ას-1174-1194-2011 7 ნოემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ გ. გ-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. ჩ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი _ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის დაბრუნება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ჩ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. გ-ას მიმართ ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის _ 45 500 აშშ დოლარის დაბრუნებისა და პირგასამტეხლოს სახით ერთჯერადად 22 932 აშშ დოლარის, ხოლო 2011 წლის 31 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 0.2%-ის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მხარეთა შორის 2008 წლის 1 ივნისს დაიდო ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება 2008 წლის 31 დეკემბრამდე ქ.თბილისში, ... სასწავლო ცენტრის მეურნეობის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. მოსარჩელემ ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ნაკისრი ვალდებულება სრულყოფილად შეასრულა და გადაიხადა თანხა 120 000 აშშ დოლარი. მოპასუხემ ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, თუმცა დააბრუნა მიღებული თანხის ნაწილი _ 74 500 აშშ დოლარი. მოსარჩელის განმარტებით, გ. გ-ას ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მიღებული თანხა უნდა დაებრუნებინა არა უგვიანეს 2010 წლის 1 ივნისისა. როგორც დ.ჩ-ისათვის გახდა ცნობილი, ხელშეკრულების დადების მომენტში ხელშეკრულების საგანზე მოპასუხეს საკუთრების უფლება არ ჰქონდა აღრიცხული.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

მხარეთა შორის 2008 წლის 1 ივნისს დადებული ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება გაუქმდა 2010 წლის 1 იანვარს დადებული ხელშეკრულების მე-9 მუხლის 2.1. პუნქტის საფუძველზე, რადგანაც მოსარჩელემ ვალდებულება არ შეასრულა, აღნიშნული გამორიცხავს მოპასუხის დავალდებულებას, დააბრუნოს თანხა. ამავე საფუძვლებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს უფლება არ აქვს მოითხოვოს ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით დ. ჩ-ის სარჩელი დაკამყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე გ. გ-ას მოსარჩელის დ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 45 500 აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო პირგასამტეხლოს სახით ერთჯერადად 22 932 აშშ დოლარის და ყოველდღიურად სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე გადაუხდელი თანხის 0,2%-ის დაკისრების მოთხოვნაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მოპასუხემაც და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით გ. გ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, დ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება დ. ჩ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შეიცვალა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. ჩ-ის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გ. გ-ას დ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2016.66 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის და 2011 წლის 1 ივლისიდან 45 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის წლიური 10%-ის გადახდა ვალდებულების შესრულებამდე შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 1 ივნისს გ. გ-ასა (გამყიდველი) და დავი ჩ-ს (მყიდველი) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის 3.1. პუნქტის შესაბამისად ხელშეკრულების საგანია გამყიდველისა და მყიდველის ვალდებულება დადონ ამ ხელშეკრულების მე-4 მუხლში აღნიშნულ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულება არაუგვიანეს 2008 წლის 31 დეკემბრისა. ხელშეკრულების მე-4 პუქტით განისაზღვრა ნასყიდობის საგანი, რომლის მახასიათებლებია: მიწის უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი: ¹...; ¹...; განცხადების რეგისტრაცია: ...; ...; სარეგისტრაციო ზონა: მცხეთა 72; სექტორი: ... 14; კვარტალი: 08; ნაკვეთის ¹248, ¹252; ნაკვეთის წინა ¹...; ...; ...; მისამართი: თბილისი, ... სასწ. საცდელი მეურნეობა; ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება; ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო-სამეურნეო; დაზუსტებული ფართობი: 550,00 კვ.მ.; 3501,00 კვ.მ. ნასყიდობის საგანი შეფასდა 470 000 აშშ დოლარის ეკვივანტ ლარად. ხელშეკრულების გაფორმების დროს მყიდველს გამყიდველისათვის გადახდილი ჰქონდა ნასყიდობის ფასის ნაწილი _ 120 000 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების 9.2 პუნქტის შესაბამისად, წინარე ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში გამყიდველი იღებდა ვალდებულებას, დაუბრუნოს მყიდველს ამ ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული ფულადი სახსრები სრულად არა უგვიანეს 2010 წლის 1 ივნისისა. ხელშეკრულების 9.3. პუქნტის შესაბამისად, აღნიშნულ ვადაში თანხის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, გამყიდველი ვალდებულია, ჯარიმის სახით მყიდველს გადაუხადოს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თანხის 0.2%. უძრავი ქონება მდებარე ქ.თბილისში, ... სასწავლო საცდელი მეურნეობის 3501.00 კვ.მ ¹252 ნაკვეთი 2008 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა გ. გ-ას მამის _ ტ. გ-ას სახელზე. 2010 წლის 1 იანვარს გ. გ-ასა და დ. ჩ-ს შორის გაფორმდა «უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება». ხელშეკრულბის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის თანხის გადახდა განისაზღვრა გრაფიკით. ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკის შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ გამყიდველს დ. ჩ-ისათვის გადახდილი 120 000 აშშ დოლარი უნდა დაებრუნებინა ეტაპობრივად, 2010 წლის იანვრიდან 2011 წლის მარტამდე. წარმოდგენილი «უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების» შინარსიდან გამომდინარეობს, რომ მხარეებმა გააფორმეს შეთანხმება, რომლითაც გამყიდველმა, გ. გ-ამ, იკისრა 2008 წლის 1 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მიღებული 120 000 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გ. გ-ამ დ. ჩ-ს დაუბრუნა 74 500 აშშ დოლარი და გადასახდელი თანხა შეადგენს 45 500 აშშ დოლარს. სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი გრაფიკის საფუძველზე დადგენილად ჩათვალა, რომ 45000 აშშ დოლარი გ. გ-ას უნდა დაებრუნებინა დროის შემდეგი ინტერვალით: 10 000 აშშ დოლარი _ 2010 წლის 30 ნოემბერს, 10 000 აშშ დოლარი _ 2010 წლის 30 დეკემბერს, 10 000 აშშ დოლარი _ 2011 წლის 30 იანვარს, 15 500 აშშ დოლარი _ 2011 წლის 30 თებერვალს.

სასამართლოს განმარტებით, ვალის აღიარება თავისი შინაარსითა და გამოხატვის ფორმით შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის, კერძოდ, კონსტიტუციური ან დეკლარაციული ხასიათის. კონსტიტუციური ხასიათის ვალის არსებობის აღიარებით ხდება ახალი ხელშეკრულების დადება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დგინდება ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, მიუხედავად ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა თუ ნამდვილობისა. ახალი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი ძალა არ არის დამოკიდებული ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივ ძალასა თუ შინაარსზე. სწორედ აღნიშნული სახის ვალის არსებობის აღიარებას ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლისთვისაც, სავალდებულოა მარტივი ან რთული წერილობითი ფორმის დაცვა. ვალის არსებობის აღიარებად ხელშეკრულების შეფასება, თანმდევი სამართლებრივი შედეგებით, ინდივიდუალურია და ერთმნიშვნელოვნად, ხელშეკრულების შინაარსიდან უნდა მომდინარეობდეს, კერძოდ, ვალის არსებობის ხელშეკრულებით პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. 2008 წლის 1 იანვარს გაფორმებული შეთანხმება სასამართლომ მიიჩნია ვალდებულების არსებობის აღიარების ხელშეკრულებად, ვინაიდან, შეთანხმებაში დადასტურებულია ვალდებულების არსებობა და ვალდებულების შესრულების მზაობა. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დ. ჩ-ის წინაშე შესასრულებელი ვალდებულება შეადგენს 45 500 აშშ დოლარს და ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გ. გ-ასათვის 45 500 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში სარჩელი არსებითად სწორად იქნა გადაწყვეტილი და, შესაბამისად, გადაწყვეტილება ამ ნაწილში უნდა დარჩეს უცვლელად. ამასთან, მიიჩნია, რომ არსებობდა დ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგანაც დადგენილია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 2010 წლის 1 ივნისიდან ვალდებულების შესრულებამდე მოპასუხისათვის ყოველდღიურად 0.2%-ის დაკისრების ნაწილში ემყარება მოპასუხის მხრიდან ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობას. მოსარჩელის მოთხოვნის მიზანია ქონებრივი ინტერესის დაკმაყოფილება. სასამართლო თავად აძლევს კვალიფიკაციას სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას. კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძველზე საუბარია მაშინ, როდესაც მოცემულია გარკვეული კანონისმიერი წინაპირობები, რომელებიც არ წარმოადგენს მხარეთა ხელშეკრულებით დადებული შეთანხმების საგანს. საქმის მასალებით დგინდება მოპასუხისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონისმიერი წინაპირობა _ ვალდებულების შეუსრულებლობა. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 404-ე მუხლზე, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და განმარტა შემდეგი: ზიანს წარმოადგენს კომერციულ ბანკებში უცხოური ვალუტით გათვალისწინებული დეპოზიტის წლიური საპროცენტო განაკვეთი, რომელსაც დ. ჩ-ი გ. გ-ას მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში მიიღებდა სადავო თანხის 45 500 აშშ დოლარის შესაბამის ანგარიშზე შეტანის შემთხვევაში და რომლის წლიური საპროცენტო განაკვეთი საშუალოდ შეადგენს 10%-ს თვეში, აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ 2010 წლის 1 იანვრის ხელშეკრულებაზე დართული გადახდის გრაფიკის შესაბამისად, გ. გ-ას ვალდებულების შესრულებამდე უნდა დაეკისროს 10 000 აშშ დოლარის 10% 2010 წლის 1 დეკემბრიდან, 10 000 აშშ დოლარის 10% _ 2011 წლის 1 იანვრიდან, 10 000 აშშ დოლარის 10% _ 2011 წლის 1 თებერვლიდან და 15 500 აშშ დოლარის 10% _ 2011 წლის 1 მარტიდან, რაც 2011 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით შეადგენს 2016.66 აშშ დოლარს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ.გ-ამ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია კანონი, კერძოდ, არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მართებულია, რადგანაც საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის 45 500 აშშ დოლარის დაკისრების საფუძველი გახდა სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობა. სააპელაციო სასამართლო, ერთი მხრივ, იზიარებს ამ დასკვნას და, მეორე მხრივ, სწორედ ბათილი ხელშეკრულებითა და მისი დანართით ხელმძღვანელობს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლი და 423-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლითაც მოწესრიგებულია ბეს ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა, მაშინ, როდესაც სასამართლო პრაქტიკა ბეს წინარე ხელშეკრულებად მიიჩნევს. სასამართლომ ასევე არ მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ ნასყიდობის ხეკლშეკრულების დადებისას, მართალია, სადავო ქონება კასატორის საკუთრება არ იყო, თუმცა გ.გ-ა წარმოადგენდა ქონების მინდობილ მესაკუთრეს და აღნიშნულის თაობაზე ცნობილი იყო მოსარჩელისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით გ. გ-ას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. გ-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ გ. გ-ას უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გრიგოლ სურმავას მიერ გადახდილი 5082.66 ლარის 70% _ 3557.862 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გ. გ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ გ. გ-ას (პირადი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» გრიგოლ სურმავას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 3557.862 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.