საქმე N:ბს-1418-993(კ-05)

¹ბს-1418-993(კ-05) 28 ივლისი, 2006წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა საკასაციო პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ თ. ც-ე, წარმომადგენლები ე. ც-ე, ი. ც-ე

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ 1. ქ. თბილისის ¹161 საშუალო სკოლა; 2. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, წარმომადგენელი თ. ე-ე; 3. ქალაქ თბილისის მთავრობა, წარმომადგენელი მ. შ-ი; 4. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი გ. ფ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1998 წლის 4 აგვისტოს თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თ. ც-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა ე. ც-მ მოპასუხეების _ საქართველოს განათლების სამინისტროსა და ქ. თბილისის ¹161 საშუალო სკოლის მიმართ 21750 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით (ტომი 1, ს.ფ. 2).

2002 წლის 4 დეკემბერს მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო განცხადება, საქმეზე მოპასუხედ დამატებით დაასახელა ქ. თბილისის მერია და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის ერთდროულად 22.790 ლარის, 5685 აშშ დოლარის, ყოველთვიურად 160 ლარის დაკისრება (ტომი 1, ს.ფ. 66-67).

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით ე. ც-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს (ტომი 1, ს.ფ. 88).

2004 წლის 5 მარტს ე. და თ. ც-ების წარმომადგენელმა პ. კ-მ დაზუსტებული სარჩელით მიმართა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს, რომელშიც მოპასუხეებად მიუთითა _ თბილისის ¹161 საშუალო სკოლა და განათლების სამინისტრო, ხოლო მესამე პირებად _ ქ. თბილისის მთავრობა და ფინანსთა სამინისტრო. ამასთან, მანვე იშუამდგომლა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოსათვის, როგორც განსჯადი სასამართლოსათვის საქმის გადაგზავნის თაობაზე (ტომი 1, ს.ფ. 120-123).

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 10 მარტის განჩინებით ე. და თ. ც-ების წარმომადგენელ პ. კ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს (ტომი 1, ს.ფ. 127-128).

2004 წლის 20 მაისს მოსარჩელემ დაზუსტებული სარჩელით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული მატერიალური ზიანის 24030.72 ლარისა და 5825 აშშ დოლარის ანაზღაურება, მკურნალობის ხარჯების _ 2605 ლარის ანაზღაურება, ყოველთვიური სარჩოს გადახდა 350 ლარისა და 300 ლარის ოდენობით, ხოლო დამატებითი სარჩელით მორალური ზიანის _ 700000 ლარის ანაზღაურება. მოსარჩელემ იმავდროულად იშუამდგომლა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის, მე-6 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის და 26-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, ადმინისტრაციული საქმის განსჯადობით თბილისის საოლქო სასამართლოში გადაგზავნის შესახებ (ტომი 1, ს.ფ. 130-135; 212-213).

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 10 ივნისის განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და აღნიშნული საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას (ტომი 1, ს.ფ. 235-236).

2004 წლის 30 ივლისს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას დაზუსტებული სარჩელით მიმართა მოსარჩელის წარმომადგენელმა პ. კ-მ მოპასუხეების _ თბილისის ¹161 საშუალო სკოლის, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს, ქ. თბილისის მთავრობისა და ფინანსთა სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

ა) მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხეებისათვის 5825 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 324030.72 ლარის სოლიდარულად გადახდის დაკისრება;

ბ) ყოველთვიური სარჩოს სახით 350 ლარის მოპასუხეთათვის სოლიდარულად დაკისრება 1999 წლის 1 სექტემბრიდან ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ვნების შედეგად წარმოშობილი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად;

გ) ყოველთვიური სარჩოს სახით 300 ლარის მოპასუხეთა მიერ სოლიდარულად გადახდა 2001 წლის 17 თებერვლიდან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული შრომის უნარის დაკარგვის გამო;

დ) მორალური ზიანის ანაზღაურება 400000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელემ მოთხოვნის დაკმაყოფილება ითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

თ. ც-ე, დაბადებული ... წელს, სწავლობდა თბილისის ¹161 საშუალო სკოლაში. 1996 წლის 30 სექტემბერს თ. ც-ის კლასს სკოლის ეზოში უტარდებოდა ფიზკულტურის გაკვეთილი, რომლის მსვლელობისას მან აიცილა მისკენ მომავალი ბურთი და ინერციით ჩავარდა სათამაშო მოედნის ტერიტორიაზე მდებარე, სამი მეტრის სიმაღლის დაუცველ სარდაფში, დაეცა ბეტონის ფილებზე და მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, კერძოდ, დაიზიანა ხერხემალი და მას შემდეგ იყო მწოლიარე ავადმყოფი. თ. ც-ის მიერ მიღებული ტრავმა გამოწვეული იყო მოპასუხეთა ბრალეული ქმედებით. სარდაფში ჩასასვლელი კიბის უჯრედი, რომელშიც თ. ც-ე ჩავარდა, არ იყო გამიჯნული სათამაშო მოედნის ტერიტორიიდან, რაც თავისთავად ზრდიდა საფრთხის ალბათობას. მოპასუხე სკოლისა და განათლების სამინისტროს მხრიდან არ იყო მიღებული სათანადო უსაფრთხოების ზომები კიბის უჯრედის დასაცავად. აღნიშნულ სარდაფში ჩასასვლელი კიბის უჯრედს უნდა ჰქონოდა სათანადო მოაჯირი, რომლის არსებობის შემთხვევაში, აღარ დადგებოდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, თ. ც-ს დაუდგინდა ხერხემლისა და ზურგის ტვინის ტრავმის მყარი ნარჩენი მოვლენები ქვედა პარაპლეგიით, მენჯის ღრუს ორგანოების ფუნქციის დარღვევით და ტროფიკული მოშლილობებით, რის გამოც, ამავე საექსპერტო დასკვნის თანახმად, მოსარჩელეს ესაჭიროებოდა პერიოდული რეაბილიტაციური მკურნალობა სათანადო ცენტრებში ან სანიტარულ-კურორტოლოგიურ პირობებში, მოსარჩელე ასევე საჭიროებდა მომვლელს. შემთხვევის დღიდან თ. ც-ე გადიოდა მკურნალობას სხვადასხვა დაწესებულებებში, რაც დაკავშირებული იყო გარკვეულ ხარჯებთან, რომლებიც გაღებული იყო მისი მშობლის _ ე. ც-ის მიერ. 1996 წლის 30 სექტემბრიდან 1997 წლის 5 აგვისტომდე თ. ც-ე მკურნალობდა მ. ი-ის სახელობის ბავშვთა მრავალპროფილიან კლინიკურ საავადმყოფო “რ...ში”, სადაც მკურნალობის ხარჯებმა შეადგინა 5400 აშშ დოლარი, ხოლო 2003 წლის 9 დეკემბრიდან 29 დეკემბრამდე აკადემიკოს ნ. ყ-ის სახელობის ცენტრალურ კლინიკაში, სადაც მკურნალობის ხარჯმა შეადგინა 701,61 ლარი. გარდა უშუალოდ მკურნალობის ხარჯებისა, მოსარჩელის მიერ გაღებულ იქნა დამატებითი ხარჯებიც, კერძოდ, მ. ი-ის სახელობის ბავშვთა მრავალპროფილიან კლინიკურ საავადმყოფო “რესპუბლიკაში” მკურნალობის პერიოდში მედიკამენტების შესაძენად გაწეული ხარჯი 3720 ლარი; აკადემიკოს ნ. ყ-ის სახელობის ცენტრალურ კლინიკაში მკურნალობის პერიოდში მედიკამენტების შესაძენად 175211 ლარი; ერევნის სარეაბილიტაციო ცენტრში თ. ც-ის სასწრაფო მანქანით გადაყვანისათვის 350 ლარი; ერევნის სარეაბილიტაციო ცენტრში ყოფნის პერიოდში თ. ც-ის სანახავად 6 ვიზიტის განსახორციელებლად 1200 ლარი; გარეშე მომვლელის მიერ 1999 წლის 1 აგვისტოდან 2001 წლის 1 აპრილამდე შესრულებული სამუშაოს ასანაზღაურებლად გადახდილი 1000 ლარი; 2001 წლის 16 ივლისიდან 29 აგვისტომდე უკრაინის ქალაქ საკის, გურდენკოს სახელობის სპეციალიზირებულ სანატორიუმში მკურნალობასთან დაკავშირებით მგზავრობის ხარჯები 425 აშშ დოლარი და ასევე გაუთვალისწინებელი ხარჯები _ 3000 ლარი. შპს “... ცენტრის” მიერ გაცემული ფორმა ¹27 ამონაწერის თანახმად, თ. ც-ს კლინიკური დიაგნოზის სახით დაუდგინდა კანის სეფსისი და თირკმლის უკმარისობა, რაც საჭიროებდა სასწრაფო მკურნალობას და გამოკვლევას სტაციონალურ პირობებში. აღნიშნული ცენტრის მიერ გაცემული ¹224-8/XII-2003წ. ანგარიშ-ფაქტურისა და კალკულაციის მიხედვით, თ. ც-ს მკურნალობისათვის ესაჭიროებოდა 2605 ლარი, როგორც წინასწარ გადასახდელი თანხა, რომელიც მას უნდა ანაზღაურებოდა სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისად. ამავე საფუძვლით თ. ც-ს უნდა ანაზღაურებოდა ის მკურნალობის ხარჯები, რომელიც მას ესაჭიროებოდა კრიტიკული მედიცინის ინსტიტუტში ჩასატარებელი მკურნალობისათვის. ამ ინსტიტუტის მიერ 2004 წლის 1 ივლისს გაცემული ¹57 ცნობის მიხედვით, ეს ხარჯები საორიენტაციოდ 3750 ლარს შეადგენდა. მატერიალურ ზიანთან ერთად თ. ც-ემ მიიღო მორალური ტრავმაც. 1996 წლიდან იგი ინვალიდის ეტლს იყო მიჯაჭვული. ტრავმა მიიღო ბავშვობის ასაკში, გაუჩნდა არასრულფასოვნების კომპლექსი და გაუჭირდა თანატოლებთან ურთიერთობა, იგი მოკლებული იყო ბავშვისათვის აუცილებელ უამრავ სიკეთეს, რამაც კიდევ უფრო დაამძიმა მისი ფსიქიკური და სულიერი მდგომარეობა. სხეულის დაზიანებამ და მასთან დაკავშირებით ჩატარებულმა უამრავმა ოპერაციამ თ. ც-ეს მიაყენა ფიზიკური და ფსიქიკური ტრავმა, მას დადგენილი ჰქონდა ინვალიდობის პირველი ჯგუფი უვადოდ, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მისი სრული რეაბილიტაცია შეუძლებელი იყო. ბუნებრივია, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის სრული რეაბილიტაცია შეუძლებელი იყო, მაგრამ გონივრულობისა და სამართლიანობის გათვალისწინებით მოსარჩელე ითხოვდა მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მოპასუხეებისათვის 400000 ლარის გადახდის დაკისრებას (ტომი 2, ს.ფ. 50-54).

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის ¹161 საშუალო სკოლის მოსაზრებით, სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო ფაქტობრივ გარემოებებში სამართალდარღვევის, მართლსაწინააღმდეგობის, მიზეზობრივი კავშირისა და ბრალის არარსებობის გამო (ტომი 2, ს.ფ. 68-74).

თბილისის მერიის მითითებით, მას ბრალი არ მიუძღოდა უბედური შემთხვევის დადგომაში. მერია ზრუნავდა განათლების დაწესებულებათა მატერიალური ბაზის განმტკიცებაზე, რაც გამოიხატებოდა ბიუჯეტიდან თანხის გამოყოფაში. სკოლის აშენების დროისათვის მოქმედი საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1969 წლის 28 აგვისტოს ¹518 დადგენილებით დამტკიცებული საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს დებულების მე-3 მუხლის “უ” პუნქტის თანახმად, სამინისტრო საპროექტო ორგანიზაციების მეშვეობით ამზადებდა განათლების ობიექტების მშენებლობის, გაფართოება-რეკონსტრუქციის ტექნიკურ დოკუმენტაციას, ტექნიკურ ზედამხედველობას და კონტროლს უწევდა საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროსადმი დაქვემდებარებულ სახალხო განათლების ყველა საწარმოს, ორგანიზაციისა და დაწესებულების კაპიტალური მშენებლობისა და რემონტის მიმდინარეობას. სკოლის სარდაფის ჩასასვლელში 1.5 მეტრის სიმაღლის მოაჯირის შემთხვევაში მძიმე შედეგი არ დადგებოდა. აქედან იკვეთებოდა განათლების სამინისტროს ბრალეული ქმედება და კავშირი მისი ქმედებისა შედეგთან.

სარჩელი არ ცნო აგრეთვე ფინანსთა სამინისტრომ.

განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა და სასამართლო კოლეგიამ მიიღო გადაწყვეტილება საქმის მისი დასწრების გარეშე განხილვის შესახებ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებით ე. და თ. ც-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, განათლების სამინისტროს დაეკისრა 22.690.72 ლარისა და 5680 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტის გადახდა ე. და თ. ც-ების სასარგებლოდ, განათლების სამინისტროს თ. ც-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად 160 ლარის გადახდა 2001 წლის 17 თებერვლიდან.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სასამართლო კოლეგიის განმარტებით, სკოლის აშენებისათვის მოქმედი საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1969 წლის 28 აგვისტოს ¹518 დადგენილებით დამტკიცებული საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს დებულების მე-3 მუხლის “უ” პუნქტის მიხედვით, სამინისტრო საპროექტო ორგანიზაციების მეშვეობით ამზადებდა განათლების ობიექტების მშენებლობის, გაფართოება-რეკონსტრუქციის ტექნიკურ დოკუმენტაციას, მექანიკურ ზედამხედველობას და კონტროლს უწევდა საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროსადმი დაქვემდებარებულ სახალხო განათლების ყველა საწარმოს, ორგანიზაციისა და დაწესებულების კაპიტალური მშენებლობისა და რემონტის მიმდინარეობას. 1996 წლის 30 სექტემბრისათვის (შემთხვევის დროისათვის) მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 1996 წლის 22 ივლისის ¹471 ბრძანებულებით დამტკიცებული საქართველოს განათლების სამინისტროს დებულების 2.9 მუხლის მიხედვით, სამინისტროს ძირითად ამოცანებსა და ფუნქციებს განეკუთვნებოდა სამინისტროს დაქვემდებარებული სასწავლო-აღმზრდელობითი და სამეცნიერო დაწესებულებების მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის განმტკიცება-განვითარებისათვის საჭირო ღონისძიებათა შემუშავება და განხორციელება, ხოლო 2.30 მუხლის შესაბამისად კი იგი ამუშავებდა დაქვემდებარებულ სასწავლებელთა შენობების ტიპობრივ და ინდივიდუალურ პროექტებს, ასრულებდა გენერალური დამკვეთის ფუნქციებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ როგორც თბილისის ¹161 საშუალო სკოლის აშენებისას, ისე მისი შემდგომი ექსპლოატაციისას მოქმედი ტექნიკური ნორმების დაცვაზე პასუხისმგებელი იყო განათლების სამინისტრო. ზემომითითებული ნორმების დაცვის და სარდაფის კიბის უჯრედში სავალდებულო მოაჯირის (1.5. მ) არსებობის შემთხვევაში თავიდან იქნებოდა აცილებული 1996 წლის 30 სექტემბრის ტრაგიკული შემთხვევა. ამდენად, სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხის, თბილისის ¹161 საშუალო სკოლის პოზიცია მოცემულ შემთხვევაში სამართალდარღვევის, მართლსაწინააღმდეგობის, მიზეზობრივი კავშირის და ბრალის არარსებობის შესახებ. განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს 2005 წლის 4 მაისის ¹01-16-06-3/4451 წერილის თანახმად, 1996 წელს საქართველოს სკოლების უფლება-მოვალეობებს არეგულირებდა “საქართველოს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის დროებითი დებულება” და 1995 წელს მიღებული “განათლების რეფორმის სახელმწიფო პროგრამა და მისი რეალიზაციის გეგმა”. აღნიშნული დებულების 34-ე მუხლის მიხედვით, სასწავლო-აღმზრდელობითი პროცესისა და სკოლის მიმდინარე საქმიანობის მართვას ახორციელებდა დირექტორი. იგი პასუხს აგებდა სკოლის მუშაობის ხარისხისა და ეფექტიანობისათვის, ბავშვთა და შრომის დაცვის მოთხოვნათა შესრულებაზე. ამავე დებულების 55-ე მუხლის თანახმად, თანამდებობის პირთა პასუხისმგებლობა შრომის, მოსწავლეთა და სკოლის მუშაკთა ჯანმრთელობის დაცვის მოთხოვნათა შესრულებაზე განისაზღვრებოდა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. იმ დროისათვის მოქმედი სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 457-ე მუხლის თანახმად კი, მოქალაქის, პიროვნების ან ქონებისათვის, აგრეთვე ორგანიზაციისათვის მიყენებული ზიანი მთლიანად უნდა აენაზღაურებინა ზიანის მიმყენებელს, ხოლო 458-ე მუხლის შესაბამისად, ორგანიზაცია მოვალე იყო აენაზღაურებინა ზიანი, რომელიც მიყენებული იყო მისი მუშაკის ბრალით, როცა ეს მუშაკი თავისი შრომით (სამსახურებრივ) მოვალეობას ასრულებდა. ამდენად, “საქართველოს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის დროებითი დებულების” თანახმად, ბავშვთა დაცვის მოთხოვნათა შესრულებაზე პასუხს აგებდა სკოლის დირექტორი, რა დროსაც იგი თავის სამსახურებრივ მოვალეობას ასრულებდა. საქართველოს პრეზიდენტის 1996 წლის 22 ივლისის ¹471 ბრძანებულებით დამტკიცებული საქართველოს განათლების სამინისტროს დებულების შესაბამისად სკოლა წარმოადგენდა განათლების სამინისტროს ერთიანი სისტემის შემადგენელ ნაწილს, რომლის გახსნის, გაუქმების, რეორგანიზაციის და ლიკვიდაციის უფლებამოსილება გააჩნდა სამინისტროს. 1995 წელს მიღებული “განათლების რეფორმის სახელმწიფო პროგრამის და მისი რეალიზაციის გეგმის” თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის განათლების სამინისტრო ქვეყანაში ახორციელებდა განათლების დარგში სახელმწიფო პოლიტიკას. იგი ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის ყველა ტიპის საგანმანათლებლო დაწესებულებებისა და მისდამი უშუალოდ დაქვემდებარებული სამეცნიერო-კვლევითი, მასწავლებელთა კვალიფიკაციის ამაღლებისა და დახელოვნების ინსტიტუტების, მეთოდური და აღმზრდელობითი ცენტრებისა და სხვა დაწესებულებების საქმიანობას. აქედან გამომდინარე, განათლების სამინისტრო პასუხისმგებელი იყო როგორც ტექნიკური ნორმების დაუცველობის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე (საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 457-ე მუხლი), ასევე მისი მუშაკის (სკოლის დირექტორის) ბრალით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე (საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსის 457-ე მუხლი). საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 472-ე მუხლის თანახმად, დასახიჩრების ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანების შემთხვევაში მიყენებული ვნებისათვის პასუხისმგებელი ორგანიზაცია ან მოქალაქე მოვალე იყო აენაზღაურებინა დაზარალებულისათვის ის შემოსავალი, რაც მას დააკლდა შრომის უნარის დაკარგვის ან შემცირების შედეგად და აგრეთვე მისი ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული ხარჯები. ამავე კოდექსის 478-ე მუხლის მიხედვით, იმ მოქალაქის დასახიჩრების, ან ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების შემთხვევაში, რომელსაც თხუთმეტი წელი არ ჰქონდა შესრულებული და შრომითი შემოსავალი არ გააჩნდა, ზიანისათვის პასუხისმგებელი ორგანიზაცია ან მოქალაქე მოვალე იყო აენაზღაურებინა, აგრეთვე, შრომის უნარის დაკარგვის ან შემცირებასთან დაკავშირებული ზიანიც იმ საშუალო ხელფასის კვალობაზე, რაც იმ ადგილას ჰქონდა არაკვალიფიციურ მუშას. სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, თ. ც-ს დაუდგინდა ხერხემლის და ზურგის ტვინის ტრავმის მყარი ნარჩენი მოვლენები ქვედა პარაპლეგიით, მენჯის ღრუს ორგანოების ფუნქციის დარღვევით და ტროფიკული მოშლილობებით, ესაჭიროებოდა პერიოდული რეაბილიტაციური მკურნალობა სათანადო ცენტრებში ან სანიტარულ-კურორტოლოგიურ პირობებში, ასევე საჭიროებდა მომვლელს. მკურნალობის აუცილებელი ელემენტები იყო სამკურნალო ფიზკულტურა, მასაჟი, ელექტროთერაპია, თერაპია უკუკავშირის მეთოდებით, მედიკამენტოზური თერაპია და ცილებით და ვიტამინებით მიდიდარი საკვები. შემთხვევის დღიდან თ. ც-ე გადიოდა მკურნალობას სხვადასხვა დაწესებულებებში, რაც დაკავშირებული იყო გარკვეულ ხარჯებთან, რომლებიც გაღებულ იქნა მისი მშობლის ე. ც-ის მიერ. სასამართლო კოლეგიამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. ც-ისათვის გაწეული და გასაწევი ხარჯები მთლიანობაში შეადგენდა 22.690,72 ლარს და 5680 აშშ დოლარს და ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას. გარდა ამისა სასამართლომ მიუთითა, რომ ერევნის სარეაბილიტაციო ცენტრში თ. ც-ის სასწრაფო მანქანით გადაყვანის _ 350 ლარის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ. მოსარჩელეთა მხრიდან ასევე არ იყო წარდგენილი სხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯების, კვებისა და სპეციალური სამედიცინო მოვლის ხარჯების ღირებულების გაანგარიშების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რისი წარდგენის ვალდებულებაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე მათ გააჩნდათ. აქედან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ ამ ნაწილში მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა. სასამართლო კოლეგიამ საქმის გარემოებათა, ვალდებულების წარმოშობის დროისათვის და იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის, აგრეთვე სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ განათლების სამინისტროს თ. ც-ის სასარგებლოდ საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 478-ე მუხლის საფუძველზე, შრომის უნარის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ასანაზღაურებლად უნდა დაკისრებოდა 2001 წლის 17 თებერვლიდან (15 წლის ასაკის შესრულებიდან), ყოველთვიურად 160 ლარის გადახდა. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდებოდა მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. შესაბამისად, მისი გამოყენება მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობის მიმართ არ დაიშვებოდა და გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964წ.), რომელიც არ ითვალისწინებდა არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას. აღნიშნულის გამო, სასამართლო კოლეგიამ მოსარჩელეების მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე არ დააკმაყოფილა (ტომი 2, ს.ფ. 174-185).

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შრომის უნარის დაკარგვის გამო ყოველთვიურად ასანაზღაურებელი თანხიდან (300 ლარი) 140 ლარისა და მორალური ზიანის _ 400000 ლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ. ც-ის წარმომადგენლებმა ი. ც-მ და პ. კ-მ, რომელთაც მოითხოვეს ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ზემოაღნიშნული მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, საოლქო სასამართლომ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული. სასამართლომ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, თუმცა მოცემული შემთხვევაში მითითებული ნორმის გამოყენება არამართებულია. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებით დადასტურებულია, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი საფუძვლები წარმოიშვა 1996 წლის 30 სექტემბრიდან, ანუ იმ მომენტიდან, როდესაც საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი მოქმედებდა. მაგრამ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი, თავისი ფაქტობრივი შედეგების გათვალისწინებით, დენადი ხასიათის მოვლენაა. მისგან გამომდინარე შედეგები მოსარჩელეს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების, ანუ 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგაც წარმოეშობა. ასეთ უფლებათა რიცხვს კი არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესაძლებლობაც განეკუთვნება, რომელიც სწორედ 1997 წლის 25 ნოემბრიდან ამოქმედებულმა სამოქალაქო კოდექსმა გაითვალისწინა, 413-ე მუხლის სახით. აქედან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, სადავო სამართალურთიერთობასთან მიმართებაში გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. ამდენად, თ. ც-ის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სამართლებრივად საფუძვლიანია და არსებობს მისი დაკმაყოფილების ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას შრომის უნარის დაკარგვის გამო თ. ც-ისათვის ყოველთვიურად 300 ლარის გადახდის შესახებ, კასატორი თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სასარგებლოდ მხოლოდ 160 ლარის დაკისრება არასწორია, რადგან აღნიშნული თანხა დღეისათვის არსებული სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების დონის გათვალისწინებით, ვერ უზრუნველყოფს ადამიანის მინიმალური ფიზიოლოგიური და სოციალური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას, სარჩელში მითითებული თანხა კი მეტ-ნაკლებად შეასრულებდა ხსენებულ ფუნქციას (ტომი 2, ს.ფ. 191-192).

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს შემდეგი შინაარსის მორიგების აქტი:

პროცესის მონაწილე მხარეები, ერთი მხრივ, მოსარჩელეები _ ე. და თ. ც-ები, მათი წარმომადგენელი ი. ც-ე, მეორე მხრივ, მოწინააღმდეგე მხარეები _ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო, წარმომადგენელ თ. ე-ის სახით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელ გ. ფ-ის სახით, ქალაქ თბილისის მთავრობა, წარმომადგენელ მ.ა შ-ის სახით და თბილისის ¹161 საშუალო სკოლა, დირექტორ ჯ. ც-ის სახით, შეთანხმდნენ შემდეგზე:

ა. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ვალდებულებას იღებს, თ. და ე. ც-ებს მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით გადაუხადოს 95000 (ოთხმოცდათხუთმეტი ათასი) ლარი, რომელიც მოიცავს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ივლისის ¹3ა/57-05 გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით გათვალისწინებულ თანხას. აქედან, მორალური ზიანისათვის 50000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარი.

ბ. ე. და თ. ც-ები თანახმა არიან, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსგან მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მიიღონ 95000 (ოთხმოცდათხუთმეტი ათასი) ლარი.

გ. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ვალდებულებას იღებს, თ. ც-ს გადაუხადოს 200 ლარი ყოველთვიურად მორიგების აქტის დამტკიცების დღიდან და ე. ც-ე შესაბამისად თანხმობას აცხადებს ყოველთვიური ანაზღაურების სახით მიიღოს თანხა 200 ლარის ოდენობით.

დ. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ვალდებულებას იღებს, წინამდებარე მორიგების აქტის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული თანხა გადაიხადოს მორიგების აქტის დამტკიცების დღიდან ერთი თვის ვადაში.

ე. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ვალდებულებას იღებს, წინამდებარე მორიგების აქტით გათვალისწინებული თანხები გადარიცხოს შემდეგ ანგარიშზე _ მიმღები ბანკი: სს ბანკი “...” ცენტრალური ფილიალი, მიმღები ბანკის კოდი: 220101751, მიმღები ე. ც-ე, მიმღ. ანგარიშის ლარში: ... .

მხარეებმა მოითხოვეს მორიგების აქტის დამტკიცება და საქმეზე წარმოების შეწყვეტა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მორიგების აქტის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და მოცემულ საქმეზე წარმოება შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს, რომ მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ, მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს _ ცნოს სარჩელი. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილი აზუსტებს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მონაწილე ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია საქმე მორიგებით დაამთავროს, უარი თქვას სარჩელზე ან ცნოს სარჩელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას. აღნიშნულ ნორმათა მოთხოვნებიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ, ისევე როგორც სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მოქმედებს დისპოზიციურობის პრინციპი, რაც ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალურთიერთობის მონაწილენი, სამოქალაქო სამართალურთიერთობის მონაწილეთა მსგავსად, აღჭურვილნი არიან თავიანთ უფლებათა თავისუფლად განკარგვის სრული უფლებამოსილებით, გარდა კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებათა მიღებისა. აქედან გამომდინარე, შესაბამისად, მხარეთა თავისუფალ განკარგულებაშია ყველა პროცესუალური საშუალება ამ უფლებამოსილების რეალიზებისათვის: მოსარჩელის ნებაზეა დამოკიდებული დაიწყოს საქმე, არ დაიწყოს ან შეწყვიტოს ნებისმიერ მომენტში, მოპასუხის გადასაწყვეტია, ცნოს ან არ ცნოს სარჩელი, მხარეთა მიერ გონივრული კომპრომისის მიღწევის უნარზეა დამოკიდებული, დაამთავრონ საქმე მორიგებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საქმის მორიგებით დამთავრება არის საქმეზე სასამართლო წარმოების დასრულების უზენაესი ინტერესი. მისი მიღწევა მნიშვნელოვანწილადაა დაკავშირებული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ თავისი დისკრეციული უფლებამოსილების სწორად გაგებასა და განხორციელებასთან, მმართველობით საქმიანობაში ოპტიმალური გადაწყვეტილების მიღების უნართან, რაც, თავის მხრივ, ხელს უწყობს სწორ მმართველობას, ადმინისტრაციული ორგანოებისადმი მოქალაქეთა ნდობის ამაღლებას, ხელს უშლის ახალი დავების წარმოშობის პროვოცირებას, შესაბამისად, ამცირებს სოციალურ კონფლიქტებს საზოგადოებაში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ დავაზე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა _ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, ქალაქ თბილისის მთავრობამ გონივრული არჩევანი გააკეთეს ორ შესაძლო _ დავის გაგრძელებასა და საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას შორის, სწორად განკარგეს თავიანთი დისკრეციული უფლებამოსილება და მხარესთან დაამტკიცეს კანონშესაბამისი მორიგება. ამდენად, პროცესუალური თვალსაზრისით, სახეზეა ადმინისტრაციულ ორგანოთა კომპეტენტური მიდგომა საკითხისადმი, ვინაიდან საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ დარღვეულად ან სადავოდ მიჩნეული უფლების დასაცავად სასამართლოსადმი მიმართვის შემთხვევაში მოპასუხის მიერ სარჩელის არცნობას ან მორიგებაზე უარის თქმას უნდა განაპირობებდეს მხოლოდ დავის გაგრძელების გზით უკეთესი მმართველობის განხორციელების ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. მოცემულ შემთხვევაში კი მორიგება საქმის დასრულების უფრო ეფექტური გზაა და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რამდენადაც საქმე ეხება ბავშვის ჯანმრთელობას, მისი უფლებების სახელმწიფოებრივ დაცვას, მასზე სახელმწიფოებრივ ზრუნვას, რაც ჩვენი სახელმწიფოს მმართველობითი საქმიანობის, სახელმწიფოს სოციალურ-ეკონომიკური პოლიტიკის პრიორიტეტია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი, როგორც მხარეთა მიერ მათი საპროცესო უფლების კანონშესაბამისი რეალიზების შედეგი, ექვემდებარება დამტკიცებას. მხარეთა მორიგების გამო უნდა გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მორიგება შემდეგი პირობებით:

2. მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” პუნქტის თანახმად, შეწყდეს საქმის წარმოება.

3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეებს განემარტოთ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება. მორიგების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოხდება გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.