ას-1080-1109-2011 17 ოქტომბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ბ-ა

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ე., თ., ი. კ-ეები; ნ. და დ. ხ-ები; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე., თ., ი. კ-ეების, ნ. და დ. ხ-ების, ასევე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ უძრავ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი დასაბუთებით: ლ. ა-ის ძე მ-ემ 1919 წლის 19 აგვისტოს სათანადო სანოტარო წესის გაფორმებით ა. შ-ის ასულ მ-ასაგან საკუთრების უფლებით იყიდა სახლი, მდებარე ქ.თბილისში, სოლოლაკში, ყოფილი ... შესახვევ ¹5-ში, (ამჟამად ა-ის შესახვევ ¹5-ში) და ეს სახლი აღირიცხა ლ. მ-ის სახელზე. სადავო ორსართულიანი სახლი მდებარეობს ა-ის შესახვევ ¹5_ში, რომელიც შედგება 116,65 კვ.მ რვა საცხოვრებელი ოთახისაგან, 22,32 კვ.მ დამხმარე ფართობისა და 148 კვ.მ მიწის ნაკვეთისაგან და დღესაც სახლი ირიცხება ლ. მ-ის სახელზე. 13.06.1995 წლის საარქივო ცნობით დასტურდება, რომ აღნიშნული სახლი მოსარჩელის მამამ შეიძინა. ლ. მ-ე გარდაიცვალა 1944 წლის 15 ივლისს. ლ. ა-ის ძე მ-ე, რომ ნამდვილად მოსარჩელის მამაა, დადასტურებულია ე. ბ-ის დაბადების მოწმობით, ხოლო გვარი ბ-ი მიიღო ქორწინების შედეგად. აღნიშნულ გარემოებათა გამო, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 544-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე აწ გარდაცვლილი ლ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე არის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე. მამამისის საკუთრება თავის დროზე ვერ გადაიფორმა, კომუნისტური წყობილების დროს განცდილი შევიწროებისა და დაშინებების გამო, ამასთან არის ღრმად მოხუცი (დაიბადა 1907 წელს), ხშირად ავადმყოფობს და, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 557-ე მუხლის საფუძველზე ითხოვს, გაშვებული ვადა საპატიოდ ჩაეთვალოს და სამკვიდროს მიღების ვადა გაუგრძელდეს. ამასთან, სამკვიდროს დაეუფლა ფაქტობრივი ფლობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ითხოვს ლ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას.

ძველი თბილისის რაიონის გამგეობამ (უფლებამონაცვლე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ) სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: როგორც ცნობილია, მოსარჩელე მხარე ითხოვს გარდაცვლილი ლ. მ-ის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებას და აღნიშნულ ქონებაზე, კერძოდ, ქ.თბილისში, ა-ის შესახვევ ¹5-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას და მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებს 1919 წლის 25 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებას. საქმეში არსებული მასალებით ირკვევა, რომ ა-ის შესახვევ ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლი, რომელიც შედგება 8 საცხოვრებელი ოთახისაგან, 1919 წლის 25 სექტემბრის ¹1797 სანოტარო საბუთით ლ. ა-ის ძე მ-ემ შეიძინა ა. შ-ის ასული მ-ასაგან. ამ ნოტარიული აქტის არსებობისა და ნამდვილობის ფაქტს სადავოდ არავინ ხდის, თუმცა სასამართლო ყურადღებას აქცევს იმ გარემოებას, რომ, ხსენებული აქტის თანახმად, სადავო სახლი იპოთეკით იყო დატვირთული საკრედიტო დაწესებულების სასარგებლოდ და მისი ნებართვისა და დავალიანების სრულად დაფარვის გარეშე სახლის გასხვისება დაუშვებელი გახლდათ. მართალია, არსებობს ლ. მ-ისთვის სახლის გაფორმების ნებართვა, მაგრამ ასეთი ნასყიდობა ძალაში შევიდოდა მას შემდეგ, რაც მყიდველი გადაიხდიდა საკრედიტო დაწესებულების ვალს და სახლის გადაფორმებასთან დაკავშირებულ სანოტარო ხარჯებს. ამის თაობაზე კი მოსარჩელე მხარეს არაერთ ინსტანციაში საქმის განხილვის პროცესში რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. თავად ლ. ა-ის ძე მ-ე გარდაიცვალა 1944 წელს ისე, რომ სათანადო ორგანოებისათვის სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება სარეგისტრაციოდ არ წარუდგენია, რაც დადასტურებულია საქმის მასალებში არსებული თბილისის მერიის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1996 წლის 22 ნოემბრის ¹12-994 წერილით, რომლის თანახმადაც, ბიურო ჩამოყალიბდა 1939-1940 წლებში, მაგრამ ზემოხსენებული 1919 წლის 25 სექტემბრის ნოტარიული ხელშეკრულება ბიუროში კანონით დადგენილი წესით რეგისტრაციისათვის წარდგენილი არ ყოფილა. სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ვინაიდან მამის გარდაცვალების მომენტიდან, მის კანონისმიერ მემკვიდრეს, აწ გარდაცვლილ ე. მ-ე-ს, შეეძლო 51 წლის მანძილზე 1944 წლიდან 1995 წლამდე სათანადო ორგანოებისათვის მიემართა მამის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნით. მოსარჩელე მხარის სასარჩელო განცხადებებიდან ნათელი ხდება, რომ მამის გარდაცვალების შემდგომ, მისთვის უკვე ცნობილი იყო მითითებულ საცხოვრებელ სახლზე მისი უფლების ეჭვქვეშ დაყენების საშიშროების, მისი სამემკვიდრეო უფლებების შესაძლო დარღვევის თაობაზე, რაც ადასტურებს სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების ფაქტს. ამ ვადის გაგრძელების საპატიო მიზეზად იგი მიუთითებს, რომ მის ოჯახს საბჭოთა წყობილების დროს დევნიდნენ, ასევე ე. მ-ე-ბ-ის მეუღლე გახლდათ პოლიტიკური პატიმარი, რომელიც 1950 წელს გარდაიცვალა. ზემოაღნიშნული მიზეზები არ უნდა ჩაითვალოს სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საპატიო მიზეზებად, რადგან, თუ დავუშვებთ, რომ მეუღლის პოლიტპატიმრობა წარმოადგენდა ე.მ-ე-ბ-ისათვის იმ პერიოდში დამაბრკოლებელ გარემოებას, გამოეყენებინა კანონით მინიჭებული უფლებები, უნდა აღინიშნოს, რომ სტეფანე ბ-ი რეაბილიტირებულ იქნა 1957 წელს, თუმცა არც ამჯერად მოსარჩელე მხარეს მამის მემკვიდრეობის მოთხოვნით სათანადო ორგანოებისათვის არ მიუმართავს და არც 1919 წლის 25 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც მთელი ამ წლების განმავლობაში მასთან ინახებოდა, თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში 1995 წლის 12 დეკემბრამდე არ წარუდგენია. აღსანიშნავია, რომ 1940 წელს ბიუროს ჩამოყალიბებისას სადავო სახლი, ჯერ კიდევ ლ. ა-ის ძე მ-ის სიცოცხლეში, აღირიცხა ა. ა-ის ასულ მ-ის სახელზე, რაც დასტურდება როგორც თბილისის მერიის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1996 წლის 12 ნოემბრის ¹12-994 წერილით, ასევე საინვენტარიზაციო ბიუროს მიერ სხვადასხვა დროს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმებით. სწორედ ლ. მ-ის გარდაცვალების შემდგომ, კალინინის სახალხო დეპუტატების რაისაბჭოს აღმასკომმა 1989 წლის 9 დეკემბერს გაზეთ „თბილისში“ გამოაქვეყნა განცხადება სადავო სახლის მეპატრონეების ან მათი მემკვიდრეებისათვის, რათა ისინი 1990 წლის პირველ მარტამდე გამოცხადებულიყვნენ რაისაბჭოს აღმასკომში, ვინაიდან არავინ, მათ შორის ე.მ-ე-ბ-ი, რომლისთვისაც იმ დროისათვის უკვე აღარ არსებობდა რაიმე სახის დამაბრკოლებელი გარემოება, არ გამოცხადებულა. სახლი იმ დროისათვის მოქმედი 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსის 136-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, გამოცხადდა უპატრონოდ და ჩაირიციხა კომუნალურ ფონდში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ 1989 წელს სახელმწიფომ მიიღო კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა სადავო სახლზე შესაძლო მემკვიდრეების გამოვლენისა და მათი უფლებების დაცვის მიზნით. მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოებები არ უნდა იქნას მიჩნეული სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად, მით უმეტეს, რომ არ არსებობს მტკიცებულებანი, რომელთა დახმარებითაც შესაძლებელი გახდებოდა იმ გარემოებების დადასტურება, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას. 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის 556-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, რომელსაც თავისი მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებს მოსარჩელე, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს სამკვიდროს ვადის აღდგენისა და მესაკუთრედ აღიარების მოთხოვნით ე.მ-ე-ბ-მა მიმართა მხოლოდ 1995 წლის 17 ოქტომბერს. 1991 წელს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდგომ საქართველოში სამოქალაქო ურთიერთობების რეგულირების მიზნით გამოიყენებოდა 1964 წლის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომლის 75-ე მუხლის მიხედვით ხანდაზმულობის საერთო ვადად განისაზღვრა სამი წელი. იმავე კოდექსის 79-ე მუხლის თანახმად კი, სასარჩელო ხანდაზმულობა სასამართლოს, არბიტრაჟის ან სამედიატორო სასამართლოს მიერ უნდა გამოყენებულ იქნეს მხარეთა განცხადების მიუხედავად. იმავდროულად, 84-ე მუხლის მიხედვით, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის წარდგენამდე არის სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სარჩელი წარდგენის კანონით გათვალისწინებული ყოველგვარი ხანდაზმულობის ვადა, რაც მის მოთხოვნაზე უარის თქმის უპირობო საფუძველს წარმოადგენს. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ სადავო სახლში ათეული წლების განმავლობაში ცხოვრობდნენ საქმეში ჩაბმული მესამე პირების ოჯახები, რომლებიც იხდიდნენ კანონით დადგენილ გადასახადებს და სახლს უვლიდნენ. სწორედ, ისინი წარმოადგენენ სადავო საცხოვრებელი სახლის კეთილსინდისიერ შემძენებს. ვ. მ-ე-ბ-ს კი, 1923 წლიდან გარდაცვალებამდე მითითებულ სადავო სახლში არ უცხოვრია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის უფლებამონაცვლე ლ. ბ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები. სამოქალაქო კოდექსის 1504-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილი სარჩელით ე. ბ-ი ითხოვს თავისი მამის, ლ. მ-ის, სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას, რომელიც გარდაიცვალა 1944 წლის 12 ივლისს, შესაბამისად, სამკვიდრო გაიხსნა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე. ზემოთ მითითებული მუხლების მოთხოვნათა გათვალისწინებით სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხები უნდა მოწესრიგდეს სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით. სამოქალაქო სამართლის (1923 წლის რედ.) კოდექსის 418-ე, 420-ე, 432-ე, 428-ე და 429-ე მუხლები ითვალისწინებდა სამკვიდროდან წილის მოთხოვნის როგორც სამთვიან, ისე ექვსთვიან ხანდაზმულობის ვადებს მხოლოდ იმ მემკვიდრეებისათვის, რომლებიც არ იმყოფებოდნენ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის სამკვიდროს გახსნის ადგილას, ანუ სამკვიდროს მიღების ორ გზას ადგენდა _ სამკვიდრო ქონების მართვა-გამგეობის ჩაბარებას ან შესაბამის ვადაში სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენას. კონკრეტულ შემთხვევაში თავდაპირველი მოსარჩელე ე. ბ-ი სამკვიდროს მიკუთვნებას ითხოვს იმ საფუძვლით, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივად დაეუფლა მის დანატოვარ სამკვიდრო ქონების ნაწილს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მართებულად დააკისრა მოსარჩელეს, რომელმაც აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად რაიმე სარწმუნო მტკიცებულება ვერ წარადგინა. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ იგი იზიარებს ერთ-ერთი მოპასუხის _ ძველი თბილისის გამგეობის (სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 2 დეკემბრის საოქმო განჩინებით იგი შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროთი) მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ წარდგენილი სარჩელი ხანდაზმულია. ლ. ა-ის ძე მ-ე გარდაიცვალა 1944 წელს და ე. მ-ე-ბ-ისათვის სამკვიდროს გახსნის თაობაზე ცნობილი იყო მისი გარდაცვალების მომენტიდანვე. მას შეეძლო, მიემართა სანათადო ორგანოებისათვის სამკვიდროს მიღების თხოვნით, მამის გარდაცვალებიდან _ 1944 წლიდან 1995 წლამდე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) 75-ე, 79-ე,84-ე მუხლების თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადად დადგენილია სამი წელი და იგი სასამართლოს მიერ გამოყენებულ უნდა იქნეს მხარეთა განცხადების მიუხედავად. შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის შეტანამდე, სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად ვერ იქნება მიჩნეული ის გარემოება, რომ ე. მ-ე-ბ-ის მეუღლე იყო პოლიტპატიმარი და მისი ოჯახი განიცდიდა დევნას. უნდა აღინიშნოს, რომ სტეფანე ბ-ი რეაბილიტირებულ იქნა 1957 წელს, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, არც მას შემდეგ მიუმართავს მოსარჩელეს სათანადო ორგანოებისათვის სამკვიდროს მიღების მოთხოვნით და არც 1919 წლის 25 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც მთელი ამ წლების განმავლობაში მასთან ინახებოდა, 1995 წლის 12 დეკემბრამდე არ წარუდგენია თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. აღსანიშნავია, რომ 1940 წელს ბიუროს ჩამოყალიბებისას სადავო სახლი, ჯერ კიდევ ლ. ა-ის ძე მ-ის სიცოცხლეში აღირიცხა ა. ა-ის ასულ მ-ის სახელზე, რაც დასტურდება, როგორც თბილისის მერიის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1996 წლის 22 ნოემბრის ¹12-994 წერილით, ასევე _ საინვენტარიზაციო ბიუროს მიერ სხვადასხვა დროს გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმებით. სწორედ ლ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ, კალინინის სახალხო დეპუტატების რაისაბჭოს აღმასკომმა 1989 წლის 9 დეკემბერს გაზეთ “თბილისში” გამოაქვეყნა განცხადება სადავო სახლის მეპატრონეების ან მათი მემკვიდრეებისათვის, რათა ისინი 1990 წლის 1 მარტამდე გამოცხადებულიყვნენ რაისაბჭოს აღმასკომში. ვინაიდან არავინ, მათ შორის არც ე. მ-ე-ბ-ი, რომლისთვისაც იმ დროისათვის უკვე აღარ არსებობდა რაიმე სახის დამაბრკოლებელი გარემოება, არ გამოცხადებულა, სახლი იმ დროისათვის მოქმედი 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსის 136-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, გამოცხადდა უპატრონოდ და ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში. შესაბამისად, ვერ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ მიიღო კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა სამკვიდროს მისაღებად მემკვიდრეთა მოწოდებისა და მემკვიდრეობის დაცვის მიზნით. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოებები, მათ შორის ღრმად მოხუცებულობა და ხშირი ავადმყოფობა, არ უნდა იქნეს მიჩნეული სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად, რადგან ამ შემთხვევაში, მას შეეძლო, წარმომადგენლის მეშვეობით ეწარმოებინა საქმე სასამართლოში და დაეცვა სადავოდ გამხდარი თუ დარღვეული უფლებები. რაც შეეხება აპელანტის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ე. მ-ე-ბ-ი მოძრავი ნივთების მიღებით ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობასა და მართვას, სასამართლო არ დაეთანხმა. საქმეში წარმოდგენილია მოძრავი ქონების ნასყიდობის აქტი, რომლითაც დასტურდება, რომ ლ. მ-ემ 1921 წლის 2 ივლისს ა. მარტონოვასაგან შეიძინა სხვადასხვა მოძრავი ქონება. მამის გარდაცვალების შემდეგ ერგო თუ არა მოსარჩელეს რაიმე ამ ნივთებიდან ან სწორედ ეს ნივთები გადაიტანა თუ არა მან თავის საცხოვრებელ ბინაში, აღნიშნულის თაობაზე საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც სარწმუნოდ დაადასტურებდა მითითებულ გარემოებას, მას სასამართლოში არ წარმოუდგენია. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სარჩელის წარდგენის კანონით გათვალისწინებული ყოველგვარი ხანდაზმულობის ვადა, რაც მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ სადავო სახლში ათეული წლების განმავლობაში ცხოვრობდნენ საქმეში ჩაბმული მესამე პირების ოჯახები, რომლებიც იხდიდნენ კანონით დადგენილ გადასახადებს და აწარმოებდნენ სახლის მოვლა-პატრონობას. სწორედ, ისინი წარმოადგენენ სადავო საცხოვრებელი სახლის კეთილსინდისიერ შემძენებს, ე. მ-ე-ბ-ს კი 1923 წლიდან გარდაცვალებამდე არ უცხოვრია სადავო სახლში. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელი უსაფუძვლო და ხანდაზმულია, შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ბ-ამ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: ქ.თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქ.თბილისის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ქ.თბილისში, ა-ის შესახვევ ¹5-ში მდებარე პირადი საკუთრების სახლი, რომელიც ირიცხებოდა ა. ა-ის ასულ მ-ის სახელზე, ცნობილ იქნა უპატრონოდ და ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში, ხოლო ე. ლ.ს ასულ მ-ე-ბ-ს უარი ეთქვა სარჩელზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო. გადაწყვეტილება ამ ნაწილში შევიდა კანონიერ ძალაში და მოქმედებდა მის გაუქმებამდე – 2001 წლის 11 იანვრამდე. სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მოყვანილი ფაქტები გადმოცემული აქვს, როგორც უდავო ფაქტობრივი გარემოება, არადა, სააპელაციო საჩივრის საფუძველი და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უსაფუძვლობა სწორედ იმას ეყრდნობა, რომ 1996 წლის 26 დეკემბერს სახლი არ იყო რეგისტრირებული ა. ა-ის ასულ მ-ის სახელზე და, შესაბამისად, კომუნალურ ფონდშიც ვერაფერი ჩაირიცხებოდა, სახლი ჯერ კიდევ 1995 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, ტექბიუროს მონაცემებით ლ. მ-ის სახელზე რიცხული საკუთრება, გამოცხადდა ე. ბ-ის, როგორც ლ. მ-ის პირველი რიგის მემკვიდრის საკუთრებად. სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე სწორედ ე. ბ-მა წარადგინა ტექბიუროში სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულების დედანი და გასწორდა ტექნიკური შეცდომა და აღირიცხა კვლავ ლ. ა-ის ძე მ-ის სახელზე. მართალია, 1996 წლის გადაწყვეტილება შესული იყო კანონიერ ძალაში და მოქმედებდა მის გაუქმებამდე, მაგრამ გაუქმებული გადაწყვეტილება კიდეც რომ აღსრულებულიყო, სახლი კვლავ ლ. ა-ის ძე მ-ის სახელზე აღირიცხებოდა, შესაბამისად, სასამართლოს სწორედ ის ფაქტი უნდა მიეჩნია უდავოდ, რომ 1996 წლის გადაწყვეტილება მის გაუქმებამდე 1999 წლის 19 აგვისტომდე და არა 2001 წლამდე, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაშია, არსებობდა ასეთი შინაარსით, მაგრამ სანამ იყო კანონიერ ძალაში, არ აღსრულებულა და სადავო სახლი კომუნალურ ფონდში არ ჩარიცხულა, ტექბიუროს მონაცემებით იგი სახელმწიფო საკუთრებად არასოდეს აღრიცხულა, რადგან ტექბიუროში ა. მ-ის სახელზე რიცხული სახლი უნდა ჩარიცხულიყო კომუნალურ ფონდში და ასეთი სახლთმფლობელობა არ არსებობდა. ქ.თბილისში, ა-ის შესახვევ ¹5-ში მდებარე სახლში ცხოვრობდა ჯ-ების ოჯახი, კ-ეების ოჯახი და ხ-ების ოჯახი: ე., ო. და თ. კ-ეებთან 1999 წლის 9 სექტემბერს გაფორმდა ქ.თბილისში, დ-ს შესახვევ ¹5-ში მდებარე ოთხი ოთახის, საერთო ფართით 88,6 კვ.მ და 6 კვ.მ სარდაფის, ხოლო 1999 წლის 29 ივნისს ნარგიზ და დ. ხ-ებთან, იმავე მისამართზე მდებარე ორი ოთახის, საერთო ფართით 37 კვ.მ-ის პრივატიზაციის ხელშეკრულება უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, რის საფუძველზეც ე., ო. და თ. კ-ეები და ნარგიზ და დ. ხ-ები დარეგისტრირდნენ ზემოაღნიშნული ფართის მესაკუთრეებად საჯარო რეესტრში. ეს არ არის სასამართლოს მიერ საქმის გადმოცემისა და ფაქტის შეფასების სრული ვერსია. ამ საკითხზე საქმეში დევს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს ორი გადაწყვეტილება: ერთი, ქ.თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის, 2004 წლის 17 მაისის განჩინება, რომლითაც დადგინდა, რომ სამოქალაქო და ადმინისტრაციული წარმოება უნდა გაყოფილიყო ერთმანეთისაგან და, მეორე, კრწანისი-მთაწმინდის სასამართლოს 2005 წლის 21 აპრილის განჩინება, რომლითაც ადმინისტრაციულ საქმეს ¹3/295 გამოეყო სამოქალაქო წარმოებად სასარჩელო მოთხოვნა მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით. შეჩერებული ადმინისტრაციული საქმე კი გახლავთ სწორედ ე.წ პრივატიზაციის ბათილობის მოთხოვნის თაობაზე. ვინაიდან 1996 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება არ ყოფილა აღსრულებული, სახელმწიფოს მხოლოდ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება შეეძლო, გადაეცა დამქირავებლისათვის და არა ლ. ა-ის ძე მ-ის საკუთრება მას შემდეგ, რაც ახლადაღმოჩენილი გარემოების განცხადებით ე. ბ-ი მიმართავდა სასამართლოს. ამ ადმინისტრაციული სარჩელის სამართლებრივი ბედი ძნელი გამოსაცნობი არ უნდა იყოს, მეტადრე, როცა სასამართლოს მიერ დაშვებული სამართლებრივი უსწორობა ეს ჩვენი ვარაუდი კი არ არის, არამედ ზემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტია და ქვემდგომი სასამართლოსთვის სავალდებულოდ შესასრულებელი. გადაწყვეტილებით დარღვეულია ისეთი სამართლებრვი ნორმა, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილების შესრულების ვალდებულებაზე მიუთითებს. საქმეში დევს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინება, რომლითაც გაუქმდა კრწანისი-მთაწმინდის სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაბრუნდა, სამოქალაქო და ადმინისტრაციული საქმეები გაიყო და ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეჩერდა კიდეც, ხოლო სამოქალაქო საქმის ხელახლა განხილვისას, სავალდებულო მითითებას შეიცავს, სასამართლომ ასახოს შესაბამის აქტში სამოქალაქო მოსარჩელის სარჩელზე უარის თქმის სამართლებრივი შედეგი, რაც სასამართლო გადაწყვეტილებაში უნდა აისახოს საბოლოოდ. სააპელაციო საჩივარი გადაწყვეტილების გაუქმებასთან ერთად მოითხოვდა სასამართლოს მიერ საკუთარი ინიციატივით მოპასუხეებად პირთა ჩართვის უკანონო გადაწყვეტილების გაუქმებასაც. სასამართლომ სამკვიდრო ქონების კანონიერ მემკვიდრედ ან კანონისმიერი მემკვიდრე უნდა ცნოს, ან სახელმწიფო, სხვაგვარად წარმოუდგენელია. სასამართლოს 1995 წლის 12 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება სწორედ სახელმწიფოს მიერ გაუქმდა მისი მოთხოვნით განახლდა წარმოება და, თუ იგი ვერ დაუსაბუთებდა სასამართლოს, რომ მას უფრო მეტი საპატიო მიზეზი ჰქონდა ვადის გაშვებასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მისი მოთხოვნა საქმის წარმოების განახლების შესახებ არ უნდა დაეკმაყოფილებინა, მეტადრე, როცა საქმეში ჩართულ მესამე პირებს დამოუკიდებელი მოთხოვნა არ განუცხადებიათ. საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან ამ ნორმათა სათანადო გამოყენება და განმარტება მხოლოდ ერთადერთი სამართლებრივად სწორი გადაწყვეტილების გამოტანის საშუალებას იძლევა. თავად ის ფაქტი, რომ დღესაც მიმდინარეობს 1930-იანი წლების რეპრესირებულთა რეაბილიტაცია და სათანადო კომპენსაციების გადახდა, კიდევ ერთხელ ადასტურებს უდავოდ, რომ მორალური და სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია სახელმწიფოს, ედავოს ვადის გაშვებაზე ე. ბ-ს, კიდეც, რომ არ დაუფლებოდა იგი მოძრავ ნივთს და მათ შორის ისეთ ფასიან ქაღალდს, როგორიც მამამისის, ანუ მამკვიდრებლის მიერ სახლს შეძენის ხელშეკრულების დედანია. ხანდაზმულობის გამო სარჩელზე უარის თქმა უსაფუძვლო და უკანონოა. იმავდროულად კონსტიტუციის მე-14 მუხლი არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ რესპრესირებულთა ოჯახის წევრების ნაწილს კომპენსაცია უხადოს სახელმწიფომ, ხოლო ნაწილი დასაჯოს – თუ რატომ ვერ გამოიჩინა თავგანწირული სითამამე და არ მოითხვოა მამის ქონების დარეგისტრირება სათანადო უფლებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრედ და სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ ცნობა. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ლ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.