ას-1405-1420-2011 3 ნოემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ა. კ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. კ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. კ-ის მიმართ სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობისა და ქ.თბილისში, ქ-ის ქ¹6-ში მდებარე, მოსარჩელის დედა თ. კ-ის კუთვნილი ¹36 ბინის 1/2-ის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგი გარემოებების გამო:

მოსარჩელე 2009 წლის 28 მაისს გარდაცვლილი თ. კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეა. ქ.თბილისში, ქ-ის ქ¹6-ში მდებარე ¹36 ბინა ეკუთვნოდა მამკვიდრებელ თ.კ-ეს, ხოლო დანარჩენი ნაწილი მოსარჩელის ძმას _ კ. კ-ეს, რომელიც 2009 წლის 4 აგვისტოს გარდაიცვალა. ა.კ-ის ძმის შვილმა გლ. კ-ემ 2010 წლის 1 თებერვალს მიმართა ნორატიუსს და მოითხოვა როგორც თ. კ-ის, ისე კ. კ-ის სამკვიდროზე, როგორც ერთადერთი მემკვიდრისათვის, სამკვიდრო მოწმობის გაცემა.

2010 წლის 28 ივლისს ნოტარიუსმა განცხადება დააკმაყოფილა და გასცა სამკვიდრო მოწმობა, თუმცა ნოტარიუსმა სამკვიდრო მოწმობის გაცემამდე აღნიშნულის თაობაზე ინფორმაცია პრესის მეშვეობით გამოაქვეყნა ორჯერ _ 2010 წლის 6 ივლისსა და 16 ივლისს. სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შეტყობის შემდგომ მოსარჩელემ მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდროდან მისი კუთვნილი წილის მიღების თხოვნით, თუმცა, ნოტარიუს ნ.თ-ას დადგენილების თანახმად ა.კ-ეს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის მიღებაზე იმ საფუძვლით, რომ მას სამკვიდრო კანონით დადგენილ ვადაში არ მიუღია, ამასთან, გარდაცვლილი თ.კ-ის კუთვნილ 1/2 უძრავ წილზე სამკვიდრო მოწმობა გაცემულია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია, ამასთან, მოპასუხემ სამკვიდრო მიიღო როგორც ფაქტობრივი ფლობით, ისე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6-თვიან ვადაში ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით. შესაგებლის სამართლებრივ საფუძვლებად მოპასუხემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1450-ე მუხლებზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 ივნისის განჩინებით ა. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს დიდუბე-ჩუღურეთის სამსახურის მიერ გაცემული ცნობით თ. კ-ე გარდაიცვალა 2009 წლის 28 მაისს. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან ა. კ-ე და კ. კ-ე, ხოლო ამ უკანასკნელის მემკვიდრე _ გ. კ-ე. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ქ-ის ქუჩა ¹6-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეები იყვნენ კ. კ-ე და თ. კ-ე. ზემოხსენებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო გ. კ-ე 2010 წლის 25 ნოემბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით. 2010 წლის 28 ივლისს ნოტარიუს ნ. თ-ამ გასცა სამკვიდრო მოწმობა გ. კ-ის სახელზე, რომელიც იყო თ. კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრის _ 2009 წლის 4 აგვისტოს გარდაცვლილი კ. კ-ის მემკვიდრე. ნოტარიუსის 2010 წლის 30 სექტემბრის დადგენილებით, 2009 წლის 28 მაისს გარდაცვლილი თ. კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე ა. კ-ეს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე სამკვიდროს მიღებისათვის დადგენილი ვადის გაშვების გამო. არც საქმის მასალებით და არც მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ ა. კ-ემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის _ თ. კ-ის სამკვიდრო, რაც გამოიხატა მის მიერ დედის კუთვნილი მოძრავი ნივთების დაუფლებაში. ასევე არ დგინდება აპელანტის მიერ მითითებული ნივთების არსებობის და მისი თ. კ-ისათვის კუთვნილების ფაქტი. რაც შეეხება, ა. კ-ის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს, პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მათი ჩვენებები, ვინაიდან მოსარჩელესთან მათი ნათესაური კავშირი მართლაც ქმნიდა ვარაუდს საქმის შედეგით მათი მხრიდან პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებისა, ასევე სხვა მოწმეთა: თ. ა-ის, მ. ხ-ისა და ლ. შ-ის ჩვენებებით არ დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ ა. კ-ე ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა სამკვიდროში შემავალ ნივთებს. სადავო გარემოების დამადასტურებელი სხვა წერილობითი მტკიცებულებები კი აპელანტს საქალაქო სასამართლოში არ წარუდგენია, შესაბამისად, პალატამ უსაფუძვლოდ ჩათვალა ა.კ-ის სააპელაციო პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოწმეთა ჩვენებების არასწორ შეფასებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი შეფასება და ჩათვალა, რომ სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე, 1330-ე, 1338-ე, 1306-ე, 1433-ე მუხლებით, 141-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 1424-ე და 1336-ე მუხლებით.

პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად საჭიროა, ან სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით მიმართვა, ანდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და დაუფლება, ანუ აღნიშნული ნორმა იმპერატიული დანაწესის სახით ადგენს დროს, რომლის განმავლობაშიც მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი. სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებები (სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა და მართვა, განცხადების შეტანა სანოტარო ორგანოში) შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში. დადგენილი ვადის გაშვების შემთხვევაში მემკვიდრე, როგორც წესი, კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას და იმისათვის, რომ აღნიშნული ნორმით დარეგულირდეს განსახილველი ურთიერთობა, სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში მემკვიდრე ფაქტობრივად უნდა დაეუფლოს ქონებას ან მართოს იგი. სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას. ა. კ-ე სამკვიდროს მიკუთვნებას ითხოვს იმ საფუძვლით, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ იგი ფაქტობრივად დაეუფლა მისი დანატოვარი სამკვიდრო ქონების ნაწილს. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი ა.კ-ეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას არ წარუდგენია. საქმეში წარმოდგენილია მხოლოდ მოწმეთა ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩვენებები, რომელთაც საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ მიანიჭა მტკიცებულებითი ძალა.

პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას, რომ ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის დროს ღიად უნდა დაეტოვებინა მისი წილი, ვინაიდან იცოდა, რომ გ. კ-ის გარდა, არსებობდა სხვა პირველი რიგის მემკვიდრეც, რადგანაც სამკვიდროს მიღება არის ცალმხრივი გარიგება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. დედის სამკვიდროს მიღების სურვილის შემთხვევაში, მას კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში, სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების ან ნოტარიუსისათვის განცხადებით მიმართვის გზით, თავად უნდა გამოეხატა ნება და შესაბამისად, უნდა უზრუნველეყო თავისი სამემკვიდრეო უფლებების რეალიზაცია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. კ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეების ჩვენების არასათანადო მტკიცებულებად მიჩნევის თაობაზე, რომელიც, თავის მხრივ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შეფასდა არასწორად. სააპელაციო პალატამ არ შეაფასა მოწმე თ. ა-ის ჩვენების წინააღმდეგობრივობა, ამასთან, სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ ფაქტს, რომ თუნდაც ამ ჩვენებით დასტურდება მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების მოთხოვნები, შედეგად კი მხარეები აღმოჩნდნენ არათანაბარ მდგომაროებაში.

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი, რომლითაც განსაზღვრულია სამიკვიდროს ნაწილის მიღების შესაძლებლობა. მოპასუხის ქმედების მიმართ სასამართლომ არასწორად არ იხელმძღვანელა ამავე კოდექსის მე-8 მუხლით, ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ნოტარიუსისათვის თ.კ-ის პირველი რიგის მემკვიდრის არსებობის ფაქტის შეტყობინების შემთხვევაში, სადავო ქონების 1/2-ის ნახევარს _ 1/4-ს ნოტარიუსი დატოვებდა ღიად და ამ ნაწილში არ გასცემდა სამკვიდრო მოწმობას. სასამართლომ ასევე დაარღვია მხარეთა თანასწორობის პრინციპი და პროცესის შეჯიბრებითობა. სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით არ დაასაბუთა, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეების ჩვენებას და არა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოწმეების ჩვენებას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკითხული მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას (რაც გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ) კასატორის განმარტებით, დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 141-ე და 142-ე მუხლების დებულებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ა. კ-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ გადახდილი 350 ლარის 70% _ 245 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ ა. კ-ეს (პირადი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 245 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.