ას-744-801-2011 13 ოქტომბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ. ჯ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ. გ-ი

დავის საგანი – საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. ჯ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. გ-ის წინააღმდეგ ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და ქ. საჩხერეში, რ-ის ქუჩა ¹4-ში მდებარე თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობით მოპასუხისა და მისი ოჯახის წევრების მხრიდან ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე ცხოვრობს ქ. საჩხერეში, რ-ის ქ. ¹4-ში, რომელსაც მამამ, სიცოცხლეშივე _ 2007 წლის 24 ოქტომბერს ჩყქების ხელშეკრულების საფუძველზე, გადასცა საცხოვრებელი სახლი და 1047 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. მოსარჩელის მეზობლად 1978 წელს დასახლდა მოპასუხე რ. გ-ი, რომლიც უკანონოდ დაეუფლა მისი ეზოს ნაწილს და იყენებს სახლში შესასვლელად. ვინაიდან ზ. ჯ-ეს მოპასუხის აღნიშნული ქმედებით ეზღუდება უფლება, თავისი საკუთრებით ისარგებლოს, იგი ითხოვს რ. გ-ისა და მასთან მცხოვრები პირების დავალდებულებას, გაათავისუფლონ მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი უკანონო მფლობელობიდან და აღიკვეთოს მათი მხრიდან ქ. საჩხერეში, რ-ის ქუჩა ¹4-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გზად გამოყენება, ასევე - მოპასუხის დავალდებულებას საკუთარი ხარჯებით აიღოს სასაზღვრე მიჯნაზე არსებული ჭიშკარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ მას მოსარჩელის მამამ - გ. ჯ-ემ დაუთმო მის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან გარკვეული ნაწილი და ასევე მისცა ჩრდილოეთ მხარეს არსებული გზით სარგებლობის უფლება, რისთვისაც მან გ. ჯ-ეს გადაუხადა 2000 ლარი.

საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. გ-ი მართლზომიერად სარგებლობდა სადავო შესასვლელით ათეული წლების მანძილზე, მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, რაც სახელმწიფოს მხრიდან კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა დადასტურებული შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტებით. ამას გარდა, სასამართლომ მიუთითა, რომ რ. გ-ს თავის საცხოვრებელ სახლში არსებულ ავტოფარეხში ავტომანქანის შესასვლელად საჯარო გზიდან, გარდა სადავო შესასვლელისა, სხვა შესასვლელი ფაქტობრივად არ გააჩნდა, შესაბამისად, სასამართლომ ზ. ჯ-ის სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა.

სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 147-ე, 170-ე, 172-ე, 174-ე, 180-ე მუხლები.

რაიონული სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ჯ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მარტის განჩინებით ზ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ზ. ჯ-ე რეგისტრირებული იყო და ცხოვრობდა ქ. საჩხერეში, რ-ის ქ. ¹4-ში. მის საკუთრებაში იმავე ქუჩაზე დღესდღეობით ირიცხება მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი (მონაცემები: მიწის სარეგისტრაციო ¹..., სექტორი საჩხერე კოდი 01, კვარტლის ¹05, ნაკვეთის 091, ფართობი დაუზუსტებელი 1047 კვ.მ, ნაკვეთის ფუნქცია არასასოფლო-სამეურნეო, საცხოვრებელი სახლი საერთო ფართობით 174,9 კვ.მ. სააღსრიცხვო ბარათის თარიღი 24.10.2007წ). 2007 წელს ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება მოსარჩელეს აჩუქა მამამ - გ. ჯ-ემ, რომელიც გარდაიცვალა 2009 წელს;

გ. ჯ-ე საჩხერეში, რ-ის ქ. ¹4-ში ფლობდა 5100 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს საცხოვრებელი სახლს დამხმარე სათავსებით. იგი თავის ეზოს უკავშირდებოდა პირდაპირ ე-ის ქუჩიდან;

2007 წელს გ. ჯ-ემ საჩხერეში, რ-ის ქ. ¹4-ში მდებარე თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება აჩუქა შვილებს: ზ., ე., ტ., ლ., ქ. ჯ-ეებს და შვილიშვილს გ. მ-ი(ე. ჯ-ეს აჩუქა 78 კვ.მ. მიწის ფართობი 75 კვ.მ. საერთო ფართობის მქონე მეორე საცხოვრებელ სახლთან ერთად, ტ. ჯ-ეს - 750 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ლ. ჯ-ეს _ 832 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ქ. ჯ-ეს _ 900 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, გ. მ-ს - 225 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, 75,7 კვ.მ. საერთო ფართობის მქონე სახელოსნოს შენობასთან);

გ. ჯ-ემ რამდენიმე დამოუკიდებელ ნაკვეთად გააჩუქა მთლიანად ქ. საჩხერეში რ-ის ქუჩაზე მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება.

ამჟამინდელი მდგომარეობით, მოსარჩელე პირდაპირ რ-ის ქუჩიდან უკავშირდებოდა თავის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, ასევე ფაქტობრივად ამავე შესასვლელით სარგებლობდა მოპასუხეც ავტომობილით თავის საკუთარ ეზოში შესასვლელად. ასევე ამავე შესასვლელით უწევდა თავიანთ საკუთრებაში მყოფ უძრავ ქონებასთან დაკავშირება მოსარჩელის დებს და დის შვილს. ამასთან მოსარჩელე რ-ის ქუჩას ესაზღვრებოდა 14,8 მეტრიანი ზოლით.

სასამართლომ დაადგინა, რომ რ. გ-ი ზ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული არავითარი ნაგებობით არ სარგებლობდა. ის სარგებლობდა ამჟამად ზ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული შესასვლელით და მას 21-მეტრიანი საზღვარი ჰქონდა მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან, რომელშიც დაყენებულია კაპიტალური რკინის ჭიშკარი ავტომანქანისათვის.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის დამატებით 200 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ამჟამად აღრიცხულია მოპასუხის საკუთრებაში, დავა არ არსებობდა. ასევე დავა არ არსებობდა მხარეებს შორის შესასვლელის საკუთრების კანონიერებაზე. ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 1978 წლიდან რ. გ-ი და მისი ოჯახის წევრები სარგებლობდნენ რ-ის ქუჩიდან შესასვლელით, რომლის სიგანე 7 მეტრია.

რ. გ-ი მოსარჩელის მოსაზღვრედ საკუთრებაში ფლობდა 740 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს და საცხოვრებელ სახლს, რომელსაც რ-ის ქუჩის მხრიდან სახლში მოქცეული ჰქონდა ავტოფარეხი, ხოლო რკინიგზის სადგურის მხრიდან - ფეხით სასიარულო ჭიშკარი.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ რ. გ-ის მიერ ამ შესასვლელით სარგებლობით აღკვეთისათვის სარგებლობის დაწყებიდან გარდაცვალებამდე,- გ. ჯ-ეს ან მის მიერ უფლებამოსილ პირს სასამართლოსათვის არ მიუმართავს;

2008 წლის 30 იანვრის საკუთრების მოწმობით, მოსარჩელემ საკუთრებაში დაიმატა მოსაზღვრე 140 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

1978 წლის 29 აგვისტოს საჩხერის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით, მოპასუხე რ. გ-ს სამოსახლოდ გამოეყო ქალაქის მიწის ფონდიდან 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ე-ის ქუჩაზე (ამჟამად რ-ის ქუჩაზე) გ. ა-ის ყოფილი იმ დროისათვის თავისუფალი მიწის ნაკვეთის საზღვრებში. კერძოდ აღმოსავლეთით კ-ის ქუჩა (ამჟამად დ-ის ქუჩა), დასავლეთით ღელე (რომელიც აღიარების წესით მოპასუხემ დაისაკუთრა), ჩრდილოეთით - ე-ის ქუჩის ჩიხი (ამჟამინდელი რ-ის ქუჩა სადაო შესასვლელით), სამხრეთით - ე-ის ქუჩა. ნება დაერთო მოპასუხეს შეთანხმებული პროექტით ეწარმოებინა ბინათმშენებლობა.

მოპასუხის მიერ შეთანხმებულ იქნა მშენებლობის პროექტი და ამავე პროექტით დასტურდებოდა, რომ რ. გ-ის საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პროექტი გაცემული და შეთანხმეული იყო ყველა უწყებასთან, რაც იმ დროისათვის კანონით იყო განსაზღვრული. პროექტში მითითებული იყო, რომ გაცემულია ე-ის ქუჩაზე (რ-ის) მშენებარე სახლზე და არა კ-ის ქუჩაზე (დ-ის) მშენებარე სახლზე.

1988 წელს ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ გაცემული პასპორტით, რ. გ-ის საცხოვრებელი სახლი აღრიცხულია ე-ის ქუჩაზე. ასევე დადგინდა, რომ რ. გ-ი რეგისტრირებული იყო და არის რ-ის (ე-ის) ქუჩაზე ¹6 ნომერში სახლთმფლობელობის შეძენის დღიდან. მოცემული მისამართი იწოდებოდა ხან ¹4-ად, ხან ¹4ª-დ. ამჟამინდელი მდგომარეობით მოპასუხის მიწის ნაკვეთს რ-ის ქუჩა ესაზღვრებოდა მხოლოდ ამ სადავო შესასვლელით-ჩიხით. სამხრეთის მხარეზე მას ესაზღვრებოდა რ-ის ქუჩაზე მცხოვრები ფიზიკური პირების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები.

სასამართლომ დაადგინა, რომ რ. გ-ის საცხოვრებელ სახლს ძირითადი შესასვლელი, მათ შორის ავტომობილისათვის ჰქონდა რ-ის ქუჩის მხრიდან, ამავე ქუჩის მხრიდან ჰონდა ავტოფარეხიც.

დ-ის ქუჩის მხრიდან მოპასუხეს გააჩნდა საცალფეხო ჭიშკარი.

დ-ის ქუჩაზე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთი ესაზღვრებოდა დაახლოებით რვა მეტრიანი ზოლით. ამ ზოლზე იყო საცალფეხო ჭიშკარი. მაგრამ საზღვრის დანარჩენი ნაწილი კაპიტალური კედლით ესაზღვრებოდა სახელმწიფო მიწას - რკინიგზის სადგურის გამწვანებას.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე დ-ის ქუჩიდან ავტომანქანით ვერ უკავშირდებოდა ავტოფარეხს და მის წინამდებარე ეზოს.

დ-ის ქუჩაზე მის მოსაზღვრედ იყო საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ცხოვრობდა, რამდენიმე ოჯახი და მათაც საერთო საკუთრებაში ჰქონდათ მოპასუხის მოსაზღვრე ეზო.

სადავო შესასვლელი ისე კაპიტალურად იყო მოწყობილი, რომ სასამრთლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია მოცემულ შემთხვევაში ამ შესასვლელით ათეული წლების განმავლობაში რ. გ-ის მიერ სარგებლობა. გარდა ამისა, ყურადღება გაამახვილა მასზე, რომ მოცემული შესასვლელით უკავშირდებოდა კიდევ 5 დამოუკიდებელ ნაკვეთს.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1978 წლიდან დღემდე ტექ.ინვენტარიზაციის ბიურომ რამდენჯერმე ჩაატარა საჩხერეში ქუჩების ინვენტარიზაცია, მაგრამ მოპასუხის მისამართის დასახელება და საცხოვრებელი სახლის ადგილსამყოფელი არ შეცვლილა, რაც ასევე აღნიშნული დადასტურებულია ბიუროს ყოფილი უფროსის ჩვენებითაც.

სასამართლომ დაადგინა, რომ 1997 წელს გ. ჯ-ის ოჯახის წევრებმა მოპასუხეს შესთავაზეს, გარკვეული პირობების სანაცვლოდ რ. გ-ს ესარგებლა შესასვლელით, მაგრამ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეშლა, მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის მხრიდან გამოიხატებოდა იმაში, რომ ოჯახებს ჰქონდათ ცუდი ურთიერთობა.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ რ. გ-ს მიწის ნაკვეთის გამოყოფის პროექტის შეთანხმებისას, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პერიოდში გ. ჯ-ის თანხმობით ჰქონდა მიღებული სადავო შესასვლელით სარგებლობის უფლება კანონის საფუძველზე, მით უმეტეს, რომ აღნიშნული დადასტურებული იყო შესაბამისი ორგანოების თანამდებობის პირების ხელმოწერით და აღმასკომის გადაწყვეტილებით. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზეც, რომ იმ დროისათვის (1978 წლისათვის) მიწა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრება იყო.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჩხერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ განხილული იქნა მოსარჩელის განცხადება საჩხერის საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1978 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილების ძალადაკარგულად გამოცხადების თაობაზე, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. გ-ი ზ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული არავითარი ნაგებობით არ სარგებლობს. ის სარგებლობს ამჟამად ზ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებული შესასვლელით და მას 21-მეტრიანი საზღვარი აქვს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან. მოცემულ საზღვარში დაყენებულია კაპიტალური რკინის ჭიშკარი ავტომანქანისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის წარმომადგენლის განმარტებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჭიშკარი დიდი ხნის ჩადგმული იყო, ხოლო მიწის ნაკვეთით, რაზეც ჭიშკარი დგას იმ დროს, სარგებლობდა ზ. ჯ-ის მამა, რადგან მიწა იყო კოლმეურნეობის ანუ სახელმწიფოსი.

ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურებულად მიჩნევის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 147-ე, 170-ე, 174-ე, 172-ე მუხლებზე და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით ჩათვალა, რომ რ. გ-ს ჰქონდა მართლზომიერად ამჟამად მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხული სადავო შესასვლელით სარგებლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის წარმომადგენელის განმარტება მასზე, რომ რ-ის ქუჩასთან რ. გ-ის სახლს საჯარო კავშირი არ გააჩნდა, რ-ის ქუჩას უკავშირდება ზ. ჯ-ის მიწა, ხოლო ზ. ჯ-ის მიწა დ-ის ქუჩას არ უკავშირდება. ერთადერთი შემოსასვლელი არის რ-ის ქ. ¹4-იდან, მაგრამ ეს არ არის სახლის წინა მხარე, სახლის წინა მხარეც და მისამართიც რ. გ-ს აქვს დ-ის ქუჩიდან. და სწორედ ამ ქუჩის მხრიდან ითხოვს აპელანტი მოიწყოს მან გარაჟიც და შესასვლელიც, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ვინაიდან, აღნიშნა, რომ თავიდანვე, 1978 წლის 29 აგვისტოს, საჩხერის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით, რ. გ-ს სამოსახლოდ გამოეყო ქალაქის მიწის ფონდიდან 400 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი ე-ის ქუჩაზე (ამჟამად რ-ის ქუჩა) გ. ა-ის ყოფილი იმ დროისათვის თავისუფალი მიწის ნაკვეთის საზღვრებში.

სასამართლო სხდომაზე მხარეთა განმარტებების საფუძველზე, პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ რ. გ-ს ავტომანქანის შესაყვანად და ავტოფარეხში მოსათავსებლად საჯარო გზიდან სხვა შესასვლელი არ გააჩნდა და იგი ამ გზით სარგებლობდა უკვე დაახლოებით 3 ათეული წელი.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ რ. გ-ი მართლზომიერად სარგებლობდა სადავო შესასვლელით ათეული წლების მანძილზე მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, რაც სახელმწიფოს მხრიდან კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა დადასტურებული შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტებით. გარდა ამისა, რ. გ-ს თავის საცხოვრებელ სახლში არსებულ ავტოფარეხში ავტომანქანით შესასვლელად საჯარო გზიდან, გარდა სადავო შესასვლელისა, სხვა შესასვლელი ფაქტობრივად და ფორმალურად არ გაჩნია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და იმ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ დ-ის ქუჩიდან რ. გ-ს სამანქანე გზა არ გააჩნია და თუკი მისთვის ზ. ჯ-ის მიწის ნაკვეთიდან აეკრძალება ეზოში შესვლა, ანუ ამ მიწის ნაკვეთით სარგებლობა, სასამართლოს აზრით, აღნიშნული აკრძალვით შეილახება რ. გ-ის ინტერესები, რ-ის ქუჩიდან ანუ მისი საცხოვრებელი სახლის მისამართიდან, დაუკავშირდეს საჯარო გზას და კომუნიკაციებს.

ამდენად, ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზ. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ჯ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 174-ე და 180-ე მუხლები და უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-172-ე მუხლებით და დაეკმაყოფილებინა სარჩელი.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად დაეყრდნო საჩხერის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1978 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებას.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტი მასზე, რომ მოსარჩელე რ-ის ქუჩას ესაზღვრება 14.8-მეტრიანი ზოლით და ამავე შესასვლელით უწევს თავიანთ საკუთრებაში მყოფ უძრავ ქონებასთან დაკავშირება მის დებს.

კასატორის აზრით, არასწორია სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ რ. გ-ს შეთანხმებული იყო მამამისთან სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის თაობაზე, ვინაიდან აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი არ არსებობს;

კასატორის მოსაზრებით, ასევე არასწორია სასამართლოს დასკვნა მასზე, რომ რ. გ-ს მითითებული შესასვლელით სარგებლობის უფლება მართლზომიერად აქვს, ვინაიდან არც ამის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი მოიპოვება საქმეში;

კასატორის განმარტებით, არასწორადაა დადგენილი, რომ მოსარჩელემ 2008 წლის 30 იანვარს საკუთრების მოწმობით დაიმატა მოსაზღვრე 140 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ვინაიდან საჯარო რეესტრში დაცული, საქმეში არსებული საჩხერის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2008 წლის 30 ივნისს გაცემული ¹13 საკუთრების უფლების მოწმობით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ კი არ დაიმატა მოსაზღვრე 140 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, არამედ მოპასუხემ დაიმატა 340 კვ.მ.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ რ. გ-ს რ-ის ქუჩის გარდა სხვა შესასვლელი სახლში და ავტოფარეხში არ გააჩნია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავას იწვევს საკითხი იმის შესახებ, ზ. ჯ-ეს (მესაკუთრეს) რამდენად აკისრია თმენის ვალდებულება რ. გ-ის (მომეჯნავე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე) მიერ მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობისათვის.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს აუცილებელი გზის გამოყენების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ ფაქტობრივ გარემოებებიდან, რომლებიც დადგენილად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ, არ გამომდინარეობს ზემოაღნიშნული ნორმით განსაზღვრული შედეგი.

აღნიშნული ნორმის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია, მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად.

განსახილველი ნორმით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კაშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტური მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ რ. გ-ი მეზობლის მიწის ნაკვეთით სარგებლობს სამი ათეული წლების მანძილზე. ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლო აუცილებელი გზის არსებობას იმით ხსნის, რომ რ. გ-ი მართლზომიერად სარგებლობდა სადავო შესასვლელით მესაკუთრის (კასატორის მამის) თანხმობის საფუძველზე, რაც სახელმწიფოს მხრიდან კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა დადასტურებული შესაბამისი ადმინისტრაციული აქტებით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო მესაკუთრის (კასატორის მამის) თანხმობაში გადაწყვეტილების მიხედვით, გულისხმობს იმას, რომ რ. გ-ს მიწის ნაკვეთი გამოყოფილი ჰქონდა ე-ის (ამჟამად რ-ის) ქუჩიდან და, ასევე ამ ქუძაზე უთითებდა მშენებარე სახლზე გაცემული პროექტი და ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ გაცემული პასპორტი, ამდენად რ. გ-ის საცხოვრებელ სახლს ძირითადი შესასვლელი, მათ შორის ავტომობილისათვის ჰქონდა რ-ის ქუჩის მხრიდან, ამავე ქუჩიდან ჰქონდა ავტოფარეხიც. ასევე სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, გარდა ამისა, რ. გ-ს თავის საცხოვრებელ სახლში არსებულ ავტოფარეხში ავტომანქანით შესასვლელად საჯარო გზიდან, გარდა სადავო შესასვლელისა სხვა შესასვლელი ფაქტობრივად და ფორმალურად არ გააჩნია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები არ შეიძლება უთითებნენ კასატორის (ან მისი მამის) მიერ რ. გ-ისათვის სამუდამოდ ამ გზით სარგებლობის დათმობის თანხმობაზე, მით უმეტეს გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 1997 წელს გ. ჯ-ის ოჯახის წევრებმა მოპასუხეს შესთავაზეს, გარკვეული პირობების სანაცვლოდ, რ. გ-ს ესარგებლა შესასვლელით, მაგრამ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ (კასატორის მამა _გ. ჯ-ე გარდაიცვალა 2009 წელს).

აღნიშნული გარემოება მიუთითებს იმაზე, რომ გ. ჯ-ის სიცოცხლეშივე მხარეები ვერ შეთანხმდნენ სარგებლობის წესზე. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დგინდება ის, რომ რ. გ-ის მიერ სამი ათეული წლები სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობისას გააჩნდა ავტოფარეხი.

ამდენად, ზემოაღნიშნული გარემოებები არ იწვევენ სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით 180-ე მუხლი) განსაზღვრულ იურიდიულ შედეგს, რადგან აღნიშნული ნორმა წარმოადგენს კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ დანაწესს მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით აუცილებელი გზის მხოლოდ აუცილებელ, უალტერნატივო შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციით და ამავე კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სასამართლო პრაქტიკა: უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 24 მაისის ¹ას-102-100-2011 განჩინება).

ის გარემოება, რომ დ-ის ქუჩიდან რ. გ-ი ავტომანქანით ვერ უკავშირდება ავტოფარეხს და მის წინამდებარე ეზოს არ შეიძლება გახდეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს თუ რამდენად შესაძლებელია რ. გ-ის მიერ დ-ის ქუჩასთან ავტომანქანით დაკავშირება.

ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია არა დ-ის ქუჩიდან მის ავტოფარეხთან დაკავშირების შეუძლებლობა, არამედ ზაგადად რ. გ-ის მიწის ნაკვეთიდან ავტომანქანით საჯარო გზასთან (დ-ის ქუჩის მხრიდან) დაკავშირების შეუძლებლობაზე და, აქედან გამომდინარე, მეზობელი (კასატორის) მიწის ნაკვეთით სარგებლობის აუცილებობაზე, რაც შეიძლება წარმოადგენდეს საკუთრების უფლების აუცილებელი გზით დატვირთვის კანონით გათვალისწინებულ წინაპირობას. ამ შემთხვევაში უტყუარად უნდა დადასტურდეს ან გამოირიცხოს რ. გ-ის მიწის ნაკვეთთან სხვა გზით დაკავშირება.

ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს რეალურად არსებობს თუ არა მესაკუთრე ზ. ჯ-ის საკუთრების უფლების აუცილებელი გზით დატვირთვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები. კონკრეტულ შემთხვევაში დ-ის ქუჩასთან კავშირის შეუძლებლობა უნდა გამოწვეული იყოს ობიექტური გარემოებებით, მაგალითად, სხვისი მიწის ნაკვეთის ან სხვისი ნაგებობის, ავტომანქანის ამ მხრიდან ფიზიკურად შეყვანის შეუძლებლობით ან სხვა ისეთი გარემოების არსებობით, რაც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის (რ. გ-ი) ნების დამოუკიდებლად შეუძლებელს ხდიან საჯარო გზასთან დაკავშირებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ზ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მარტის განჩინება და საქმე ხელახალი განსახილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.