავია. კერძოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსაკუთრებული ინტერესების არარსებობის შემთხვევაში გადამზიდველმა უნდა აანაზღაუროს მხოლოდ ტვირთის ღირებულების ოდენობა, ხოლო ტვირთის ღირებულებად სასამართლომ განსაზღვრა ტვირთის ნომინალური ფასი _ 4308 ლარი. აღნიშნული მსჯელობა სამართლებრივად უსაფუძვლოა, რადგან ჯერ ერთი სამოქალაქო კოდექსის 692-ე მუხლის მე-4 ნაწილი შეეხება მხოლოდ ტვირთის ვადაგადაცილებით მიტანის შემთხვევას და არა ტვირთის დაკარგვა-განადგურებას (რასაც ადგილი ჰქონდა მოცემულ შემთხვევაში და რაც სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო სასამართლოს) და მეორეც, სამოქალაქო კოდექსის 692-ე მუხლის მე-2 ნაწილით ტვირთის ღირებულება განისაზღვრება საბირჟო ფასით, ხოლო ასეთის არარსებობისას საბაზრო ფასით და არა ნომინალით;
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 694-ე მუხლი. ამ მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, განსაკუთრებული დაინტერესების არსებობის შემთხვევაში შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს დამატებითი ზიანის ანაზღაურებაც. სააპელაციო სასამართლო სწორად ვერ გაერკვა, რა წარმოადგენს დამატებით ზიანს და რა რეალურ (ძირითად) ზიანს. საქმეში არსებული 2005 წლის 28 მარტის ¹.../05 ხელშეკრულების თანახმად, თავად მხარეებს აქვთ განსაზღვრული რა არის ე.წ. «სხვა სახის ზარალი». მასში აღნიშნულია, რომ ასეთად ჩაითვლება: პროცენტული ამონაგები, საქმიანი პერსპექტივა, მიუღებელი შემოსავალი თუ სხვა სარგებელი და არა ტვირთის დაკარგვა-განადგურებით გამოწვეული უშუალოდ მიყენებული ზიანი, რასაც ითხოვდა შპს « ო-თ» თავდაპირველი სარჩელით;
ტვირთის (აქციზური მარკების) ნომინალური ღირებულება არანაირად არ შეიძლება ჩაითვალოს მის რეალურ (საბირჟო ან საბაზრო) ღირებულებად, რადგან აქციზური მარკების ნომინალური ფასი არის მისი დამზადების (აქციზური მარკების დაბეჭდვის, მასალის) ფასი. ამასთან, სრულიად უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მითითება შპს «ჯ. ე-ის» დირექტორის მსჯელობის სისწორის თაობაზე. მსჯელობა შეეხება ფულის ბანკნოტების გადაზიდვას, რომელიც მართლაც შეიძლება შეფასდეს ნომინალურ ფასად მანამ, სანამ არ მომხდარა ფულის ბანკნოტების ემისია ანუ გაშვება საბანკო (საფინანსო) ბრუნვაში. მას შემდეგ, რაც ფულის ერთეული ემისირებულია და მას გააჩნია მსყიდველუნარიანობა, მისი ღირებულება აღარ შეიძლება შეფასდეს ნომინალურ ფასად. ასეა აქციზურ მარკებთან დაკავშირებითაც, როდესაც სახელმწიფო ამზადებს (ბეჭდავს) აქციზურ მარკებს, მისი ფასი გადაზიდვისას ნომინალურია, ხოლო მას შემდგომ, რაც აქციზურ მარკებს მეწარმე სუბიექტი შეიძენს თავის პროდუქციაზე დასაკრავად 274308 ლარად, მისი რეალური ღირებულებაც სწორედ ამ ოდენობისაა (ტომი II, ს.ფ. 158-166).
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 12 ივლისის განჩინებით შპს « ო-თ-ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს « ო-თ-ის” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს « ო-თ-ის” საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% _ 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს « ო-თ-ის” საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ შპს « ო-თ-ს» დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% _ 5600 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
