ას-1214-1234-2011 21 ნოემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-ი» (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ს. რ-ა» (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებასა და მოთხოვნათა ურთიერთჩათვლაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ თავდაპირველ სარჩელში _ ვალდებულების შესრულება, შეგებებულ სარჩელში _ პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-მა» სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს «ს. რ-ის მიმართ შესრულებული სამუშაოს ღირებულების _ 1218859.45 ევროს დაკისრების, საბანკო გარანტიის დედნის დაბრუნების, მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების მიღებისა და მისი ანაზღაურების დაყოვნების გამო, მოსარჩელის მიერ ზედმეტად გადახდილი საბანკო გარანტიის საზღაურის _ 14714 ევროს ანაზღაურების, შესრულებული სამუშაოს საფასურის დროულად გადახდის დაყოვნების ასევე, ფულადი ერთეულის კურსთა შორის სხვაობის გამო ზიანის _ 92498 ევროს ანაზღაურებისა და მოსარჩელის მიერ მომზადებული პროექტის გამოყენების აკრძალვის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

შპს «ს. რ-ამ» 2008 წლის 1 ნოემბერს გამოაცხადა ორეტაპიანი ტენდერი ქ.თბილისის შემოვლითი სარ-ო ხაზის პროექტირების შესყიდვის შესახებ. ტენდერში გამარჯვებულად გამოცხადდა სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-ი». 2009 წლის 4 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმდა ¹შს/09-051 ხელშეკრულება მომსახურების შესყიდვის შესახებ. მოსარჩელემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და შეასრულა შემოვლითი სარ-ო ხაზის პროექტი, რომელიც მოწონებულ იქნა «DB Iნტერნატიონალ GმბH-ის» ექსპერტთა მიერ შპს «ს. რ-ასთან» დადებული ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 8.1 პუნქტის შესაბამისად, «კ-ის» სასარგებლოდ სს «... ბანკმა» 2009 წლის 3 თებერვალს ერთი წლის ვადით გასცა უპირობო საბანკო გარანტია 256500 ევროს ფარგლებში. საბანკო გარანტიის მოქმედების ვადა გაგრძელდა შპს «ს. რ-ის» მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო და ამ გარანტიის საზღაურის ოდენობამ 2010 წლის 5 მარტიდან 1 ოქტომბრამდე შეადგინა 14714 ევრო.

მიუხედავად მოსარჩელის არაერთი მოთხოვნისა, შპს «ს. რ-ას» სახელშეკრულებო ვალდებულება არ შეუსრულებია, რის გამოც «კ-ს» მიადგა ზიანი. ვალუტის კურსის ცვლილებით გამოწვეულმა დანაკარგმა შეადგინა 92498 ევრო, შემსყიდველისათვის გადაცემული შესრულებული სამუშაოს ღირებულება 2010 წლის 19 ნოემბრის მდგომარეობით 14553181.83 გრივნას შეადგენდა, ხოლო 2010 წლის 1 ნოემბრისათვის ამ ღირებულებამ უკრაინის ეროვნული ბანკის კურსის გათვალისწინებით შეადგინა 13533845.042 გრივნა, ამ თანხებს შორის სხვაობა უკრაინის ეროვნული ბანკის ოფიციალური კურსის გათვალისწინებით 2010 წლის 2 ნოემბრის მდგომარეობით 92498 ევროა. მიუხედავად შპს «ს. რ-ის» მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობისა, ის მაინც იყენებს «გიპროტრანსის» ინტელექტუალურ საკუთრებას და არ იხდის საზღაურს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-ის» მიმართ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების გამო პირგასამტეხლოს _ 718200 ევროს დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:

მხარეთა შორის 2009 წლის 4 თებერვალს დადებული ¹შს/09-051 ხელშეკრულებაში, რომელიც ითვალისწინებდა ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირების შესყიდვას, 2009 წლის 28 ივლისს შევიდა ცვლილება და მომსახურების შესრულების საბოლოო ვადად განისაზღვრა 2009 წლის 20 ოქტომბერი. «კ-მა» ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულება ვერ უზრუნველყო დათქმულ ვადაში, რის გამოც შეგებებული სარჩელის ავტორმა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 9.1 მუხლის საფუძველზე მოითხოვა პირგასამტეხლოს დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე შპს «ს. რ-ას» მოსარჩელე სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 1218859.45 ევროს გადახდა; მოსარჩელე სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ს» უარი ეთქვა მოპასუხისათვის საბანკო გარანტიის დედნის დაბრუნების დავალდებულების, ზიანის სახით 14714 ევროს, 92498 ევროს გადახდის დაკისრების და პროექტის გამოყენების აკრძალვის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შპს «ს. რ-ის» შეგებებული სარჩელი და სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ს» შპს «ს. რ-ის» სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით დაეკისრა 718200 ევროს გადახდა, განხორციელდა სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 და მე-4 პუნქტებში მითითებული სარჩელის და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებული მოთხოვნების ურთიერთჩათვლა და შპს «ს. რ-ას» სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 500 659.45 ევროს გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტმა კ-მა», მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4, მე-5 და მე-7 პუნქტების გაუქმება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინებით სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-ის» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებულ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 1 ნოემბერს შპს «ს. რ-ამ» გამოაცხადა ორეტაპიანი საერთაშორისო ტენდერი ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირების შესყიდვის შესახებ. იმავე წლის 9 დეკემბერს ჩატარებულ ტენდერში, სატენდერო კომისიის გადაწყვეტილებით, გამარჯვებულად გამოცხადდა სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტი კ-ი». 2009 წლის 4 თებერვალს შპს «ს. რ-ასა» და სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევით და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ს» შორის დაიდო ხელშეკრულება ქ.თბილისის შემოვლითი რკინიგიზის ხაზის პროექტირების შესყიდვის შესახებ. ხელშეკრულების სავარაუდო ღირებულება განისაზღვრა 5130000 ევროს ოდენობით. ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ეს ღირებულება შესაძლებელია, შემცირებულიყო ამ ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების მე-5 მუხლით დადგენილი წესით. სპეციფიკური პირობების 5.1 მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულება დაკორექტირდებოდა მომსახურების სრულად განხორცილებისა და მხარეთა შორის მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის შემდეგ, ექსპერტის (ექსპერტთა ჯგუფის) დადებითი დასკვნის საფუძველზე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული Fფორმულის შესაბამისად. ამასთან, ამავე სპეციფიკური პირობების 5.2 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების საერთო ღირებულება დაკორექტირდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამ მუხლის პირველი პუნქტის გათვალისწინებით შეცვლილი ხელშეკრულების ღირებულება აღმოჩნდებოდა დღგ-ს და არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით 5130000 ევროზე ნაკლები, რაზედაც მხარეთა შორის შედგებოდა დამატებითი შეთანხმება. ხელშეკრულების 3.2 მუხლის თანახმად, მომსახურება (შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირება) უნდა განხორციელებულიყო ეტაპობრივად. ამასთან, ამავე ხელშეკრულების 3.5 მუხლით «მიმწოდებელმა» («კ-ი») ვალდებულება აიღო, მომსახურების განხორციელების შემდეგ პროექტთან ერთად «შემსყიდველისათვის» («ს. რ-ა») წარედგინა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სტანდარტებითა და ბანკის 2008 წლის ეკოლოგიური და სოციალური პოლიტიკის მიხედვით შესრულებული განსახლების სამოქმედო გეგმა. ამ გარემოების გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის (აპელანტის) წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ «განსახლების სამოქმედო გეგმა» არ წარმოადგენდა შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირების არსებით შემადგენელ ელემენტს. მხარეები არ დავობენ, რომ ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის მშენებლობა ხორციელდება ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის დაფინანსებით და კრედიტის მოცულობა შეადგენდა რამდენიმე ათეულ მილონ ევროს, შესაბამისად, ამ პროექტთან დაკავშირებული სამუშაოები თანხმდებოდა ბანკთან. სწორედ ამიტომ, «კ-ი» ვალდებული იყო, «განსახლების სამოქმედო გეგმა» შეედგინა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სტანდარტებითა და ბანკის 2008 წლის ეკოლოგიური და სოციალური პოლიტიკის მიხედვით. შპს «ს. რ-ის» მიერ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი მითითებული ბანკის კურატორის 2010 წლის 1 ივნისის წერილი ნათლად ადასტურებს განსახლების სამოქმედო გეგმის მნიშვნელობას არა მხოლოდ რ-ის შემოვლითი ხაზის პროექტირებისათვის, არამედ რ-ასა და ბანკს შორის საკრედიტო ხელშეკრულების დადებისათვის. ხელშეკრულების 9.1 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების ვადების გადაცდენის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლოს გადახდა ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულების (5130000 ევრო) 0,1% ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

სასამართლომ მიუთითა სააპელაციო საჩივრის არგუმენტზე, რომ მხარეებმა შეათანხმეს რა 0.1%, იგულისხმეს საბოლოო ღირებულების 0.1% და არა 5130000-ის 0,1%. ამ შემთხვევაში გარიგების მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების შინაარსი პირგასამტეხლოს თაობაზე სწორედ იმას გულისხმობდა, რომ პირგსამტეხლოს გამოთვლის ბაზა იქნებოდა შემსრულებლისათვის რეალურად გადასახდელი ღირებულება. სასამართლომ აპელანტის ზემოაღნიშნული მოსაზრება არ გაიზიარა და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლზე, რომელიც გულისხმობს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ნამდვილი ნების დადგენას. ამასთან, ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში. ნების განმარტება ადექვატური უნდა იყოს ფაქტისა. პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ეს პრინციპი გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სრულად არის დაცული, რადგან საქმის მასალების მიხედვით, მხარეთა ნამდვილ ნებას წარმოადგენდა ის, რომ პირგასამტეხლოს გამოანგარიშება მომხდარიყო სწორედ ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულებიდან ანუ 5130000 ევროდან. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული დასკვნა ერთმნიშვნელოვნად გამომდინარეობს არა მხოლოდ ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 9.1 მუხლიდან, არამედ ამ ხელშეკრულების შინაარსიდან და შემდეგში მასში შეტანილი ცვლილებებიდან. რადგანაც პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით მხარეები შეთანხმდნენ 2009 წლის 4 თებერვლის ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების მე-9 მუხლით, რომელიც წარმოადგენს ამ ხელშეკრულების (ხელშეკრულება შედეგება ზოგადი ნაწილის, ხელშეკრულების საერთო პირობებისა და ხელშეკრულების სპეციფიკური პიროებებისაგან) ბოლო მუხლს. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების ზოგადი ნაწილი ითვალისწინებდა ხელშეკრულების სავარაუდო ღირებულების (5130000 ევრო) შემცირების შესაძლებლობას ამ ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების მე-5 მუხლით დადგენილი წესით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ პირგასამტეხლო დაანგარიშებული იქნებოდა არა შემცირებული (დაკორექტირებული) ღირებულებიდან, არამედ ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულებიდან (5 130 000 ევრო). ამ მოსაზრებას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მოგვიანებით ხელშეკრულების ღირებულების დაზუსტების შემდეგ (2 658 859 ევრო), მხარეებს წერილობითი ფორმით ცვლილება პირგასამტეხლოს ნაწილში არ შეუტანიათ, რაც, ხელშეკრულების თანახმად, სავალდებულო იყო.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველსა და მე-2 ნაწილებზე და განმარტა შემდეგი: სადავო საკითხზე მსჯელობისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შეთანხმება პირგასამტეხლოზე და ასევე მისი გაანგარიშების წესზე იყო ხელშეკრულების არსებით პირობაზე შეთანხმება. მხარეებმა, ხელშეკრულების თანახმად, ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის პირგასამტეხოს საზომად მიიჩნიეს ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულება და გაითვალისწინეს პირგასამტეხლოს ოდენობის გამოანგარიშება სწორედ ამ ღირებულებიდან, ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 9.1 მუხლის თანახმად, ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცდენის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლოს გადახდა ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულების (5130000 ევროს) 0.1 %-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულების ღირებულების დაზუსტების შემდეგ, მხარეებს წერილობითი ფორმით შესაბამისი ცვლილება ხელშეკრულებაში პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ნაწილში არ შეუტანიათ, რაც, ხელშეკრულების თანახმად, სავალდებულო იყო. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირგასამტეხლოს თანხის გაანგარიშება ღირებულების დაზუსტებული თანხის (2658859 ევრო) ან განსახლების სამოქმედო გეგმის შედგენაში ქვეკონტრაქტორისთვის შეპირებული საზღაურის მიხედვით (28600 ევრო), არ შეესაბამება მოცემული დავის მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების შინაარს პირგასამტეხლოს თაობაზე.

სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება «კ-ის» მიერ ნაკისრი ვალდებულების ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში (2009 წლის 20 ოქტომბერი) შესრულებასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლო, აღნიშნული მტკიცების საწინააღმდეგოდ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ «კ-მა» ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში 2009 წლის 20 ოქტომბრისათვის (2009 წლის 28 ივლისის ცვლილებები ხელშეკრულებაში) ვერ უზრუნველყო თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირებასთან დაკავშირებით სრული მომსახურების განხორციელება, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის 2010 წლის 19 ოქტომბერს წარდგენილ VII-VIII ეტაპის საპროექტო დოკუმენტაციას თან არ ერთვოდა განსახლების სამოქმედო გეგმა. მხარეები არ დავობენ, რომ მომსახურების შესყიდვის შესახებ მათ შორის 2009 წლის 4 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულების საგანია ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირების შესყიდვა, ანუ, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, აპელანტს რ-ისათვის უნდა შეემუშავებინა (წარედგინა) შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტი. ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 3.2 მუხლის მიხედვით, «კ-ს» მომსახურება, ანუ შემოვლითი რ-ის ხაზის პროექტირება უნდა განეხორციელებინა ეტაპობრივად (2009 წლის 28 ივლისის ხელშეკრულებით 2009 წლის 4 თებერვლის ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილებები, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების ბოლო მე-7 და მე-8 ეტაპებით გათვალისწინებული სამუშაოების მიწოდების ვადად განისაზღვრა 2009 წლის 20 ოქტომბერი), ამიტომ, ხელშეკრულების 3.2 მუხლით განსაზღვრული მომსახურების ეტეპობრივად მიწოდება ნიშნავს რ-ის ხაზის ეტაპობრივად პროექტირებას, ხოლო არა უგვიანეს 2009 წლის 20 ოქტომბრისა, მიმწოდებლის მიერ მომსახურების განხორციელებაზე მითითება, ნიშნავს რ-ისათვის უკვე შემუშავებული პროექტის წარდგენას. ხელშეკრულების 3.5 მუხლის მიხედვით, «კ-ი» მომსახურების განხორციელების შემდეგ ვალდებული იყო, პროექტთან ერთად მოპასუხისათვის წარედგინა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სტანდარტებითა და ბანკის 2008 წლის ეკოლოგიური და სოციალური პოლიტიკის მიხედვით შესრულებული განსახლების სამოქმედო გეგმა. მხარეთა შორის დადებულ ძირითად ხელშეკრულებაში 2009 წლის 28 ივლისს შევიდა ცვლილებები, რომლის 3.4 პუნქტი ასევე ითვალისწინებდა მოსარჩელის ვალდებულებას მოპასუხისათვის პროექტთან ერთად წარედგინა განსახლების სამოქმედო გეგმა. პალატა სრულად იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო ამ ვალდებულების დროულად შესრულება. სასამართლოს მტკიცებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით უდავოდ დასტურდება, რომ აპელანტმა 2009 წლის 20 ოქტომბრის ნაცვლად, განსახლების სამოქმედო გეგმა წარადგინა 2010 წლის 30 აპრილს. აღნიშნული გარემოების დადგენილად მიჩნევის წინაპირობად სასამართლომ ჩათვალა შემდეგი მტკიცებულებები: აპელანტი არ უარყოფს, რომ მან განსახლების სამოქმედო გეგმის შედგენა დაუკვეთა სუბკონტრაქტორს _ შპს «ჰ-ს», რაზეც მხარეთა შორის 2009 წლის 2 ოქტომბერს გაფორმდა შეთანხმება, რომლითაც სამუშაოს შესრულების ვადად განისაზღვრა ოქტომბერი _ 30 ნოემბერი. განსახლების სამოქმედო გეგმის მოსამზადებლად საჭირო სოციალურ-ეკონომიკურ მოკვლევას ახორციელებდა საკონსულტაციო ცენტრი «გ-ი» შპს «ჰ-თან» 2009 წლის 6 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. ამასთან, შპს «ს. რ-ის» მიერ წარმოდგენილი საქმიანი წერილებით დასტურდება, რომ 2009 წლის 22 ოქტომბრისათვის ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან ჯერ შეთანხმებულიც არ იყო ფირმა, რომელიც განსახლების სამოქმედო გეგმას შეადგენდა, რაც, თავისთავად, გამორიცხავს 19 ოქტომბრისათვის «კ-ის» მიერ რ-აში განსახლების სამოქმედო გეგმის გადაგზავნის შესაძლებლობას. ამასთან, საქმეში არსებული «ბანკის» 2010 წლის 1 ივნისის წერილითა და «გ-ის» ელექტრონული წერილებით ირკვევა, რომ ბანკს განსახლების სამოქმედო გეგმის პირველადი სამუშაო ვარიანტი მიეწოდა 2010 წლის 25 თებერვალს. ექსპერტთა შენიშვნების შემდეგ, ბანკთან შეთანხმებული განსახლების სამოქმედო გეგმის შემუშავება დასრულდა 2010 წლის 30 აპრილს, ხოლო «გ-სა» და შპს «ჰ-ს» შორის ამ სამოქმედო გეგმის მიღება-ჩაბარების შესახებ აქტი შედგენილია 2009 წლის 30 მაისს. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით «კ-ის» მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების ფაქტი სწორად არის დადგენილი. ვადაგადაცილებული დღეების საერთო ოდენობა შეადგენს 215 დღეს, რგინიგზის მიერ პირგასამტეხლო მოთხოვნილია მხოლოდ 140 დღეზე. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ 2009 წლის 19 ოქტომბერს «კ-მა» ზედნადები ¹375-ით, პროექტირების მე-7 და მე-8 ეტაპებით გათვალისწინებულ სამუშაოებთან ერთად, რ-ას წარუდგინა განსახლების სამოქმედო გეგმა.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და ჩათვალა, რომ ამ ნაწილში მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა «კ-ს», რომელმაც სასამართლოს ვერ წარუდგინა რ-ის წინაშე ნაკისრი ამ ვალდებულების ვადაში შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, მაშინ, როდესაც შპს «ს. რ-ას» მიერ სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ 2009 წლის 19 ოქტომბრისათვის შპს «ჰ-ს» განსახლების სამოქმედო გეგმა ჯერ მზად არ ჰქონდა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ «კ-ის» მიერ 2009 წლის 19 ოქტომბერს წარდგენილ ზედნადებში საუბარია სწორედ «ჰ-ის» მიერ შესრულებულ განსახლების სამოქმედო გეგმაზე, რაც უდავოდ მეტყველებს სააპელაციო საჩივრის იმ არგუმენტის უსაფუძვლობაზე, რომ აპელანტს ეს «გეგმა» შესაძლოა, მომზადებული ჰქონდა საკუთარი ან სხვა სუბკონტრაქტორის ძალებით (აპელანტს ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეზე ასევე არ წარუდგენია).

სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის ავტორის მითითება, სამოქალაქო კოდექსის 417-ე და მე-400 მუხლების არასწორ განმარტებასთან და ამავე კოდექსის 420-ე მუხლის გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით, რაც საფუძველი გახდა იმისა, რომ სასამართლომ ისედაც კანონდარღვევით დაკისრებული პირგასამტეხლო არ შეამცირა გონივრულ ოდენობამდე. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის მითითებული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობა სახეზეა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლისა და 418-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, 2009 წლის 4 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულების სპეციფიკურის პირობების 9.1 მუხლში გამოვლენილი თავისუფალი ნების საფუძველზე მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცდენის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლოს გადახდა ხელშეკრულების სავარაუდო საერთო ღირებულების (5130000 ევროს) 0.1 %-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების თავდაპირველი ვარიანტი ცალსახად ითვალისწინებდა ამ ღირებულების შემცირების შესაძლებლობას, რაც 2009 წლის 28 ივლისის ცვლილებებით მოხდა კიდეც, მხარეებს პირგასამტეხლოს დაანგარიშების «ფორმულა» არ შეუცვლიათ, რაც უდავოდ ადასტურებს რ-ის განსაკუთრებულ ინტერესს ამ ხელშეკრულების დათქმულ ვადაში და ჯეროვნად შესრულების მიმართ. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლზე და განმარტა, რომ შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს შემცირება სასამართლოს უფლებამოსილებაა და არა ვალდებულება. მხარეები თავისუფალი არიან პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრაში. ამასთან, კრედიტორმა არ უნდა «აიძულოს» მოვალე, აშკარად უსამართლო პირობებს მოაწეროს ხელი, ამიტომ, პირგასამტეხლოზე შეთანხმებისას, მისი ოდენობა უნდა განისაზღვროს სამართლიანობის საფუძველზე. მხარეები უნდა ითვალისწინებდნენ იმ შესაძლო ზიანს, რომელიც შეიძლება მოჰყვეს ვალდებულების შეუსრულებლობას ან არაჯეროვან შესრულებას, თუმცა კანონი მათ იმის უფლებასაც აძლევს, რომ შეთანხმებული პირგასამტეხლო აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. პალატამ ჩათვალა, რტომ გაზიარებულ უნდა იქნეს შპს «ს. რ-ის» მოსაზრება სადავო ხელშეკრულების განსაკუთრებულ მნიშვნელობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, ამ ხელშეკრულებით «კ-ის» მიერ აღებული ვალდებულებების (მათ შორის განსახლების სამოქმედო გეგმის) დათქმულ ვადაში და ჯეროვნად შესრულებაზე იყო დამოკიდებული ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკიდან ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის მშენებლობის სტრატეგიული და უმნიშვნელოვანესი პროექტის განხორციელებისათვის აუცილებელი რამდენიმე ათეული მილიონი ევროს მოცულობის კრედიტის გამოყოფის საკითხის დადებითად გადაწყვეტა და საბოლოო ჯამში, ამ პროექტის განხორციელების პერსპექტივაც, ამასთან, სასამრთლოს მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ «მიმწოდებელი» «კ-ი» წარმოადგენს დიდი გამოცდილების, მნიშვნელოვანი ინტელექტუალური და ქონებრივი შესაძლებლობების მქონე იურიდიულ პირს, რომელიც დიდი ხანია თანამშრომლობს ს. რ-ასთან და ამ სატენდერო წინადადებაზე შეთანხმებისა და ხელშეკრულებების გაფორმების ყველა ეტაპზე უზრუნველყოფილი იყო კვალიფიციური იურიდიული მომსახურებით, რაც გამორიცხავს, ხელშეკრულების დადების მიზნით, მასზე რაიმე სახის «იძულების» შესაძლებლობას (ასეთზე არც აპელანტს მიუთითებია). პალატამ ჩათვალა, რომ «კ-ისათვის» იმთავითვე ცნობილი იყო, როგორც ხელშეკრულების მნიშვნელობის თაობაზე კონტრაჰენტისათვის, ასევე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების (მათ შორის განსახლების სამოქმედო გეგმის) მისი მხრიდან ვადის დარღვევით შესრულების შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს ოდენობის დაანგარიშების იმ წესის შესახებ, რაზეც მხარეები შეთანხმდნენ 2009 წლის 4 თებერვლის ხელშეკრულების 9.1 მუხლით.

საქმის ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ 718200 ევრო არ მიიჩნია შეუსაბამოდ მაღალ პირგასამტეხლოდ, შესაბამისად, ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად არ იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტმა კ-მა», მოითხოვა გასაცივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმა, ასევე დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟის _ 5000 ლარის გადახდისაგან გათავისუფლება შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული განჩინება პირგასამტეხლოს შემცირებაზე უარის თქმის ნაწილში სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რაც მისი გაუქმების წინაპირობაა, რადგანაც სასამართლოს აპელანტის ზემოაღნიშნულ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ მოსაზრება არ გამომდინარეობს კანონის ნორმიდან, მოქმედი კანონმდებლობა პირგასამტეხლოს ოდენობის გარკვევისას იურიდიული მომსახურების კვალიფიციურობის დონეს არ ითვალისწინებს.

გასაჩივრებული განჩინება ემყარება სამოქალკაქო კოდექსის 420-ე და 52-ე მუხლების არასწორ განმარტებას, რადგანაც სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საქმის მნიშვნელობის მქონე ისეთი გარემოებები, როგორიცაა ხელშეკულების ღირებულება, შესრულებული სამუშაოს ოდენობა, ამ შესრულების ექსპერტთა მიერ მოწონების ფაქტი, ის გარემოებაც, რომ განსახლების სამოქმედო გეგმა არც ერთი ეტაპის ჩამონათვალში არაა. სასამართლომ არ გამოიკვლია ის გარემოება, რომ შპს «ს. რ-ას» ვალდებულების შესრულების ვადის დარღვევით არ მიდგომია ზიანი, არ შეწყვეტია დაფინანსება და სხვა, ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარემ ხელშეკრულების გაფორმებისას ისარგებლა ხელშეკრულების სტანდარტული პირობებით, რაც ადასტურებს პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირების აუცილებლობას.

სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებით სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის არასწორ განმარტებას ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ სასამართლოს მსჯელობა ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.

სასამართლომ არსევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი და არასწორად ჩათვალა, რომ 0.1%-ის ოდენობით პირგასამტეხლო გამოთვლილი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულების თავდაპირველი და არა დაზუსტებული ფასის შესაბამისად. სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნული დასკვნა სწორედ გარიგების შინაარსის სიტყვასიტყვითი განმარტებიდან გამომდინარეობს, რადგანაც არაგონივრულია პირგასამტეხლოს გამოანგარიშება მოხდეს თანხიდან, რომელიც თავად შემსყიდველს მომსახურებისას არ გადაუხდია.

კასატორმა სადავოდ მიიჩნია გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიც და განმარტა, რომ არასწორია სააპელაციო პალატის მითითება «კ-ის» მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში _ 2009 წლის 20 ოქტომბრისათვის თბილისის შემოვლითი სარ-ო ხაზის პროექტირებასთან დაკავშირებული სრული მომსახურების განუხორციელებლობა, აღნიშნული საქმის მასალებით _ 2009 წლის 19 ოქტომბრის ¹375 ზედნადებითა და 2009 წლის 19 ოქტომბრის ¹15-1874 წერილით არ დასტურდება. ასევე არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმადაც ქ.თბილისის შემოვლითი რ-ის ხაზის მშენებლობის ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის დაფინანსებით განხორციელება და ამ პროექტთან დაკავშირებული სამუშაოების ბანკთან შეთანხმება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რადგანაც «კ-ი» როგორც პირველი, ისე სააპელაციო საჩივრით აცხადებდა, რომ ის ევროპის ბანკთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა და, ბუნებრივია, ამ უკანასკნელთან რაიმეს შეთანხმების ვალდებულება არ გააჩნდა, ხოლო ბანკის სტანდარტებით გეგმის შედგენა არ ნიშნავს გეგმის ამ უკანასკნელთან შეთანხმებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ს» უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით სპს «ვ-ე და ბ-ები, ადვოკატები თბილისში» მიერ გადახდილი 8000 ლარის 70% _ 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ის» საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ სახელმწიფო საწარმო «სატრანსპორტო მშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საძიებო ინსტიტუტ კ-ს» (ს/¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» სპს «ვ-ე და ბ-ები, ადვოკატები თბილისში» მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 5600 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.