ას-935-973-2011 31 ოქტომბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ო. ლ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ., ბ., მ. და დ. ს-ეები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ო. ლ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ., ბ., მ. და დ. ს-ეების მიმართ, სამოქალაქო კოდექსის 155-ე, 156-ე, 159-ე, 162-ე და 163-ე მუხლების შესაბამისად, ქ.თბილისში, სოფელ ...ში, საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის საუწყებო საცხოვრებელი სახლის მე-6 კორპუსში მდებარე ¹41 ბინის მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:

ზემოაღნიშნულ მისამართზე, გარდაბნის რაიონის გამგეობის ¹93 ორდერის საფუძველზე მოსარჩელეს გამოეყო ბინა კანონით დადგენილი წესით, რომელიც კანონიერი საფუძვლის გარეშე დაკავებული აქვთ მოპასუხეებს და უარს აცხადებენ მის გათავისუფლებაზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

1989 წელს მოქმედი კანონმდებელობის დაცვით, სახელმწიფოს კომპეტენტური ორგანოს გადაწყვეტილებით, 42 ოჯახი შესახლდა სოფელ ...ში მდებარე ¹6 საცხოვრებელ კორპუსში. საცხოვრებელი კორპუსი სახელმწიფოს ხარჯებით იყო აშენებული და დღემდე სახელმწიფოს საკუთრებაა. მშენებლობის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს 1989-90 წლებში სადავო მისამართზე ბინა არ ეკუთვნოდა. მოსარჩელემ ყალბი დოკუმენტების გამოყენებით შეძლო ბინის ორდერის მიღება და მოგვიანებით ბინის პრივატიზება. აღნიშნული ფაქტის ფამო აღძრულია სისხლის სამართლის საქმე. საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით 1989 წელს სარგებლობის უფლებით მოპასუხეებს გამოეყოთ 2000 კვ.მ ¹52 საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი გარდაბნის რაიონის სოფელ ...ში. სახელმწიფოს აღნიშნულ მისამართზე მოპასუხეებისათვის უნდა აეშენებინა 5-ოთახიანი ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი. ხულოს რაი.საბჭოს 1989 წლის 22 ნოემბრის ¹250/39 გადაწყვეტილების საფუძველზე 1990 წლის 9 ივლისს გაცემულ იქნა ¹564 ორდერი და მშენებლობის დასრულებმდე, გარდაბნისა და ხულოს რაიონების აღმასკომის გადაწყვეტილებით მათ ნება დაერთოთ სადავო ფართში ცხოვრებისა. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ ფართში მოპასუხეთა შესახლების დროისათვის ბინაზე ორდერი არავის სახელზე გაცემულა. გარდაბნის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით დადგენილია მოპასუხეთა გამოსახლება სახელმწიფოს მიერ საცხოვრებელი სახლის აშენების შემდგომ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ო. ლ-ის სარჩელი, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ო.ლ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის განჩინებით ო. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ საქმეში წარდგენილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა კოლეგიის 1997 წლის 10 აპრილს ¹127 განჩინებით ნაწილობრივ შეიცვალა გარდაბნის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება დავაზე მოსარჩელე რ. და ბ. ს-ეების სარჩელისა გამო მოპასუხეების: გარდაბნის რაიონის გამგეობის, ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტისა და ო. ლ-ის წინააღმდეგ ორდერის ბათილად ცნობისა და ბინით სარგებლობაზე უფლებამოპოვებულად ცნობის თაობაზე. ამასთან, იმავე გადაწყვეტილებით განხილულ იქნა მოპასუხე ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის შეგებებული სარჩელი, რომლის მოთხოვნასაც წარმოადგენდა რ. ს-ის გამოსახლება სოფელ ...ში მდებარე ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის ¹6 საუწყებო კორპუსის (სახლის) ¹41 ბინიდან. მხარეთა შორის დავას არ იწვევდა გარდაბნის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილი და შემდგომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის მიერ 1997 წლის 10 აპრილს მიღებული ¹127 განჩინებით პრაქტიკულად უცვლელად გაზიარებული ფაქტობრივი გარემოებები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის განჩინებას პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნდა მოცემული დავისათვის და ამ გადაწყვეტილებით (განჩინებით) დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები აღარ საჭიროებდნენ ხელახლა დამტკიცებას, რის გამოც უდავოდ დადგენილ გარემოებებად იქნა მიჩნეული ხსენებული განჩინებით დადგენილი და აღიარებული შემდეგი სახის ფაქტები: აჭარის რეგიონში მომხდარი სტიქიური მოვლენების გამო დაზარალებული რ. და ბ. ს-ეების ოჯახი ჯერ კიდევ 1989 წელს სახელმწიფომ დროებით შეასახლა სოფელ ...ში მდებარე ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის საუწყებო ¹6 კორპუსში განთავსებულ ¹41 ბინაში. რ. ს-ეს და მისი ოჯახის წევრებს ამ ბინაში ცხოვრების უფლება მიეცათ სახელმწიფოს მიერ სტიქიით დაზარალებული ამ ოჯახისათვის ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დასრულებამდე. ო. ლ-ეს კანონით დადგენილი წესის დაცვით გამოეყო სოფელ ...ში ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის ¹6 საუწყებო კორპუსში მდებარე ¹41 ბინა, რომელზეც გარდაბნის რაიონის გამგეობის მიერ 1996 წლის 5 დეკემბერს გაიცა ¹93 ორდერი. ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით პრაქტიკულად უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე და სადავო ბინისადმი რ. ს-ის და მისი ოჯახის წევრების მფლობელობის უფლება განისაზღვრა მათთვის ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დამთავრებამდე _ სახლის გადაცემამდე. მოპასუხე რ. ს-ესა და მის ოჯახს (დანარჩენ მოპასუხეებს) სახელმწიფოსაგან საკუთრების უფლებით გადაეცათ მიწის ნაკვეთი. სახელმწიფოს მხრიდან არ შესრულებულა მოპასუხეთათვის ინდივიდუალური სახლის მშენებლობა-გადაცემის თაობაზე ნაკისრი ვალდებულება. დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებს ადასტურებდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 2010 წლის 28 ივნისს მიღებული ¹3/2137-09 გადაწყვეტილების შინაარსი, რომლითაც განხილულ იქნა აჭარის რეგიონში მომხდარი სტიქიური მოვლენებით დაზარალებულ პირთა (მათ შორის რ. ს-ის) სარჩელი მოპასუხე საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ ინდივიდუალური სახლების აშენების თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ საკასაციო სასამართლოს განჩინების მიღების შემდეგ ამოქმედდა ახალი სამოქალაქო კოდექსი, რომელმაც ახლებურად მოაწესრიგა მფლობელის სამართლებრივი მდგომარეობა და მისი უფლებებიც. აღნიშნულის საპირისპიროდ სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997 წლის 10 აპრილს მიღებული ¹127 განჩინება შესულია კანონიერ ძალაში და იგი წინამდებარე საქმის გადაწყვეტის დროისათვის არ შეცვლილა. მითითებული განჩინებით დადგენილია, რომ რ. და ბერდიე ს-ეები გამოსახლებულ იქნენ ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო ინსტიტუტის 36 საუწყებო სახლის ბინა ¹41-დან მისი ინდივიდუალური სახლის მშენებლობის დამთავრებისა და ექსპლოატაციაში მიღებისთანავე. გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2000 წლის 10 თებერვლის, 2009 წლის 24 აგვისტოსა და 2010 წლის 4 მარტის წერილებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, ანუ მტკიცებულებათა ერთობლიობით, უდავოდაა დადგენილი, რომ რ. ს-ეს და მის ოჯახს სახელმწიფოსაგან საკუთრების უფლებით გადაეცათ მიწის ნაკვეთი, თუმცა სახელმწიფოს მხრიდან არ შესრულებულა მოპასუხეთათვის ინდივიდუალური სახლის მშენებლობა-გადაცემის თაობაზე ნაკისრი ვალდებულება. პალატის განმარტებით, ის გარემოება, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების გამოტანის შემდეგ მიღებულ იქნა ახალი სამოქალაქო კოდექსი და მოპასუხეებს სახელმწიფოსგან საკუთრებაში გადაეცათ მიწის ნაკვეთი ინდივიდუალური ბინის მშენებლობისათვის, არ ცვლის ზემოაღნიშნული განჩინებით დადგენილ პირობას, რომ მოპასუხეების გამოსახლება ბინიდან პირდაპირ უკავშირდება მათ მიმართ სახელმწიფოს მხრიდან აღებული ვალდებულების შესრულებას, ხოლო მანამდე, მოწინააღმდეგე მხარე მიიჩნევა სადავო ბინის მართლზომიერ მფლობელად.

სააპელაციო პალატა ასევე დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას და ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რადგანაც მოპასუხეები სადავო ბინაში შესახლდნენ მესაკუთრის _ სახელმწიფოს ნებით, უფრო მეტიც, სახელმწიფო ვალდებულების აღსრულების _ სტიქიით დაზარალებული ოჯახისათვის თავშესაფრის მიცემის მიზნით. მოპასუხეთა მფლობელობა, მართალია, დროებითი ხასიათის იყო, მაგრამ ვინაიდან მოპასუხეებს არ აუშენდათ ინდივიდუალური სახლი, ჯერ კიდევ არ იყო ამოწურული სადავო ბინით სარგებლობის უფლება. აღნიშნულისა და იმის გათვალისწინებით, რომ არ არსებობდა გარემოება, რომელიც ცხადყოფდა მოპასუხეთა მფლობელობის უფლების შეწყვეტას, სასამართლო მოპასუხეებს სადავო ბინის მართლზომიერ მფლობელებად მიიჩნევდა. კანონი კრძალავდა მართლზომიერი მფლობელისათვის ნივთის ჩამორთმევას, ვიდრე არსებობდა მფლობელობის უფლება. სასამართლოს განმარტებით, მართლზომიერი მფლობელები დაცული იყვნენ იმათი თავნებობისაგან, ვისგანაც მიღებული ჰქონდათ ნივთის მფლობელობა, შესაბამისად, სახელმწიფოს მხრიდან მოსარჩელესთან ქირავნობითი ურთიერთობის დამყარების (იგულისხმებოდა მოსარჩელის სახელზე ორდერის გაცემა) მიუხედავად, იმ პირობებში, როცა უკვე არსებული მფლობელობის საფუძველი არ აღმოფხვრილა, ახალ მფლობელს არ ჰქონდა ძველი მფლობელისაგან ნივთის გამოთხოვის უფლება.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ო. ლ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით დაარღვია კანონი, მან არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1997 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილების შემდგომ ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების შეცლის თაობაზე ვინაიდან, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეებს საკუთრებაში გადაეცათ მიწის ნაკვეთი, რაც მათ სადავოდ არ გაუხდიათ, ამასთანავე შეიცვალა სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც ახლებურად არეგულირებს მფლობელის სამართლებრივ მდგომარეობას. სასამართლოს დასკვნა, რომ სახელმწიფოს მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია და ს-ეები ნივთის მართლზომიერი მფლობელები არიან, არასწორია, რადგანაც განჩინებით, რომელსაც სასამართლო ამ მსჯელობას ამყარებს, არ დაკმაყოფილდა ს-ეების მოთხოვნა სადავო ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობის შესახებ. სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით მოწინააღმდეგე მხარეებს მიეცათ მივთის ფლობის უფლება სახლის აშენებამდე, არასწორია, ვინაიდან განჩინების მიღების შემდგომ შეიცვალა მფლობელობის ინსტიტუტის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმა, ამასთან, სასამართლო თავადვე ადასტურებს ს-ეებისათვის საკუთრებაში მიწის ნაკვეთის გადაცემის ფაქტს, თუმცა გვერდს უვლის იმ გარემოებას, რომ ამ მიწის ნაკვეთის გადაცემა უზენაესი სასამართლოს განჩინების მიღების შემდგომ მოხდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ივლისის განჩინებით ო. ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ო. ლ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ო. ლ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ო. ლ-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ალექსანდრა ასპანიძის მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ო. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ ო. ლ-ეს (პ/¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ “სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე” ალექსანდრა ასპანიძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 210 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.