ას-649-610-2011 4 ოქტომბერი, 2011 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლელა სანიკიძე

კასატორი _ ა. ჯ-ი

წარმომადგენელი _ ფ. ბასილაია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. გ-ე, ა. ჯ-ე

წარმომადგენელი _ნ. ა-ი

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ საზიარო საგანზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, უსაფუძვლო გამდიდრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ჯ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. გ-ისა და ა. ჯ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის კურორტ ბახმაროში მდებარე სახლის აღდგენისათვის გაწეული ხარჯების _ 6554 ლარის თანაბრად დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: კურორტ ბახმაროში, მოსარჩელესა და მოპასუხეებს თანასაკუთრებაში ჰქონდათ 4-ოთახიანი საცხოვრებელი სახლი. 1999 წელს, დიდთოვლობის გამო, დაზიანდა სადავო სახლი, რომლის აღდგენაზეც, როგორც აუდიტორული დასკვნიდან ირკვევა, მოსარჩელემ დახარჯა 13110 ლარი. სახლის აღდგენის დროს მოსარჩელე იმედოვნებდა, რომ დანახარჯს მოპასუხეები აუნაზღაურებდნენ, მაგრამ უარის მიღების შემდეგ მან ნ. ჯ-ისა და მ. ბ-ისაგან (ნ. ბ-ის მეუღლისაგან) მიიღო ხელწერილი, სადაც აღნიშნული იყო, რომ მათ, უსახსრობის გამო, უარი განაცხადეს სახლის სარემონტო სამუშაოებზე და დასთანხმდნენ თავიანთი წილის გაყიდვაზე, შესაბამისად, ნ. ჯ-ეს მოსარჩელემ გადაუხადა მისი წილის პროპორციულად 70 ლარი, ხოლო მ. ბ-ს - 100 ლარი. მოსარჩელე მხარეს სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში არ აღურიცხავს.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს და აღნიშნეს, რომ მოსარჩელემ დაუკითხავად ააგო სახლი, რომლითაც მთელი გასული პერიოდი სარგებლობდა და მას არა აქვს ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ჯ-მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 მარტის განჩინებით ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1990 წლის 19 თებერვლის თარიღით შედგენილი საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტით დასტურდება, რომ კურორტ ბახმაროში, ...ის ქუჩა ¹41-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეებიდან ზოგიერთი მათგანი გარდაცვლილია. ამჟამად სახლის თანამესაკუთრეები არიან ა. ჯ-ი, ნ. ბ-ი, ა. ჯ-ე, ნ. გ-ე და ნ. გ-ე. რადგან შენობა სიძველისა და დიდთოვლიანობის გამო ინგრეოდა, მოსარჩელე ა. ჯ-მა 1999 წელს შესთავაზა თანამესაკუთრეებს, ერთად დაეწყოთ სახლის აღდგენითი სამუშაოები, რაზედაც უარი მიიღო. ამის შემდეგ მან შესთავაზა ნ. ჯ-ეს, ვარლამ კეჭაყმაძის მემკვიდრე ნ. ბ-ს და მის მეუღლე მ. ბ-ს კუთვნილი საზიარო სახლის ოთახების შესყიდვა. ამის შემდეგ მან ნ. ჯ-ისა და მ. ბ-ისაგან (ნ. ბ-ის მეუღლისაგან) მიიღო ხელწერილი, რომ მათ, უსახსრობის გამო, უარი განაცხადეს სახლის სარემონტო სამუშაოებზე და დასთანხმდნენ თავიანთი წილის გაყიდვაზე, შესაბამისად, ნ. ჯ-ეს გადაუხადა 70 ლარი, ხოლო მ. ბ-ს, 100 ლარი. რაც შეეხება მესამე თანამესაკუთრე ნ. გ-ეს, მისთვის მოსარჩელე ა. ჯ-ს არც ფული გადაუხდია და არც ხელწერილი გამოურთმევია, რადგანაც მისი კუთვნილი სახლიდან საერთოდ არაფერი დარჩენილა. ა. ჯ-ს თანამესაკუთრეებისაგან გამოსყიდული უძრავი ქონება არ აღურიცხავს საჯარო რეესტრში კანონით დადგენილი წესით. ა. ჯ-ის განმარტებით, მან 2000 წელს აღადგინა საზიარო სახლი, რომლის აღდგენაზეც გაწეულმა ხარჯებმა მთლიანად შეადგინა 13110 ლარი, რასაც ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს პალატამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობს საზიარო სახელშეკრულებო უფლებებიდან, კერძოდ, ა. ჯ-ის მოთხოვნაა საზიარო საგანზე გაწეული მოვლის ხარჯების ანაზღაურება მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ. სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, “თითოეულ მოწილეს უფლება აქვს, საგნის შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები განახორციელოს სხვა მოწილეთა თანხმობის გარეშეც”. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე, თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია, მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ. სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის თანახმად, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება, თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო, კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. სამოქალაქო კოდექსის 473-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენ მოვალეთა მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, ოღონდ თავისი წილის გამოკლებით, თუკი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მოცემულ საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ ა. ჯ-მა საზიარო სახლის აღდგენა საკუთარი ხარჯებით დაიწყო 1999 წლის აგვისტოში და დაასრულა 2000 წელს. საზიარო საგნის მოვლა-პატრონობა და შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები მან განახორციელა დამოუკიდებლად. ა. ჯ-ის საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს, ა. ჯ-ესა და ნ. გ-ეს თავიანთი უფლება საზიარო საცხოვრებელ სახლზე არ დაუთმიათ კანონით გათვალისწინებული წესით, ანუ ქონება არ გადაუფორმებიათ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით, ე.ი საზიარო უფლება არ გაუქმებულა. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სადავო სახლი აპელანტ ა. ჯ-ის ინდივიდუალური საკუთრება იყო. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლი საზიარო იყო და განმარტა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ მათი წილის ა. ჯ-ის სასარგებლოდ დათმობა არ დასტურდება, რადგან მოპასუხეებს კანონით დადგენილი წესით არ დაუთმიათ მათი წილი უძრავ ნივთზე, რასაც კანონი ითვალისწინებს და რისთვისაც აუცილებლად საჭირო იყო სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და მესაკუთრის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი). ასეთი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვება, ხოლო მარტო ხელწერილებზე მითითება საკმარისი დასაბუთება არ არის იმისა, რომ სახლზე საზიარო უფლება გაუქმებულია და იგი ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ამავე მუხლის მესამე ნაწილისა და 129-ე მუხლის თანახმად, ა. ჯ-ს მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნა შეეძლო 2000 წლიდან დაეყენებინა, თუმცა მას ეს უფლება არ გამოუყენებია. მან მხოლოდ 2010 წელს მიმართა სასამართლოს სარჩელით, რითაც უდავოდ გაუშვა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

პალატამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ აპელანტმა 2000 წელსვე იცოდა, რომ მოპასუხეებისაგან ვერ მიიღებდა მის მიერ გაწეული მთლიანი ხარჯებიდან შესაბამის წილს, ანუ მან აღნიშნული 2010 წელს კი არ გაიგო, არამედ 2000 წლიდან იყო ცნობილი. სახლის აღდგენიდან სარჩელის სასამართლოში შეტანამდე გასულია 10 წელზე მეტი. საქმეში წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნიდან დგინდება, რომ სახლი, რომელიც 1999 წელს, დიდთოვლიანობის გამო, დაინგრა, ამავე წელს, ამავე მიწაზე და ამავე გაბარიტებით იქნა აღდგენილი. ა. ჯ-მა მიუთითა, რომ სახლის მშენებლობა დაიწყო 1999 წლის აგვისტოში და დაასრულა 2000 წელს. უდავოდ დადგენილად იქნა მიჩნეული და არც აპელანტმა უარყო, რომ მას უარი განუცხადეს საზიარო საგნის ერთობლივ აღდგენაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე, ანუ მისთვის 1999 წელსვე იყო ცნობილი მოპასუხეების პოზიცია. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე გასულია საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაც.

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ “ხანდაზმულობა” სამოქალაქო სამართალში გამოხატავს რომელიმე ურთიერთობას, მდგომარეობას, რომელიც არსებობდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლივი დროის გასვლა განსაზღვრული დროით გავლენას ახდენს პირთა უფლებებსა და ვალდებულებებზე. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაში პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი ვითარდება იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა იმ დღიდან, როცა პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დინება იწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სამოქალაქო კოდექის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, ვალდებული პირი უფლებამოსილია, უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. პალატამ განმარტა, რომ თუნდაც მოპასუხეებს უარი არ განეცხადებინათ საზიარო საგნის აღდგენაში მონაწილების მიღებაზე 1999 წელსვე, და ისინი ამას ახლა აცხადებდნენ, მათ შეუძლიათ უარი განაცხადონ ვალდებულების შესრულებაზე სამოქალაქო კოდექის 144-ე მუხლის თანახმად, რადგან გასულია მოთხოვნის როგორც სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის, ისე საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადებიც. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

A აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ა. ჯ-მა და მიუთითა, რომ სასამართლოებმა არ იმსჯელეს ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, როგორიც არის, სახლის დანგრევის გამო, თანასაკუთრების მოსპობა, რითაც გაუქმდა საზიარო უფლება სადავო სახლზე და, რის გამოც, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საზიარო უფლებასთან დაკავშირებული მოქმედი წესები. ვინაიდან დავა ეხებოდა უსაფუძვლოდ გამდიდრებით წარმოშობილი ხარჯების ანაზღაურებას, მის მიერ სადავო სახლზე გაწეული ხარჯები, კასატორის მოსაზრებით, უნდა ანაზღაურებულიყო სწორედ უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებულ ნორმებზე დაყრდნობით. ამასთან, სასამართლოს უნდა განემარტა, რომ ა. ჯ-ის მიერ აშენებული სახლი წარმოადგენდა მის საკუთრებას და მას შეეძლო, მოეხდინა საკუთრების უფლების აღიარება ან ლეგალიზაცია, რადგან სადავო სახლი აშენებულია 2007 წლის 1 იანვრამდე. არასწორად შეფასდა მოსარჩელის მიერ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი ხელწერილებიც, რომლის მიხედვითაც, მოპასუხეებმა უარი განაცხადეს სახლის აღდგენაზე, მაგრამ იმავდროულად აღნიშნეს, რომ მათ პრეტენზია არ ექნებოდათ მათ წილზე თანასაკუთრებაში და მიიღეს შესაბამისი ანაზღაურება. კასატორი არ დაეთანხმა სასამართლოების მოსაზრებას სარჩელისა და მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ მის მიერ დაცულია ზიანის ანაზრაურების მოთხოვნისა და სასამართლოსადმი მიმართვის ხანდაზმულობის ვადა. სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრის დროს ჩოხატაურის საკრებულოს მიერ “ბახმაროში საკურორტო სეზონის დაწყებისა და დამთავრების ვადების” შესახებ გაცემული ცნობა და საქართველოს სინოპტიკური ცენტრის მონაცემები 2000 წლის 15 ივლისიდან 2000 წლის 2 სექტემბრამდე ბახმაროში ნალექიან (თოვლჭყაპიან) დღეთა რაოდენობის შესახებ, რომელთა საფუძვლიანი შესწავლის შედეგად შესაძლებელი იქნებოდა იმის დადგენა, რომ მშენებლობა ვერ დასრულდებოდა 2000 წლის 2 სექტემბრამდე და, შესაბამისად, არ არის გასული ხანდაზმულობის ვადა. ბახმაროს კლიმატური პირობების გათვალისწინებით, სადაც საკურორტო სეზონი იწყება 15 ივლისს და მთავრდება 15 სექტემბერს, არ არსებობს ცხოვრებისა და მუშაობის პირობები სეზონის გახსნამდე. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 15 ივლისამდე მშენებლობის დაწყება და მისი დასრულება სეზონის დახურვამდე შეუძლებელია. კასატორი აღნიშნავს, რომ მას სახლზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნა მხოლოდ მშენებლობის დასრულების შემდეგ შეეძლებოდა, როდესაც ხარჯებს რეალურად დაიანგარიშებდა, ამასთან კასატორი მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის საფუძველი არ არსებობდა, რადგან მოპასუხეების მიერ გაცემული ხელწერილების მიხედვით, სადავო ქონებასთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ ექნებოდათ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს GAგასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლომ უნდა გააუქმოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნოს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ხოლო 394-ე მუხლის ე1 პუნქტის თანახმად კი, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველს წარმოადგენს, თუკი გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია კანონის არასწორი განმარტების შედეგად საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების არასრული გამოკვლევა და არასარწმუნოობა, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: კურორტ ბახმაროში, ...ის ქუჩა ¹41-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეები არიან ა. ჯ-ი, ნ. ბ-ი, ა.ჯ-ე, ნ. გ-ე და ნ. გ-ე. რადგან შენობა სიძველისა და დიდთოვლობის გამო ინგრეოდა, ა. ჯ-მა 1999 წელს შესთავაზა თანამესაკუთრეებს, ერთად დაეწყოთ სახლის აღდგენითი სამუშაოები, რაზედაც უარი მიიღო. ამის შემდეგ მან შესთავაზა ნ. ჯ-ეს, ნ. ბ-ს და მის მეუღლე მ. ბ-ს კუთვნილი საზიარო სახლის ოთახების შესყიდვა, რაზედაც ნ. ჯ-ისა და მ. ბ-ისაგან მიიღო ხელწერილები წილზე უარის თქმის თაობაზე. ა. ჯ-ის საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს ა. ჯ-ესა და ნ. გ-ეს თავიანთი უფლება საზიარო საცხოვრებელ სახლზე არ დაუთმიათ კანონით გათვალისწინებული წესით, ანუ ქონება არ გადაუფორმებიათ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით, ე.ი. საზიარო უფლება არ გაუქმებულა. ა. ჯ-მა საზიარო სახლის აღდგენა საკუთარი ხარჯებით დაიწყო 1999 წლის აგვისტოში და დაასრულა 2000 წელს. საზიარო საგნის მოვლა-პატრონობა და შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები მან განახორციელა დამოუკიდებლად.

სააპელაციო პალატამ ა. ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მიიჩნია ხანდაზმულად სამოქალაქო კოდექსის 129-130-ე მუხლების საფუძველზე და მიუთითა, რომ ა. ჯ-მა უდავოდ გაუშვა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებულ მსჯელობას, ვინაიდან, მოდავე მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ წარმოშობილა და არ დგინდება მათი უფლება-მოვალეობანი ერთმანეთის მიმართ გამომდინარეობდა მხოლოდ კანონისმიერი საფუძვლებიდან, რაც სრულებით გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის გამოყენებას.

პალატამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ სადავო სახლი საზიარო იყო და ა.ჯ-მა 2000 წელსვე იცოდა, რომ მოპასუხეებისაგან ვერ მიიღებდა მის მიერ სახლის აღდგენაზე გაწეული მთლიანი ხარჯებიდან შესაბამის წილს. ვინაიდან ა.ჯ-მა სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2010 წლის 2 სექტემბერს, სახლის აღდგენიდან სარჩელის სასამართლოში შეტანამდე გასულია 10 წელზე მეტი, ანუ მოცემულ საქმეზე გასულია საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა.

სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს, ხოლო, სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს უფლება აქვს, საგნის შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები განახორციელოს სხვა მოწილეთა თანხმობის გარეშეც. ამდენად, ა.ჯ-ი, როგორც ნივთის თანამესაკუთრე, უფლებამოსილი იყო, საზიარო საგნის მოვლა-პატრონობა და შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები სხვა თანამესაკუთრეთა თანხმობის გარეშე, დამოუკიდებლადაც განეხორციელებინა.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა, ანუ ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, აქვს შესაძლებლობა, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. იმისათვის, რომ დავადგინოთ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია თუ არა, პირველ რიგში საჭიროა, განისაზღვროს არსებული ვადის დენის დასაწყისი. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ასეთად მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს ასახელებს, ანუ იმ მომენტს, როცა პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული, რომ კასატორმა სახლის აღდგენა დაიწყო 1999 წელს, ხოლო დაასრულა 2000 წელს. ამდენად. ჩნდება კითხვა, როდის წარმოეშვა ა. ჯ-ს მოთხოვნა, სახლის აღდგენითი სამუშაოების დაწყებისას თუ დასრულებისას. ხანდაზმულობის დენის დაწყების, მოთხოვნის წარმოშობის, მომენტად სახლის აღდგენითი სამუშაოების დასრულების დრო _ 2000 წელი უნდა მივიჩნიოთ, რადგან კასატორი, რომელსაც სრული ინფორმაცია სახლის აღდგენაზე გაწეული ხარჯების შესახებ არ ჰქონდა, მოპასუხეებს სახლის მშენებლობის დასრულებამდე დაზუსტებულ მოთხოვნას ვერ წარუდგენდა.

მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სახლზე აღდგენითი სამუშაოების დასრულების ზუსტი თარიღი (თვე და რიცხვი) ვერ დგინდება. სამოქალაქო კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად, თუ ვადის დასაწყისად აღებულია ესა თუ ის მოვლენა, მაშინ ვადის გამოთვლისას არ მიეთვლება ის დღე, რომელშიც დგება ეს მოვლენა. სამოქალაქო კოდექსი არ არეგულირებს იმ შემთხვევას, როდესაც რაიმე მოვლენის დადგომის მომენტად განსაზღვრულია არა კონკრეტული დღე, არამედ ზოგადად - წელი. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია, მივმართოთ სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ კანონის ანალოგიის პრინციპს და, შესაბამისად, სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 122-ე მუხლი გამოვიყენოთ წლებით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტის განსასაზღვრად, რადგანაც იგი ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმაა და, ამასთანავე, კანონი პირდაპირ არ გვაწვდის განსახილველი შემთხვევის მომწესრიგებელ კონკრეტულ ქცევის წესს. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული 10-წლიანი ხანდაზმულობის საერთო ვადის დენა უნდა დაიწყოს 2000 წლის დასრულების შემდგომი დღიდან, ანუ 2001 წლის პირველი იანვრიდან. ვინაიდან, ზემოთქმული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოვლენის, რომელიც ზოგადად 2000 წელს დადგა, დაწყებისა და დასრულების პერიოდად უნდა მივიჩნიოთ განსახილველი წლის დაწყებისა და დასრულების მომენტი, ამიტომ სწორედ ამ უკანასკნელიდან, ანუ 2000 წლის ბოლო დღის შემდგომი დღიდან დაიწყება ხანდაზმულების ვადის დენის ათვლა.

სამოქალაქო კოდექსის 123-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვადა, რომელიც განსაზღვრულია კვირების, თვეების ან რამდენიმე თვის შემცველი დროით – წლით, ნახევარი წლით, კვარტლით, - მთავრდება ბოლო კვირის ან ბოლო თვის იმ დღის დამთარებისთანავე, რომელიც შეესაბამება მოვლენის დადგომის დღეს ან დღის ზემოაღნიშნულ დროს. მოცემულ მუხლსა და სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წლებით გამოსათვლელი ვადის დენის დასასრულის მომენტის დასადგენად უნდა ვიხელმძღვანელოთ კანონის ანალოგიის პრინციპით, რადგან მოცემული ურთიერთობის მომწესრიგებელ კონკრეტულ ნორმას სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს, ამასთანავე მოცემული კოდექსით რეგულირებულია ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობა, კერძოდ, ის, თუ რა მიიჩნევა თვეებით გამოსათვლელი ვადის დასრულების მომენტად. აქედან გამომდინარე, პალატა ადგენს, რომ იმ ათწლიანი ვადის დენა, რომელიც დაიწყო 2001 წლის პირველ იანვარს, დასრულდება 2011 წლის იმავე თვის იმავე რიცხვში.

ყოველივე ზემოთქმულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. ჯ-ს ჰქონდა შესაძლებლობა თავისი სადავოდ გამხდარი თუ დარღვეული უფლების სასამართლო წესით დაცვა რეალურად განეხორციელებინა 2011 წლის პირველ იანვრამდე. მოსარჩელემ მოპასუხეების მიმართ სარჩელი აღძრა 2010 წლის 2 სექტემბერს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს რა კასატორის მოსაზრებას, ადგენს, რომ ა. ჯ-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული და მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლების კანონიერება სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა.

კასატორის მითითებით, იგი წარმოადგენს მოცემული სახლის ერთადერთ მესაკუთრეს, ვინაიდან დანარჩენი თანამესაკუთრეებისგან მან 1999 წელს მოახდინა წილის გამოსყიდვა, რაც დასტურდება მათ მიერ გაცემული ხელწერილებით. საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება კასატორის აღნიშნულ მოსაზრებას, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1999 წელს მოქმედი რედაქციის მიხედვით უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გადასაცემად საჭირო იყო მხარეთა შორის არა მარტო წერილობითი შეთანხმების არსებობა და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, არამედ რთული წერილობითი ფორმის დაცვაც, რაც მხარეებს არ განუხორციელებიათ, შესაბამისად, საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს რა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მიიჩნევს, რომ თანამესაკუთრეებს მათ მიერ გაცემული ხელწერილებით ა. ჯ-ისათვის არ დაუთმიათ თავიანთი წილები, თუმცა, ხელწერილებიდან გამომდინარე, უშვებდა რა სამართლებრივ შეცდომას, კასატორს შეექმნა რწმენა იმისა, რომ იგი სადავო სახლის ერთადერთი მესაკუთრე იყო, რის გამოც გასწია მნიშვნელოვანი ხარჯი, ფაქტობრივად, დანგრეული სახლის აღსადგენად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ყოველი ადამიანი მიიჩნევა კანონის მცოდნედ, წინააღმდეგ შემთხვევაში წარმოუდგენელი ხდება, განისაზღვროს ჩარჩოები, რომლებშიც კანონის არცოდნა საპატიოდ ჩაითვლებოდა. შესაბამისად, მთლიანად მხარეზეა გადატანილი არასწორი სამართლებრივი შეფასების რისკი, მით უმეტეს განსახილველ შემთხვევაში, რადგანაც უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლებაზე მსჯელობისას ვარაუდების დაშვება შეუძლებელია: არსებული პირდაპირ ვლინდება საჯარო რეესტრისა თუ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებიდან, აქედან გამომდინარე, მიიჩნევა, რომ ჯ-ი მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობის ფარგლებში, ანუ იგი თავისი ქმედებით არღვევდა აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, რის გამოც მის მიერ დაშვებულ სამართლებრივ შეცდომას საპატიოდ ვერ მივიჩნევთ. შესაბამისად, პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაწყებულიყო არა 1999 ან 2000 წელს, არამედ 2010 წელს, როდესაც თანამესაკუთრეები თვითნებურად შეიჭრნენ აღდგენილ სახლში. ამასთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ კასატორმა დაუშვა არასაპატიო სამართლებრივი შეცდომა, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისად უნდა მივიჩნიოთ არა ის მომენტი, როდესაც მან, თავისივე უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, შეიტყო მოთხოვნის უფლების წარმოშობის შესახებ, არამედ ის მომენტი, როდესაც მას ამის შესახებ უნდა შეეტყო, ანუ, როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2001 წლის პირველი იანვარი – სხვის ქონებაზე ხარჯის გაწევის დრო.

კასატორი არ ეთანხმება დავის სამართლებრივ შეფასებას და უთითებს, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა არა საზიარო უფლებების მომწესრიგებელი, არამედ უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმებით.

საკასაციო პალატა საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა უნდა გადაწყდეს საზიარო უფლებების მარეგულირებელი ნორმების საფუძველზე, შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული ის, რომ სადავო სახლის თანამესაკუთრეებს დღეის მდგომარეობით წარმოადგენენ ა. ჯ-ი, ნ. ბ-ი, ა.ჯ-ე, ნ. გ-ე და ნ. გ-ე, რაც დასტურდება ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებით. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 953-ე, 173-ე მუხლებიდან გამომდინარე, კურორტ ბახმაროში, ...ის ქუჩა ¹41-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე ვრცელდება თანასაკუთრების უფლება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად იქნა მიჩნეული ის, რომ დანგრეული სახლი აღადგინა კასატორმა საკუთარი ხარჯებით, დანარჩენი თანამესაკუთრეთაგან დამოუკიდებლად. შესაბამისად, ჩნდება ვარაუდი იმისა, რომ ა. ჯ-ს უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმებიდან გამომდინარე, აქვს შესაძლებლობა, მოითხვოს გაწეული დანახარჯების ანაზღაურება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატა განმარტავს, რომ მითითებული საფუძვლით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს გარკვეული კუმულატიური წინაპირობები, კერძოდ: ა) მოპასუხე უნდა გამდიდრდეს; ბ) მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოიწვიოს მოსარჩელის ქმედებამ, - ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი; გ) მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა იყოს უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონდეს კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე მიითვისოს აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ამიტომ ცალ-ცალკე და ერთობლივად უნდა დადგინდეს თითოეული მათგანის არსებობა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული, რომ 1999 წელს სადავო სახლი, დიდთოვლობის გამო, თითქმის სრულად დაინგრა, რის შემდეგაც 2000 წელს ა.ჯ-მა დამოუკიდებლად აღადგინა. აქედან გამომდინარე, ცხადია, რომ, არა სახლის აღდგენისკენ მიმართული კასატორის ქმედებები, სადავო სახლი ამჟამად კვლავაც დანგრეული იქნებოდა, შესაბამისად, ეჭვგარეშეა ისიც, რომ თანამესაკუთრეებმა ა. ჯ-ის ამ ქმედებათა შედეგად ნახეს მნიშვნელოვანი სარგებელი, ანუ, ზემოთ დასახელებული მოპასუხის გამდიდრება და მიზეზობრივი კავშირის არსებობა მოსარჩელის ქმედებასა და მოპასუხის გამდიდრებას შორის უდავოდ არსებობს, თუმცა არსებული წინაპირობების არსებობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების გარდაუვალობას, რადგან უსაფუძვლო გამდიდრება არის სუბსიდიარული ხასიათის მატარებელი, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. როგორც ზემოთ ითქვა, მხარეთა შორის რაიმე სახის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ წარმოშობილა, ასევე არ დგინდება არც უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით მოთხოვნის კანონიერება და არც დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება, თუმცა ა.ჯ-ის განმარტება ამ უკანასკნელის ნიშნებს შეიცავს, კერძოდ:

დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც შემსრულებელი სხვის საქმეებს წარმართავს ისე, რომ საამისოდ არც მოვალეობა გააჩნია და არც უფლებამოსილება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პირველ რიგში ხაზგასასმელია ის, რომ კასატორ ა. ჯ-ს ჰქონდა უფლებამოსილება, დანარჩენ თანამესაკუთრეთა ნებართვის გარეშეც აღედგინა სადავო სახლი, სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, შესაბამისად, ვერ მივიჩნევთ, რომ იგი იყო არაუფლებამოსილი პირი და ასრულებდა ,,სხვის” საქმეებს, თუმცა ობიექტურად ეს ასეც რომ ყოფილიყო ამ თავის წესებს მაინც ვერ გამოვიყენებდით მოცემული დავის გადაწყვეტისას, რადგან, სუბიექტურად, ა. ჯ-ი (იხ. ა.ჯ-ის განმარტება) მოქმედებდა რწმენით, რომ იგი ასრულებდა თავის და არა სხვის საქმეს, რაც, სამოქალაქო კოდექსის 975-ე მუხლიდან გამომდინარე, გამორიცხავს 969-974-ე მუხლების გამოყენების შესაძლებლობას განსახილველ დავაზე მსჯელობისას.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ კასატორს არ ჰქონდა სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი, რომელზე დაყრდნობითაც მოითხოვდა თავის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას, ამდენად, მოცემული დავის რეგულაცია საზიარო უფლებების მომწესრიგებელი ნორმებით უნდა განხორციელდეს, ვინაიდან, მოდავე მხარეთა შორის ურთიერთობა სწორედ ამ საფუძვლით წარმოიშვა. სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 956-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს უფლება აქვს, საგნის შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები განახორციელოს სხვა მოწილეთა თანხმობის გარეშეც, ხოლო 960-ე მუხლის თანახმად თითოეული მოწილე სხვა მოწილეთა მიმართ ვალდებულია, თავისი წილის თანაზომიერად იკისროს საზიარო საგანთან დაკავშირებული ხარჯები. სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის თანახმად, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება, თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. სამოქალაქო კოდექსის 473-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენ მოვალეთა მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, ოღონდ თავისი წილის გამოკლებით, თუკი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

აღნიშნული Nნორმების ანალიზით უნდა დავასკვნათ, რომ სხვა მოწილეთა თანხმობის გარეშე საგნის შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებების განხორციელებას და გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას კანონის ზემოაღნიშნული ნორმები ითვალისწინებს, ამდენად, ა. ჯ-ის მოთხოვნა გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ ა. ჯ-მა საზიარო სახლის მოვლა-პატრონობა და შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები განახორციელა დამოუკიდებლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას დაადგინოს ფაქტები გაწეული ხარჯების ოდენობისა და მისი მოპასუხეებისათვის მათი წილის შესაბამისად გადანაწილების ფაქტების კანონიერება, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველია.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს გაწეული ხარჯების ოდენობა და მათი განაწილების წესი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.