ას-474-448-2011 6 ოქტომბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს “ე-ის” დირექტორი ვ. დ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “საქართველოს ს. ე-ა” (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ იჯარის ხელშეკრულების ბათილად აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს “საქართველოს ს. ე-ამ” სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “ე-ის” მიმართ და მოითხოვა მხარეთა შორის 2002 წლის 8 აგვისტოს დადებული ¹59 იჯარის ხელშეკრულებისა და 2002 წლის 30 აგვისტოს დამატებითი შეთანხმების ბათილად აღიარება შემდეგი საფუძვლებით:

2002 წლის 8 აგვისტოს სს „ე-ასა“ და შპს „ე-ს“ შორის დაიდო იჯარის ¹59 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოპასუხეს უნდა გადასცემოდა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ.¹2-ში პირველ სართულზე მდებარე 53,1 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი. 2002 წლის 30 აგვისტოს მხარეთა შორის დაიდო დამატებითი შეთანხმება იჯარის ხელშეკრულებაში ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ, რომლის მიხედვით იჯარით აღებული ტერიტორია მოპასუხეს გადაეცემოდა მხოლოდ მისი ფაქტობრივად გამოთავისუფლების შემდეგ.

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება და შეთანხმება ბათილია, ვინაიდან მათი დადებისას დარღვეულია საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3\150 და 2000 წლის 27 მარტის ¹1-2\198 ბრძანებებით დამტკიცებული დებულებების წესები. საცილო გარიგებაში ზუსტად არ არის განსაზღვრული საიჯარო ქირის ოდენობა და, ვინაიდან იჯარით გაცემული ფართი მოპასუხეს ფაქტობრივად უნდა გადასცემოდა სს „...ბანკისგან“ მისი გამოთხოვის შემდეგ, საიჯარო ხელშეკრულება ძალაში არ შესულა და რაიმე სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყოლია.

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, 2002 წლის 8 აგვისტოს დადებული ¹59 ხელშეკრულება მართლსაწინააღმდეგო გარიგებაა. 2002 წლის 22 ივნისის გაზეთ „თბილისში“ გამოქვეყნდა განცხადება ქ.თბილისში, ბ-ის ქ.¹2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე არსებული არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით გაცემის შესახებ. კონკურსში მონაწილეთა განცხადებები მიიღებოდა 2002 წლის 1 ივლისიდან 30 ივლისის ჩათვლით.

შპს „ე-მა“ განცხადება კონკურსში მონაწილეობის შესახებ სს @„ე-ის“ ადმინისტრაციას წარუდგინა მხოლოდ 2002 წლის 31 ივლისს და იგი არ განუხილავთ.

შპს „ე-ის“ განაცხადი არ შეიცავდა ფართის იჯარით ასაღებად აუცილებელ პირობებს, რადგან მასში არ იყო მითითებული ქირის ოდენობა და მისი გადახდის პერიოდულობა. კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად პრეტენდენტს ბეს სახით უნდა გადაეხადა 250 ლარი, მოპასუხეს კი არც ეს პირობა არ შეუსრულებია.

ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მოქმედებდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ¹1-2\198 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მეოთხე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით გაცემის შესახებ არ არსებობდა „ე-ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს თანხმობა, ხოლო ამავე დებულების მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სს „ე-ის“ მიერ ფართის იჯარით გაცემის მომენტისთვის ქონების მართვის სამინისტროს გადაწყვეტილება ობიექტის იჯარით გაცემისა და კონკურსის ჩატარების შესახებ არ არსებობდა.

რიგი დარღვევების შედეგად საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3\150 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სს „ე-ის“ მიერ ფორმალურად ორგანიზებული კონკურსიც არშემდგარად უნდა ჩაითვალოს.

შპს „ე-მა“ კონკურსში არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით გაცემის თაობაზე მონაწილეობის განცხადება შეიტანა 2002 წლის 31 ივლისს, რაც დგინდება აღნიშნული განცხადებიდან, კერძოდ კი, მასზე მიწერილი თარიღიდან.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და საქმეში წარმოდგენილი სამეთვალყურეო საბჭოს 2002 წლის 12 ივნისის ¹9 სხდომის ოქმის მიხედვით, მოსარჩელის სამეთვალყურეო საბჭო მხარს უჭერდა სადავო ხელშეკრულების გაფორმებას. შპს “ე-ის” მიერ განაცხადი კონკურსში მისაღებად შეტანილია 31 ივლისზე გაცილებით ადრე. ასევე დროულადაა გადახდილი ბეს თანხა 250 ლარი და ხელშეკრულება გაფორმდა კანონიერად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

აღნიშნული საქმე არაერთხელ იქნა განხილული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს “საქართველოს ს. ე-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და შპს “საქართველოს ს. ე-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს “საქართველოს ს. ე-ასა” და შპს “ე-ს” შორის 2002 წლის 8 აგვისტოს დადებული ¹59 ხელშეკრულება და 2002 წლის 30 აგვისტოს დამატებითი შეთანხმება ცნობილ იქნა უცილოდ ბათილ გარიგებად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: შპს “ე-მა” არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით გაცემის თაობაზე კონკურსში მონაწილეობის განცხადება (რეგისტრაციის ¹...) შეიტანა _ 2002 წლის 31 ივლისს, რაც დგინდება აღნიშნული განცხადებიდან, კერძოდ, მისი თარიღიდან.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2010 წლის 2 დეკემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე, მტკიცებულებების გამოკვლევის სტადიაზე მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ სასამართლოს განსაკუთრებული ყურადღებაEმიექცია შპს “ელ-ის” დირექტორის წერილზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 23 ივლისის საოქმო განჩინებით ხსენებული მტკიცებულება დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, შესაბამისად, არ დაკმაყოფილდა ასევე შპს “საქართველოს ს. ე-ის” წარმომადგენლის შუამდგომლობა საკანცელარიო წიგნის საქმეზე დართვის შესახებ, რომლითაც ბათილდებოდა შპს “ელ-ის” მტკიცებულება და, უფრო მეტიც, დასტურდებოდა მისი სიყალბე. აღსანიშნავია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 23 ივლისის საოქმო განჩინება შპს “ელ-ს” სასამართლო გადაწყვეტილებასთან ერთად არ გაუსაჩივრებია. ამრიგად, შპს “ე-მა” კონკურსში არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით გაცემის თაობაზე მონაწილეობის განცხადება შეიტანა დაგვიანებით, 2002 წლის 31 ივლისს.

2002 წლის 8 აგვისტოს სს “ე-ასა” და შპს “ე-ს” შორის დაიდო ¹59 იჯარის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მოპასუხეს იჯარით უნდა გადასცემოდა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ.¹2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე არსებული 53,1 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი.

2002 წლის 30 აგვისტოს მოიჯარე შპს “ე-სა” და სს “ე-ას” შორის დაიდო დამატებითი შეთანხმება, რომლის მიხედვით გადაწყდა საიჯარო ქირის განსაზღვრის წესი. ასევე, დადგინდა, რომ მხარეთა შორის 2002 წლის 8 აგვისტოს დადებული ¹59-ე ხელშეკრულება ამოქმედდებოდა ქ.თბილისში, ბ-ის ქ.¹2-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის ფაქტობრივად გამოთავისუფლების შემდეგ.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “ე-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს “საქართველოს ს. ე-ას” დაევალა 2002 წლის 8 აგვისტოს დადებული ¹59 ხელშეკრულების შესრულება და შპს “ე-ისათვის” იჯარით აღებული ტერიტორიის გადაცემა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ქონების მართვის სამინისტროს 2002 წლის 26 დეკემბრის ¹67-3571/6-2 წერილიდან ირკვევა სს “ე-ის” მიერ მის ბალანსზე რიცხული 53.1 და 294 კვ.მ ფართის იჯარით გადაცემასთან დაკავშირებით საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მხრიდან თანხმობის გაცემის ფაქტი, ვინაიდან, კონკურსის წესით იჯარით ქონების გაცემის თანხმობა უნდა გაცემულიყო წინასწარ, ხოლო წერილის თარიღი (2002 წლის 26 დეკემბერი) მეტყველებს, რომ იგი გაიცა კონკურსის ჩატარების შემდეგ (კონკურსის თარიღია 2002 წლის 31 ივლისი). ხსენებულ წერილზე სს “ე-ის” შემდეგი რეზოლუციაა: “მოამზადეთ სატენდერო საბუთები. 7.01.03წ”. აქედან გამომდინარე, სადავო ფართის იჯარით გაცემის შესახებ საჯარო კონკურსის გამოცხადება და შესაბამისი პროცედურები უნდა განხორციელებულიყო სწორედ ამ თარიღის (2003 წლის 7 იანვრის.) შემდეგ. შესაბამისად, აღნიშნული წერილი ეხება არა 2002 წლის 31 ივლისს სს “ე-აში” ჩასატარებელ და არშემდგარ კონკურსს, არამედ შემდგომში განსახორციელებელ კონკურსს, რისთვისაც სს “ე-აში” უნდა მომზადებულიყო სატენდერო საბუთები და განხორციელებულიყო შესაბამისი პროცედურები.

სასამართლომ წინასწარ გაცემული თანხმობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად არ ჩათვალა ქონების მართვის სამინისტროს 2002 წლის 6 აგვისტოს ¹67-953/7-2 წერილი სს “ე-ის” მიმართ, ვინაიდან, როგორც მასზე აღნიშნული თარიღიდან ირკვევა, ის გაიცა სს “ე-ის” 2002 წლის 5 აგვისტოს ¹1798 წერილის პასუხად, რის გამოც მას არ ჰქონდა კავშირი 2002 წლის ივლისის თვეში სს “ე-აში” ქონების იჯარით გაცემის თაობაზე გამოცხადებულ კონკურსთან.

შპს “ელ-ს” კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად არ გადაუხდია ბეს სახით დადგენილი თანხა _ 250 ლარი, რაც დასტურდება სარჩელზე დართული შპს “საქართველოს ს. ე-ის” მთავარი ბუღალტერის ლ. არაქელაშვილის 2005 წლის 8 ივნისს გაცემული ცნობით.

სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას, რომ შპს “ე-ის” მიერ ბეს სახით 250 ლარის გადახდა დასტურდება ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, ვინაიდან აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს ბეს გადახდაზე არ უმსჯელია და ეს ფაქტი მხოლოდ მოხსენებულია გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში, როგორც ერთ-ერთი მხარის მიერ დაფიქსირებული პოზიცია, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ არის დადასტურებული (დადგენილი) სასამართლოს მიერ, შესაბამისად, იგი პრეიუდიციული ძალის მქონე ფაქტად ვერ განიხილება.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” დებულება არ შეიძლება გავრცელდეს მოცემულ დავაზე, ვინაიდან, მხარეთა შორის სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოქმედებდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ¹1-3/198 ბრძანება “სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზირებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე”.

აღნიშნული დებულების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის, მე-7 მუხლის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა წარმოებს სწორედ იმ ხელშეკრულების ნამდვილობის თაობაზე, რომლის საგანს ქ.თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹2-ში არსებული არასაცხოვრებელი ფართის იჯარით დროებით სარგებლობაში გადაცემა წარმოადგენს. ამგვარი გადაცემის წესს შეიცავს ორივე ზემოდასახელებული დებულება, რომელიც მოქმედებდა სადავო ხელშეკრულების დადების დროს, შესაბამისად, სავალდებულოა მათი გამოყენება აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავის მოსაწესრიგებლად.

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” მე-3 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების, მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, შპს “ე-ის” მიერ კონკურსში მონაწილეობის შესახებ განაცხადი შეტანილ იყო 2002 წლის 31 ივლისს, ანუ იმ დროისთვის როდესაც განცხადების შეტანის ვადა გასული იყო. ასევე, მის მიერ არ იქნა გადახდილი “ბე” 250 ლარის ოდენობით.

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” დებულების მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, ვინაიდან, კონკურსში მონაწილეობაზე განაცხადის გამოქვეყნებიდან დადგენილ ვადაში არც ერთი განაცხადი სს “ე-აში” არ შესულა, კონკურსი უნდა იქნეს მიჩნეული არშემდგარად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ დაუშვებელი იყო ამ განცხადების მიღება და განხილვაც კი, არა თუ მისი დაკმაყოფილება. კომისიას შეეძლო, უარი არ ეთქვა შპს “ე-ისათვის” კონკურსში მონაწილეობაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი სს “ე-აში” გამოცხადებულ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად განცხადებას დროულად წარადგენდა, მაგრამ დარღვეული იქნებოდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” დებულების მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნები. მხოლოდ დროულად, მაგრამ გარკვეული ხარვეზებით შეტანილი განცხადების შემთხვევაში, კომისიას ხსენებული დებულების მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე შეეძლო, უარი არ ეთქვა დაინტერესებული პირისათვის კონკურსში მონაწილეობაზე.

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ბრძანებით დამტკიცებული ¹1-3/198 “სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზირებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ” დებულების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის, მე-9 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში აუცილებელია მხოლოდ წინასწარი თანხმობა, ვინაიდან ხსენებული დებულების მე-9 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი გამორიცხავს კონკურსის ჩატარების შემდეგ კონკურსის ორგანიზებაზე სამინისტროს გადაწყვეტილების ან/და საწარმოს ხელმძღვანელის თანხმობის შესაძლებლობას. სასამართლომ დასაბუთებულად ჩათვალა აპელანტის მოსაზრება, რომ მესამე პირის შემდგომ თანხმობაზე მხოლოდ მაშინ შეიძლება საუბარი, თუ ხსენებული დებულებით არ იქნებოდა გათვალისწინებული ჩასატარებელ კონკურსთან დაკავშირებით სამინისტროს წინასწარი გადაწყვეტილებისა და თანხმობის აუცილებლობა. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში ვერ იქნება გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 101-ე მუხლი, რომელიც ეხება გარიგების შემდგომი მოწონების შესაძლებლობას. ქ.თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹2-ში მდებარე შენობის პირველ სართულზე მდებარე 53,1 კვ.მ-ის იჯარით გადაცემის თაობაზე განცხადების გაზეთ “თბილისში” 2002 წლის 22 ივნისს გამოქვეყნებისას არ არსებობდა სს “ე-ის” სამეთვალყურეო საბჭოს ან პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება, შესაბამისად, სს “ე-ის” ადმინისტრაციას არ ჰქონდა მიღებული კანონით გათვალისწინებული თანხმობა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 2002 წლის 6 აგვისტოს ¹67-953/7-2 წერილი სს “ე-ის” მიმართ წარმოადგენს პასუხს ამ უკანასკნელის 2002 წლის 5 აგვისტოს ¹1798 წერილზე, რის გამოც მას კავშირი არ აქვს 2002 წლის ივლისში “ე-აში” ქონების იჯარით გაცემის თაობაზე გამოცხადებულ კონკურსთან და იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მესამე პირის მიერ შემდგომ მოწონებად, რადგან წერილის შინაარსით დასტურდება, რომ აღნიშნული წერილი მხოლოდ შემდგომ ჩასატარებელ კონკურს ეხება: “სამინისტრო არ არის წინააღმდეგი მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად განახორციელოთ პირველ სართულზე მდებარე 53,1 კვ.მ ფართის იჯარით გაცემა”.

აღსანიშნავია, რომ სსიპ “საწარმოთა მართვის სააგენტოს” 2005 წლის 12 ივლისის ¹34-01-1809/6-5 წერილით მან მოითხოვა შპს “ე-თან” დადებული 2002 წლის 8 აგვისტოს ¹59 და 2002 წლის 30 აგვისტოს დამატებითი შეთანხმების, როგორც კანონმდებლობის დარღვევით დადებული გარიგების სასამართლო წესით უპირობოდ ბათილად ცნობა. იმ შემთხვევაში თუ სააგენტო მოიწონებდა სადავო ხელშეკრულების დადებას, იგი არ მოითხოვდა უკანონოდ დადებული გარიგების ბათილად ცნობას.

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში სს “ე-ასა” და შპს “ე-ს” შორის 2002 წლის 8 აგვისტოს ხელშეკრულების დადებისას დაირღვა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ბრძანებით დამტკიცებული ¹1-3/198 დებულების “სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზირებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ” და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” ზემოაღნიშნული იმპერატიული მოთხოვნები.

სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სადავო ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს წარმოადგენს კანონით გათვალისწინებული ნებართვის არარსებობა, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დადგინდა, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაიცა თანხმობა ფართის კონკურსის წესით იჯარით გაცემის თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტს (მოსარჩელეს) გააჩნია სამართლებრივი ინტერესი, სს “ე-ასა” და შპს “ე-ს” შორის დადებული 2002 წლის 8 აგვისტოს ¹59 ხელშეკრულება და 2002 წლის 30 აგვისტოს დამატებითი შეთანხმება ცნობილ იქნეს უცილოდ ბათილ გარიგებად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ე-ის” დირექტორმა ვ. დ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ხელშეკრულების დადების დროს ქონების მართვის სამინისტრო წარმოადგენდა სს „საქართველოს ს. ე-ის“ დამფუძნებელს. შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში სახელმწიფო, როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, სამეწარმეო საზოგადოებაში პარტნიორად მონაწილეობს, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი.

სახელმწიფოს თანხმობა კონკურსის წესით იჯარით ქონების გაცემის შესახებ, როგორც სახელმწიფო პარტნიორის ულებამოსილებასთან დაკავშირებული ელემენტი, წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლისთვისაც აუცილებელია ნების გამოვლენის მიღება მეორე მხარის მიერ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლი). ამდენად, სახელმწიფოს მიერ თანმხობა გარიგების დადების შესახებ უკავშირდება და, შესაბამისად, გავლენას ახდენს კერძო სამართლებრივ და არა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაზე.

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს თანხმობა სამეწარმეო იურიდიული პირის მიერ კონკურსის წესით იჯარით ქონების გაცემის შესახებ თავისი არსით განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ნებართვისაგან. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სავარაუდოა, რომ სახელმწიფოს მიერ ნებართვის გაცემაში იგულისხმება საჯარო უფლებამოსილების ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების შედეგად გაცემული ნებართვა, რომელიც უკავშირდება საჯარო ინტერესს. ამ ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება ბათილია.

აღსანიშნავია, რომ საზოგადოებაში სახელმწიფო-პარტნიორის წილობრივი მონაწილეობის, სახელმწიფოს აუცილებელი თანხმობის გარეშე საზოგადოების მიერ დადებული გარიგება ასევე იწვევს მის ბათილობას, მაგრამ ამ კატეგორიის გარიგებები მიიჩნევა მერყევად ბათილ გარიგებად და მათზე არ ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილი. პარტნიორის (სახელმწიფოს) კონკურსის წესით იჯარით ქონების (ვადიან სარგებლობაში) გაცემის შესახებ თანხმობაზე სასამართლოს უნდა გაევრცელებინა სამოქალაქო კოდექსის 99-102-ე მუხლებით გათვალისწინებული თანხმობის ინსტიტუტი. შესაბამისად, საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 2002 წლის 26 დეკემბრის ¹67-3571/6-2 წერილი, რომელიც შედგენილი იყო აუქციონის ჩატარების შემდეგ, შესაძლებელია, მიუთითებდეს სამოქალაქო კოდექსის 101-ე მუხლით დადგენილ შემდგომ თანხმობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ 2002 წლის 26 დეკემბრის ¹67-3571/6-2 წერილზე შესრულებულ რეზოლუციაზე ყურადღება არასწორად გაამახვილა.

პალატამ ყოველგვარი სამართლებრივი მოტივაციის გარეშე უგულებელყო ქონების მართვის სამინისტროს 2002 წლის 6 აგვისტოს ¹67-953/7-2 წერილის შინაარსი, როდესაც იგი წინასწარ გაცემული თანხმობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად არ ჩათვალა. ამ კუთხით სავსებით გასაზიარებელია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება.

სასამართლომ ყოველგვარი სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე მიიჩნია, რომ 2002 წლის 5 აგვისტოს ¹1798 წერილს 2002 წლის ივლისში სს „ე-აში“ ქონების იჯარით გაცემის თაობაზე გამოცხადებულ კონკურსთან კავშირი არ ჰქონდა მაშინ, როცა წერილის შინაარსი საწინააღმდეგოს ამტკიცებს.

სააპელაციო სასამართლომ არ შეასრულა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო პალატის 2010 წლის 10 ივნისის განჩინებაში აღნიშნული მითითებანი. ამასთან, საკასაციო პალატის ხსენებულ განჩინებას ეწინააღმდეგება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრება, რომ შპს „ელ-ს“ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად ბეს სახით დადგენილი 250 ლარი არ გადაუხდია.

შპს „ელ-ი“ კონკურსში მონაწილეობის უფლებას ვერ მოიპოვებდა, თუ ბეს სახით 250 ლარს არ გადაიხდიდა და შემდგომ არც ხელშეკრულება დაიდებოდა. ამასთანავე, სასამართლომ ქ.თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებისა და 2004 წლის 9 ივლისის განჩინებას პრეიუდიციული ძალა არასწორად არ მიანიჭა.

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული „სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ დებულების მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი, მე-3 პუნქტი და მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს კონკურსში მონაწილეობის პირობებს. ამავე დებულების მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულია საკონკურსო კომისიის უფლება, რომლის თანახმად განმცხადებელს შეიძლება უარი ეთქვას კონკურსში მონაწილეობაზე, თუ დარღვეულია ამ მუხლის პირველი მე-2 და მე-3 პუნქტის მოთხოვნები. განსახილველ ნორმაში ტერმინი “შეიძლება” მიუთითებს საკონკურსო კომისიის შესაძლებლობაზე, არ უთხრას უარი განმცხადებელს კონკურსში მონაწილეობის მიღებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაშვებულ იმ საპროცესო დარღვევებზე, რომელთაც მოცემული დავის განხილვისას არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობეს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სააპელაციო სასამართლოში განსახილველად საქმის დაბრუნების შემთხვევაში საკასაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებას საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რაც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. უნდა აღინიშნოს, რომ მითითებული მუხლის მოთხოვნა მთლიანად უგულვებელყოფილია სააპელაციო სასამართლოს მიერ. ამ უკანასკნელის მიერ დღეისათვის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გაკეთებული დასკვნები და შეფასებები ანალოგიურია ერთხელ უკვე უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილულ და გაუქმებულ გადაწყვეტილებაში ამავე საქმეზე გამოთქმული მოსაზრებებისა. მიუხედავად იმისა, რომ საკასაციო სასამართლომ განსხვავებული სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ გარემოებებს, სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა აღნიშნული გარემოება და უზენაესი სასამართლოს მიერ გამოთქმული დასკვნების უგულვებელყოფით მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 59-ე მუხლების საფუძველზე ბათილად ცნო სს ,,საქართველოს ს. ე-ასა’’ და შპს ,,ე-ს’’ შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო გარიგებები დადებულია აუცილებელი ნებართვის გარეშე და ამ გარიგების დადებისას დარღვეულია სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” დებულებითა და “სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზირებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ¹1-3/198 ბრძანებით გათვალისწინებული მოთხოვნები.

მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა იჯარის ხელშეკრულება, რომელიც დადებულია სს ,,საქართველოს ს. ე-ასა’’ და შპს ,,ე-ს’’ შორის. აღნიშნული ხელშეკრულებით მოპასუხეს იჯარით უნდა გადასცემოდა ქ.თბილისში, ბ-ის ქუჩაზე მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგებები არ შეიძლება ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგო გარიგებად იმის გამო, რომ თითქოს დარღვეულია ზემოთ მითითებული ნორმატიული აქტების მოთხოვნები.

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. მითითებული ნორმის თანახმად, არ შეიძლება ნამდვილი იყოს მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესებს, საჯარო წესრიგს და ა.შ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ გარიგების დადებამდე დაუშვა თუნდაც ნორმატიული აქტით გათვალისწინებული გარკვეული პროცედურული დარღვევები ქონების სხვა პირზე გადაცემისას, არ შეიძლება გახდეს ხელშეკრულების ბათილობის უპირობო შედეგი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის სარჩელით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით დაცული ინტერესების დასაცავად. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს გარიგების ბათილობას ისე, რომ გაუგებარია, თუ რომელი უფლების დასაცავად დავობს იგი სასამართლოში. სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ მოპასუხემ დაგვიანებით შეიტანა განაცხადი აუქციონზე (როგორც ეს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების კონკურსის ფორმით პრივატიზების შესახებ” დებულებისა და “სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზირებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წლის 27 მარტის ¹1-3/198 ბრძანებაშია მითითებული) ან არ შეიტანა გარკვეული თანხა, შესაძლებლობას აძლევდა მოსარჩელეს, მართლზომიერი უარი განეცხადებინა კონტრაჰენტთან (დღევანდელ მოპასუხესთან) ხელშეკრულების დადებაზე. მოსარჩელემ ეს უფლება არ გამოიყენა. პირიქით, მითითებული დარღვევის მიუხედავად, გამოავლინა ნება მხარესთან გარიგების დადებისა. უნდა ითქვას, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 31 მარტის ¹1-3/150 ბრძანების მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტი არ გამორიცხავდა იმ პირის კონკურსში მონაწილეობას, რომელმაც ვადის დარღვევით შეიტანა განაცხადი აუქციონის თაობაზე. (ამის თაობაზე ერთხელ უკვე აღნიშნა საკასაციო სასამართლომ ამ საქმეზე მიღებულ განჩინებაში.) ცხადია, მოსარჩელეს ქონების იჯარით გაცემის სურვილი ჰქონდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში აუქციონი არ ჩატარდებოდა. ქონება იჯარით გაიცა, დაიდო სათანადო ხელშეკრულება, კონტრაჰენტი წინააღმდეგი არაა, გადაიხადოს იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თვით მოსარჩელესთან შეთანხმებული თანხა. ასეთ პირობებში კი შეუძლებელია მოსარჩელის დარღვეულ უფლებაზე საუბარი და იმის მტკიცება, რომ გამოვლენილი ნება არ არის ნამდვილი.

იგივე შეიძლება ითქვას, მოსარჩელის იმ არგუმენტზეც, რომ თითქოს ხელშეკრულება სათანადო ნებართვის გარეშეა დადებული. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა ეთანხმება მოცემულ საქმეზე აღნიშნულ საკითხთან ერთხელ უკვე გამოთქმულ მოსაზრებებს (ტომი მე-2, ს.ფ.-243). ამასთან, დამატებით აღნიშნავს, რომ სათანადო ნებართვა გაცემული რომც არ ყოფილიყო, ნებართვის გამცემ ორგანოს აღნიშნული ხელშეკრულება სადავოდ არ გაუხდია, რაც გულისხმობს იმას, რომ ამ უკანასკნელის უფლება ან კანონიერი ინტერესი დარღვეული არ არის. თუ სამინისტრო სადავოდ გახდიდა ამ გარიგებას და მიუთითებდა შესაბამის არგუმენტებზე, სრულიად მართებულად შეგვეძლო გვეფიქრა, რომ მისი უფლება მართლაც შეილახა მხარეთა მიერ. ასეთი გარემოება საქმის მასალებიდან არ ირკვევა. შესაბამისად, შეუძლებელია მისი უფლების დარღვევაზე საუბარი. რაც შეეხება მოსარჩელეს, ბუნებრივია, მან იცოდა ან აუცილებლად უნდა სცოდნოდა ნებართვის არსებობა-არარსებობის ფაქტი. ასეთ პირობებში მის მიერ მოპასუხესთან იჯარის ხელშეკრულების დადება დასტურია მის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობისა. შეუძლებელია, მოსარჩელემ, რომელმაც გამოავლინა ნება გარიგების დასადებად, სადავოდ გახადოს მისი ნების გამოვლენა იმ საფუძვლით, რომ შეილახა მისი უფლება სათანადო ნებართვის გარეშე მის მიერ ხელშეკრულების დადების გამო. დაუშვებელია, აუქციონის მომწყობის მიერ დაშვებული ხარვეზების გამოყენება ამავე აუქციონში მონაწილე პირთა საწინააღმდეგოდ, თვით აუქციონის მომწყობთა მიერ. ასეთი სახის მოქმედება სცილდება ყოველგვარი საქმიანი ურთიერთობის კეთილსინდისიერად წარმართვის ფარგლებს.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. პალატა თვლის, რომ მხარეთა შორის დადებულია ნამდვილი გარიგება და მხარეები ვალდებულნი არიან, შეასრულონ იგი. ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ მოცემული გარიგება მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების თაობაზე სასამართლოში მიმდინარე წინა დავის დროს და სავარაუდოა, რომ აღნიშნული დავაც მცდელობაა მოსარჩელის მიერ ვალდებულების შესრულების თავიდან აცილებისა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო გარიგება არ შეიძლება მივიჩნიოთ ბათილ გარიგებად. შესაბამისად, შეუძლებელია დაკმაყოფილდეს სარჩელი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს “საქართველოს ს. ე-ას” შპს “ე-ის” მიმართ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 300-300, სულ _ 600 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი 150 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

შპს “ე-ის” დირექტორ ვ. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

შპს “საქართველოს ს. ე-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

შპს “საქართველოს ს. ე-ას” შპს “ე-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს 600 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ “სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე” 150 ლარის გადახდა.

საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.