ას-1314-1334-2011 3 ნოემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ც. კ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ სსიპ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ც. კ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის მიმართ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლიდან განთავისუფლების შესახებ სკოლის დირექტორის 2010 წლის 1 ივლისის ¹20 ბრძანების ბათილად ცნობის, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და შ-ის ¹1 საჯარო სკოლაში მოსარჩელის მასწავლებლად დაბრუნების მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:

მოსარჩელე იაკობ გოგებაშვილის სახელობის სახელმწიფო ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა შ-ის ¹1 სკოლაში დაწყებითი კლასების მასწავლებლად. პედაგოგად მუშაობის განმავლობაში ითვლებოდა წარმატებულ მასწავლებლად. 2010 წლის 30 ივნისს შ-ის ¹1 საჯარო სკოლაში დამთავრდა სასწავლო წელი და დირექტორის განმარტებით 1 ივლისიდან 20 აგვისტომდე მასწავლებლები გავიდნენ კუთვნილ შვებულებაში. 2010 წლის 10 აგვისტოს კი მისთვის ცნობილი გახდა სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე.

მოსარჩელემ სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ჩაიბარა 2010 წლის 10 აგვისტოსვე, რომელიც არის უკანონო, რადგანაც არ ემყარება კანონის მოთხოვნებს, «ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტით შრომითი ურთიერთობის მოშლის რეგულირება დაუშვებელია, რადგანაც შრომითი ხელშეკრულება, როგორც მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეული შეთანხმება, კერძოსამართლებრივი ხასიათის გარიგებაა და ამ ხელშეკრულებიდან გასვლა რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსით. შრომის კოდექსი ხელშეკრულებიდან გასვლას არ ითვალისწინებს, ამ აქტით დადგენილია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა მისი რეგულირების გარეშე. მოსარჩელის განმარტების თანახმად, აღნიშნული ბრძანებით დარღვეულია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის «დ» ქვეპუნქტი, პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი, სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლი და შრომის კოდექსის XII თავით გათვალისწინებული შრომითი ხელშეკრულებისას წარმოშობილი დავის გადაწყვეტის წესი, სადავო ბრძანების გამოცემით დაირღვა ევროპის სოციალური ქარტიით გარანტირებული სხვა შრომითი უფლებებიც.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლაში იყო 17 მასწავლებელი. სკოლაში შემცირდა დაწყებითი კლასების მოსწავლეთა რაოდენობა და სასწავლო საგნების ოდენობა, რის გამოც, საჭირო გახდა პედაგოგთა შტატების ოპტიმიზაცია. პედაგოგთა შერჩევის დროს გათვალისწინებულ იქნა პედაგოგთა განათლების ცენზი, პერსპექტიულობა, სკოლიდან გათავისუფლდნენ პედაგოგები, რომელთაც საპენსიო ასაკი შესრულებული ჰქონდათ ან მალე უნდა შესრულებოდათ, მოსარჩელესთან მიმართებით, მოპასუხემ განმარტა, რომ სკოლის ზემდგომი დაწესებულების მითითების თანახმად, ბუნების მასწავლებელი უნდა ყოფილიყო, ქიმიის, ფიზიკის ან ბიოლოგიის სპეციალობით ან მას დიპლომის მიხედვით, უფლება უნდა ჰქონოდა ესწავლებინა ბუნება, მოსარჩელე კი ამ პირობებს არ აკმაყოფილებდა.

ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ც. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის დირექტორის 2010 წლის 1 ივლისის ¹20 ბრძანება ც. კ-ის შ-ის ¹1 საჯარო სკოლიდან გათავისუფლების შესახებ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით სსიპ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ყვარლის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ც. კ-ის სარჩელი სსიპ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის დირექტორის 2010 წლის 1 ივლისის ¹20 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1974 წლიდან 2010 წლის 1 ივლისამდე ც. კ-ი მუშაობდა სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის დაწყებითი კლასების მასწავლებლად. სსიპ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შ-ის ¹1 საჯარო სკოლის დირექტორის 2010 წლის 1 ივლისის ¹20 ბრძანებით, «ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, ც. კ-ი განთავისუფლებულ იქნა შ-ის ¹1 საჯარო სკოლიდან. ეროვნული სასწავლო გეგმის მიხედვით, რომლითაც განსაზღვრულია დაწყებითი საფეხურის მასწავლებლის პროფესიული სტანდარტი საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში, დგინდება, რომ დაწყებითი საფეხურის მასწავლებელს უნდა გააჩნდეს საბუნებისმეტყველო მეცნიერებაში პროფესიული ცოდნა. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელე აკმაყოფილებდა განათლების სამინისტროს მიერ დამტკიცებულ სასწავლო გეგმით გათვალისწინებულ ბუნებისმეტყველების პედაგოგის პროფესიულ სტანდარტს. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ დაწყებითი კლასების მოსწავლეთა რაოდენობის შემცირების გამო, საჭირო გახდა დაწყებითი კლასების პედაგოგთა შემცირება და დაწყებითი კლასის 17 მასწავლებლიდან, ც. კ-ის გარდა, სამსახურიდან გათავისუფლებულ იქნა ასევე 11 მასწავლებელი.

სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილით, 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტით და განმარტა, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე ერთი მხარის მიერ ნების გამოვლენა საკმარის საფუძველს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შესაწყვეტად. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს ურთიერთობის მონაწილე მეორე მხარის მიერ ნების გამოვლენას, ასევე იმ გარემოებას, შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო განსაზღვრული თუ განუსაზღვრელი ვადით, ასრულებდა თუ არა ურთიერთობის მონაწილე მხარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს, იყო თუ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ურთიერთობის შეწყვეტის პირობები. რამდენადაც ც. კ-ის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს ხელშეკრულების მოშლა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტთან შრომითი ურთიერთობა შეწყეტილ იქნა შრომის კოდექსის ნორმების დაცვით.

სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლზე, რომლითაც გათვალისწინებულია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა შრომითი ხელშეკრულების მოშლით. შრომის ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობა წყდება. ამასთან, კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეთა ინიციატივას რაიმე დამატებითი პირობების დაწესებით, ანუ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივა ხელშეკრულების მოშლის შესახებ, თუმცა მხარეთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, კანონმდებელი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით შრომითი ურთიერთობის მონაწილეებისთვის ითვალისწინებს გარკვეულ გარანტიებს. აღნიშნული მუხლი ადგენს არა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს, არამედ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის პროცედურას _ მოშლის წესს და თანაზომიერების პრინციპის დაცვით, აწესებს მხარეთა ინტერესების დაცვის მინიმალურ სტანდარტებს. ერთი მხრივ, გაფრთხილების ვადის დაწესებით კანონმდებელი აძლევს საშუალებას დამსაქმებელს, მოძებნოს შესაბამისი კადრი, ხოლო, მეორე მხრივ, დასაქმებულისათვის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულების დაწესებით, სოციალური სამართლიანობის თვალსაზრისით, კანონმდებელი ერთგვარად ამსუბუქებს უმუშევრად დარჩენილი დასაქმებულის მდგომარეობას. აღნიშნული პირობების დაწესებით კანონმდებელმა დააბალანსა ერთი მხარის ნების თავისუფლება _ საკუთარი ინიციატივით შეწყვიტოს ხელშეკრულება და მეორე მხარის უფლება _ დაცული იყოს გარკვეულწილად ხელშეკრულების მოშლის უარყოფითი შედეგებისაგან. კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეებს შრომის ხელშეკრულების დადებისას, განსაზღვრონ მათი ინტერესების დამცავი სხვა პირობები ანუ მათ ენიჭებათ თავისუფლება, ხელშეკრულებით მოაწესრიგონ აღნიშნული საკითხი და დააწესონ გარკვეული შეზღუდვები, მათ შორის, გაითვალისწინონ დასაქმებულისათვის მისაცემი შრომის ანაზღაურების ოდენობაც. შესაბამისად, დამსაქმებლის ინიციატივით შრომის ხელშეკრულების მოშლის დროს დაცული უნდა იქნეს როგორც შრომის კოდექსით დადგენილი, ისე, არსებობის შემთხვევაში, მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პირობები. სასამართლომ მიუთითა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტის ამდაგვარი განმარტება შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკასთან სადაც ანალოგიურად განიმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტი და საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკასაციო საჩივარი არ იყო დასაშვები ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდებოდა საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ც. კ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით. სასამართლომ არ გამოიყენა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილი, «ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი, მე-2 მუხლის «ჟ» ქვეპუნქტი, 43-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ვ» და «ზ» ქვეპუნქტები, ვინაიდან, სკოლასა და მასწავლებელს შორის ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური კანონი «ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონია და სადავო ურთიერთობა სწორედ ამ ნორმატიული აქტით უნდა დარეგულირდეს.

«ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ზ» ქვეპუნქტით განსაზღვრულია სკოლის დირექტორის უფლებამოსილება, ვადამდე შეუწყვიტოს შრომითი ურთიერთობა მასწავლებელს შესაბამისი საფუძვლის არსებობისას, თუმცა კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარუდგენია ამავე ნორმატიული აქტის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის დასკვნა კასატორის არაკვალიფიციურ პედაგოგად მიჩნევის თაობაზე, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

სასამართლოს დასკვნა, რომ, დაწყებითი კლასის მოსწავლეთა რაოდენობის სიმცირის გამო, საჭირო გახდა დაწყებითი კლასების პედაგოგთა შემცირება და 17 მასწავლებლიდან ც.კ-ის გარდა სამსახურიდან გათავისუფლდა 11 მასწავლებელი, უსაფუძვლოა და არ გამომდინარებს «ზოგადი განათლების შესახებ» საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ბ» ქვეპუნქტის, მე-2 მუხლის «ჟ» ქვეპუნქტისა და 58-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებიდან.

არასწორია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დამტკიცებული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებულ ბუნებისმეტყეველების პედაგოგის პროფესიულ სტანდარტთან ც.კ-ის შესაბამისობა.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, არსებობს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტისა.

კასატორმა დამატებით წარმოადგინა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს სსიპ მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის წერილობითი პასუხი ც.კ-ის მიმართვაზე და მოითხოვა ამ მტკიცებულების სასამართლოს მიერ საქმის მასალებთან ერთობლიობაში შეფასება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით «სახელმწიფო ბაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის «მ¹» ქვეპუნქტის თანახმად, ც.კ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ც. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ც. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორ ც.კ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება (ტ.II, ს.ფ.87) 1 ფურცლად, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულება ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა აღნიშნული, რაც შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორ ც. კ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ც. კ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ ც.კ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება 1 ფურცლად. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.