¹ ბს-1421-1154-კ-04 6 აპრილი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე (მომხსენებელი),

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 3 იანვარს ე. დ.-მ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ 2002წ. 12 დეკემბერს, დაახლოებით 17 საათზე, ისანი-სამგორის რაიონში, ... მიმდებარე სადგომზე დააყენა საკუთარი ავტომანქანა “ვაზ-2105”, დაახლოებით 15 წუთი იმყოფებოდა იქვე მდებარე ავტონაწილების ბაზრობაზე. ავტოსადგომზე დაბრუნების შემდეგ ნახა, რომ კედელი, რომელიც ესაზღვრებოდა ავტოსადგომს და ეკუთვნის შინაგანი ჯარის თავდაცვის ¹20-52 ავტოფარეხს, ჩამონგრეულიყო და ავტომანქანაც ქვეშ იყო მოყოლილი.

მან მომხდარი ფაქტი დააფიქსირა და შეტყობინება გაუგზავნა შესაბამის ორგანოებს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციებისა და სამოქალაქო თავდაცვის სამმართველოს ისანი-სამგორის რაიონის სამსახურის პირად შემადგენლობას. ამასთან, მოსარჩელის მითითებით, მან არაერთხელ მიმართა მოპასუხეებს, მაგრამ მათ ზემოთ დასახელებულ ფაქტთან დაკავშირებით რეაგირება არ მოახდინეს.

მოსარჩელის განმარტებით, დაზიანებული ავტომანქანა არ ექვემდებარებოდა შეკეთებას და მიყენებული ზიანი შეადგენდა 1000 აშშ დოლარს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა, მოპასუხე ორგანოებს დაკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურება 1000 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოგვიანებით მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაკისრებოდათ მიყენებული ზიანის _ 750 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ _ თბილისის ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობამ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ, მართალია, ავტოსადგომი, რომელზეც ე. დ.-ს მანქანა დაზიანდა, ეკუთვნოდა ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობას, მაგრამ ავტოსადგომის საქმიანობა ხორციელდებოდა გამგეობის ადგილობრივი მოსაკრებლების სამსახურის მიერ, რომელიც ხელმძღვანელობდა გამგეობის მიერ დამტკიცებული დებულებით, სხვა კანონებითა და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით, რომლებითაც რეგულირდებოდა ადგილობრივი მოსაკრებლების სამსახურის საქმიანობა.

კედელი, რომლის ჩამონგრევას მოჰყვა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება, ეკუთვნოდა შინაგან ჯარს.

მოპასუხის მითითებით, გამგეობას არ შეეძლო სცოდნოდა, კედლის დაზიანებისა და მისი შესაძლო ჩამონგრევის თაობაზე. კედლის უსაფრთხოებაზე ზრუნვა ეველებოდა მის მესაკუთრეს _ შინაგანი ჯარის ხელმღვანელობას.

გამგეობის მოსაზრებით, მას პასუხისმგებლობა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლებოდა დაკისრებოდა იმ შემთხვევაში, თუU შინაგანი ჯარის ხელმძღვანელობა შემთხვევამდე მიაწვდიდა ინფორმაციას კედლის შესაძლო ჩამონგრევის თაობაზე.

სარჩელი არ ცნო მოპასუხე შინაგან საქმეთა სამინისტრომაც.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ე. დ.-ს სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ _ შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაეკისრა ე. დ.-სათვის 1477 ლარის გადახდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ კედლის ჩამონგრევის ფაქტმა განაპირობა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ არსებობდა სკ-ის 408-ე მუხლის გამოყენების პირობები.

ამასთან, რაიონული სასამართლო განმარტავდა, რომ, რადგან მოპასუხემ თავიდანვე არ გამოამჟღავნა ნება, აღედგინა პირვანდელი მდგომარეობა, მოსარჩელე იძულებული შეიქმნა, ავტომანქანა ჯართში ჩაებარებინა და, გამომდინარე აქედან, დადგა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ფულადი ფორმით, რაც გათვალისწინებულია სკ-ის 409-ე მუხლით.

რაიონული სასამართლოს ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შინაგან საქმეთა სამინისტრომ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმის გარემოებები, არასწორად განმარტა კანონი და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

აპელანტის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ე. დ.-ა არ წარმოადგენდა სათანადო მოსარჩელეს, ვინაიდან იგი არ იყო ავტომანქანის მესაკუთრე. სასამართლომ არასწორად მიუთითა იმაზე, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ თავისივე უმოქმედებით მოისპო შესაძლებლობა, აღედგინა პირვანდელი მდგომარეობა. ამის შესაძლებლობა სამინისტროს არ გააჩნდა იმიტომ, რომ მოსარჩელემ სულ მოკლე ხანში ისე მიმართა სასამართლოს, რომ აღნიშნულის თაობაზე არ აცნობა სამინისტროს.

აპელანტის მითითებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 1004-ე მუხლი, კერძოდ, ყურადღება არ მიაქცია გამონაკლისს აღნიშნული ნორმიდან, სათანადო შეფასება არ მისცა საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნას, რომლითაც დადასტურდა, რომ კედლის ჩამონგრევა გამოწვეული იყო შენობის ნაკლით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით ე. დ.-სთვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 11 ოქტომბრის განჩინებით შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ მას დადასტურებულად მიაჩნია ის გარემოება, რომ კედელი წარმოადგენს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკუთრებას, რაც დგინდება როგორც თავად შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2002წ. 13 დეკემბრის ¹23 ცნობით, ასევე, ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობის 2003წ. 25.08 შეპასუხებით. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტ შინაგან საქმეთა სამინისტროს არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია იმის თაობაზე, რომ კედელი იყო სხვა დაწესებულების კუთვნილება.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სწორედ დაზიანებული ავტომანქანის ჯართის სახით ჩაბარება ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მანქანა გამოსაყენებლად იყო უვარგისი და შეუძლებელი იყო მისი პირდაპირი დანიშნულებით გამოყენება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს მხრიდან სკ-ის 1004-ე მუხლის გამოყენებას და მიიჩნია, რომ სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას კანონი არ დაურღვევია.

მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შინაგან საქმეთა სამინისტრომ.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ მოსარჩელე ე. დ.-ა არ იყო დაზიანებული ავტომანქანის მესაკუთრე, ვინაიდან მას აღნიშნული ავტომანქანა გადაცემული ჰქონდა 2001წ. 24 მაისს შედგენილი მინდობილობის საფუძველზე. მატერიალური ზიანის მოთხოვნის უფლება კი გააჩნია მხოლოდ ნივთის (ავტომანქანის) მესაკუთრეს. ამრიგად, კასატორის მითითებით, ე. დ.-ა წარმოადგენდა არასათანადო მოსარჩელეს. მართალია, აღნიშნულის შესახებ მათ მიერ არ იყო მითითებული სააპელაციო საჩივარში, მაგრამ ადმინისტრაციული დავის განმხილველი სასამართლო ვალდებული იყო, თავისი ინიციატივით გადაეწყვიტა აღნიშნული საკითხი.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არასწორია სასამართლოს მითითება სკ-ის 408-ე მუხლზე, რომლის საფუძველზეც შინაგან საქმეთა სამინისტრო მიიჩნია ვალდებულ პირად აენაზღაურებინა ზიანი, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ჩამონგრეული კედელი წარმოადგენდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარის საკუთრებას.

სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა ქ. თბილისის საგანგებო სიტუაციებისა და სამოქალაქო თავდაცვის სამმართველოს მიერ გაცემულ ცნობას, რომელშიც მითითებულია, რომ ე. დ.-ს კუთვნილი ავტომანქანა მოჰყვა სამხედრო ნაწილის კედლის ნანგრევებში და დაზიანდა, ვინაიდან აღნიშნული დაწესებულება არ იყო კომპეტენტური ამგვარი შინაარსის ცნობის გაცემისა, მას არ გააჩნდა არანაირი დოკუმენტაცია იმისა, რომ ჩამონგრეული კედელი ეკუთვნოდა შინაგანი ჯარს.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 1004-ე მუხლი, კერძოდ, ყურადღება არ მიაქცია გამონაკლისს აღნიშნული ნორმიდან, რომ მესაკუთრე თავისუფალია პასუხისმგებლობისაგან, თუ ზიანი გამოწვეული არ არის შენობის არასათანადო მოვლით ან შენობის ნაკლით. ამასთან, სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნა.

კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის ავტომანქანა, როგორც თვითონ მიუთითებს, დაზიანდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარისა და ისანი-სამგორის გამგეობის ავტოსადგომს შორის არსებული კედლის ჩამონგრევის შედეგად. ორივე მხარეს უფლება ჰქონდა და სარგებლობდა კიდეც აღნიშნული კედლით. სკ-ის მე-18 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, შინაგანი ჯარი და ისანი-სამგორის გამგეობა ვალდებული იყვნენ, თანაბრად გაეწიათ კედლის მოვლისა და შენახვასთან დაკავშირებული ხარჯები. ამდენად, შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან ერთად თანაბრად უნდა აგოს პასუხი ისანი-სამგორის რაიონის გამგეობამაც.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით ე. დ.-სათვის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 407-ე მუხლის II ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

ქ. თბილისში, სამგორის რაიონში, ... მდებარე ავტოსადგომზე, 2002წ. 12 დეკემბერს, დაახლოებით 17 საათზე, ჩამოინგრა მოსაზღვრედ მდებარე შინაგანი ჯარის თავდაცვის ¹20-52 ავტოფარეხის კედელი და ნანგრევებში მოჰყვა ე. დ.-ს კუთვნილი ავტომანქანა “ვაზ-2105”.

აღნიშნული ფაქტი დადასტურებულია კასატორის მიერ 2002წ. 13 დეკემბერს გაცემული ¹23 ცნობით.

საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლობის მოტივით ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი ნორმების არასწორი გამოყენების თაობაზე იმ მოტივით, რომ კედელი არ წარმოადგენდა მის საკუთრებას.

კასატორი, მართალია, სადავოდ ხდის მითითებული კედლის მისდამი კუთვნილების საკითხს, მაგრამ აღნიშნულის თაობაზე ვერ წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, რის გამოც საკასაციო სასამართლო, სსკ-ის 407-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მოკლებულია პროცესუალურ შესაძლებლობას, სადავოდ გახადოს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება კედლის შსს-სადმი კუთვნილების თაობაზე და თვლის, რომ ამ ნაწილში საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია. მით უფრო საყურადღებოა ის გარემოება, რომ არც ერთი ინსტანციის სასამართლოში ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კასატორს არ წარმოუდგენია.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და ადასტურებს, რომ დაზიანებული ავტომანქანის ჯართის სახით ჩაბარება წარმოადგენს უდავო საფუძველს იმისა, რომ ავტომანქანა დაზიანების შემდეგ გახდა უვარგისი და შეუძლებელი იყო მისი პირდაპირი დანიშნულებით გამოყენება.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას ე. დ.-ს არასათანადო მოსარჩელეობის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს შემდეგი გარემოების გამო:

სკ-ის 161-ე მუხლის შესაბამისად, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს არ ჩამოერთმევა ნივთი, მაგრამ სხვაგვარად შეეშლება ხელი მისი მფლობელობის განხორციელებაში, მაშინ მას, მსგავსად მესაკუთრისა, შეუძლია მოითხოვოს ხელის შეშლის აღკვეთა. ამასთან, მას შეუძლია მოითხოვოს მფლობელობის ხელყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს ამ უკანასკნელ დებულებას და განმარტავს, რომ მითითებული ნორმის შესაბამისად, კეთილსინდისიერ მფლობელს ნივთის მიმართ გააჩნია მესაკუთრის ტოლფასი ინტერესი, რაც ე. დ.-ს აძლევდა უფლებას, შესაბამისი სარჩელით მიემართა სასამართლოსათვის.

მოცემული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა გამოყენებული სკ-ის 1004-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, შენობის მესაკუთრე ვალდებულია, აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც შენობის ან ცალკეული ნაწილების ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი არ არის გამოწვეული შენობის არასათანადო მოვლით ან შენობის ნაკლით.

ის გარემოება, რომ კედლის ჩამონგრევა გამოწვეული იყო მისი ნაკლით, ექპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია ორივე ინსტანციის სასამართლოში, რის თაობაზეც კასატორის მხრიდან დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი არ არის.

ყოველივე აღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების შეფასებისას კანონი არ დარღვეულა, რის გამოც არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 11 ოქტომბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.