ას-352-335-2011 7 ნოემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ გ. პ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ნ-ი» (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს «ნ-ის» დირექტორმა რ. თ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. პ-ის მიმართ და მოითხოვა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 412-ე მუხლის შესაბამისად, დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის _ 37361 ლარის, ასევე სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე აწარმოებს სამედიცინო და ტექნიკურ ჟანგბადს და ახდენს მის რეალიზაციას. 1994 წელს საქართველოს საკონსერვო მრეწველობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორ გ.პ-ისაგან იჯარით აიღო ქ.ბათუმში, ა-ის ქ¹13-ში მდებარე 400 კვ.მ დაუმთავრებელი შენობა და ჩაატარა შენობის სარემონტო სამუშაოები, რომლის ღირებულებამაც 2006 წლის მდგომარეობით შეადგინა 91780 ლარი. მოხმარებული ელექტროენერგიის ანაზღაურება ხდებოდა მრიცხველის მონაცემების საშუალებით უშუალოდ მეიჯარისათვის. 2007 წლის მაისში გ.პ-ემ გააძვირა ელექტროენერგიის საფასური და აღნიშნული დადასტურდა «აჭარის ენერგოკომპანიის» მიერ გაცემული ინფორმაციით, კერძოდ, დადასტურდა, რომ მეიჯარე წლების განმავლობაში ახდევინებდა საფასურს გაზრდილი ოდენობით საკუთარი შეხედულებისამებრ, რისი უფლებაც მას არ გააჩნდა. აღნიშნული გარემოებიდან გამომდნარე, შს «ნ-ს» სხვა მოიჯარეების მსგავსად, მიადგა ზიანი, რამაც, ექსპერტის დასკვნის თანახმად, შეადგინა 37361 ლარი, გ.პ-ემ უარი განაცხადა ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნებაზე, რის გამოც აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე და 2010 წლის 20 იანვრის დადგენილებით მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად და სამოქალაქო მოსარჩელედ.

2010 წლის 29 ივნისს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პროკურატურასა და მოპასუხეს შორის შედგა საპროცესო შეთანხმება, ხოლო 2010 წლის 7 ივლისის განაჩენით გ.პ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში, რომლითაც გ.პ-ე გაფრთხილებულია, რომ საპროცესო შეთანხმების გაფორმებით იგი სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან არ არის Gგათავისუფლებული. მოსარჩელის განმარტებით, გ.პ-ე ნებაყოფლობით არ ანაზღაურებს ზიანს, რაც სამოქალაქო დავის დაწყების საფუძველი გახდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე მისი, როგორც მოპასუხის არასათანადო მხარედ ცნობა და საქართველოს ფინანსთან სამინისტროს სათანადო მოპასუხედ ჩაბმა შემდეგი საფუძვლებით:

შპს «ნ-ს» ზიანის არ მისდგომია და ის უკანონოდ არის აღიარებული დაზარალებულად, მოსარჩელე ვალდებული იყო, შეთანხმებული სატარიფო განაკვეთით გადაეხადა მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასური. განაჩენში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს მოპასუხე არ დაეთანხმა იმ საფუძვლით, რომ საპროცესო შეთანხმება მოხდა უკანონო პატიმრობის თავიდან აცილების გამო. საქმეში წარმოდგენილი განაჩენი არ არის პრეიუდიციული.

მოპასუხემ მიუთითა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ სახელმწიფო ორგანოს ან თანამდებობის პირის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი სახელმწიფოა და არა ფიზიკური პირი, სარჩელის საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 412-ე და 992-ე მუხლების მითითება არასწორია, ვინაიდან განსახილველი საქმიდან გამომდინარე, ამ ნორმების გამოყენება დაუშვებელია, ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის გამოყენებაც უკანონოა, რადგანაც გ.პ-ე არასათანადო მოპასუხეა. სასამართლომ გარდა ზემოაღნიშნულისა, უნდა შეაფასოს განსჯადობის საკითხიც, რადგანაც დავა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივია. მოსარჩელე არასწორად განმარტავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე და 53-ე მუხლებს. მოპასუხის განმარტებით, დაუსაბუთებელია ასევე მოსარჩელის მოთხოვნა სახელმწიფო ბაჟის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან დავა სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარეობს, მოპასუხედ არასათანადო მხარეა ჩაბმული, ამასთან მოსარჩელე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, რის გამოც არ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე და 53-ე მუხლების გამოყენების წინაპირობები.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 18 აგვისტოს განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა გ. პ-ის სათანადო მოპასუხით შეცვლის თაობაზე არ დააკმაყოფილა, ხოლო ამავე სასამართლოს 2010 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს «ნ-ის» დირექტორის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე გ. პ-ეს (პ/ნ ...) შპს «ნ-ის» (ს/კ ...) სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის – 37361 (ოცდაჩვიდმეტი ათას სამას სამოცდაერთი) ლარის ანაზღაურება, მოპასუხეს მოსარჩელისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. პ-ემ, მოითხოვა სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე უარის თქმის განჩინებისა და გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით გ. პ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2010 წლის 18 აგვისტოს საოქმო განჩინება არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე უარის თქმის თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 2010 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება, კერძოდ, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ გ. პ-ე მუშაობდა სსიპ _ ბათუმის აგრარული ბიოტექნოლოგიებისა და ბიზნესის ინსტიტუტის დირექტორად და საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ საქართველოს კანონის, ასევე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისად, ითვლებიდა სახელმწიფო მოხელედ, იგი მსჯავრებულად იქნა ცნობილი სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადებაში, კერძოდ, სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში, რაც გამოიხატა შპს «ნ-ისათვის» 2001 წლიდან 2006 წლის ჩათვლით 111605 ლარის ღირებულების 14346836 კვ.ტ ენერგიის 148966 ლარად მიყიდვაში, რითაც შპს «ნ-ს» მიაყენა 37361 ლარის ზიანი. სასამართლომ სამოქალაქო კოდექის 1005-ე, 463-465-ე მუხლების საფუძველზე განმარტა, რომ სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით, ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით, ხოლო კრედიტორს შეუძლია, თავისი სურვილისამებრ შესრულება მოსთხოვოს ნებისმიერ მოვალეს როგორც მთლიანად, ასევე ნაწილობრივ. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლზე და მიიჩნია, რომ, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსით მოვალეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობა შესაძლებლობას აძლევს კრედიტორს, ნებისმიერ სოლიდარულ მოვალეს მოსთხოვოს მთლიანი ვალდებულების შესრულება, დისპოზოციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, სარჩელით მოპასუხედ, მხოლოდ ერთი სოლიდარული მოვალის დასახელება მოსარჩელეს ნებაზეა დამოკიდებული.

სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოპასუხე ფიზიკური პირია, ხოლო დავის საგანი დანაშულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაა, მოცემული დავა სამოქალაქო სამართალწარმოებით განსახილველია, რაც დაუსაბუთებელს ხდის აპელანტის მსჯელობას დავის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. პ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად შემდეგი გარემოებების გამო:

საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ, არც პირველმა და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვაზე, ვინაიდან დავის საგანი დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაა. გ. პ-ე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 7 ივლისის განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულში, აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე დაზარალებული შპს „ნ-ია“, რის გამოც ამ უკანასკნელმა შეიტანა სარჩელი გ. პ-ის მიმართ. კასატორმა მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტსა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, რაც გამორიცხავს დავის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის შესაძლებლობას. სასამართლომ არასწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე, რადგანაც იგი ვალდებული იყო, საქმე განეხილა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით და საქმეში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მესამე პირად უნდა ჩაება სახელმწიფო, ვინაიდან სწორედ სახელმწიფოა სამართალურთიერთობის ისეთი მონაწილე, რომელზეც მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანა არის შესაძლებელი. გ. პ-ის მიმართ მიღებული გადაწყვეტილებები გავლენას ახდენს სახელმწიფოს ინტერესებზე, თუკი საუბარია სოლიდარულ პასუხისმგებლობაზე, გ. პ-ეს შეუძლია სახელმწიფოს მოსთხოვოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის ნახევრის გადახდა. ამდენად, საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ.

სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების დასაბუთების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე და ამავე კოდექსის 463-465-ე მუხლებზე, და დაადგინა, რომ სახელმწიფო გ. პ-ესთან ერთად სოლიდარულად აგებდა პასუხს დამდგარი ზიანის ანაზღაურებისათვის. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება, გ. პ-ისათვის გადასახდელად დაკისრებული თანხის სახელმწიფოსთან სოლიდარული პასუხისმგებლობის თაობაზე, სააპელაციო ინსტანციამ დაადგინა ისე, რომ სახელმწიფო მხარედ არ ყოფილა ჩართული საქმის განხილვაში და გ. პ-ეს სამოქალაქო კოდექსის 473-ე მუხლის საფუძველზე დაუტოვა უფლება, მოითხოვოს მისთვის დაკისრებული თანხის ნახევრის სახელმწიფოსაგან ანაზღაურება. სისხლის სამართლის განაჩენით დადგენილია, რომ შპს „ნ-ი“ მიწოდებულ ელექტროენერგიის საფასურს უხდიდა არა გ. პ-ეს, არამედ თანხა ირიცხებოდა კვლევითი ინსტიტუტის ანგარიშზე, აღნიშნული გარემოება გ. პ-ეს უტოვებს უფლებას, სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული მთლიანი თანხა, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე, მოსთხოვოს სახელმწიფოს. რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლიანობაზე.

გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული კონსტიტუციური პრინციპით ცალსახადაა განსაზღვრული, რომ მოხელის მიერ მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. საქართველოს კონსტიტუცია არის ქვეყნის უზენაესი კანონი და «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის შესაბამისად, კონსტიტუციას უნდა შეესაბამებოდეს უფრო ქვემდგომი იერარქიის სამართლებრივი აქტები, მათ შორის სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი. კონსტიტუციურმა პრინციპმა ასახვა ჰპოვა საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსში, რომლის 207-ე მუხლში ცალსახადაა მითითებული, რომ თუ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლი ადგენს განსაკუთრებულ წესს, რაც ნორმის სათაურშია მითითებული, კერძოდ, 208-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ, მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი ადგენს სამოქალაქო კოდექსისაგან განსხავებულ წესს. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი უფრო ახალი კანონია, ვიდრე სამოქალაქო კოდექსი და ემყარება კონსტიტუციურ პრინციპს. სასამართლო, სათანადო მოპასუხის განსაზღვრისას, ვალდებული იყო, ეხელმძღვანელა არა სამოქალაქო კოდექსის 1005 მუხლით, არამედ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებით და საქმე განეხილა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, ვინაიდან სასამართლომ გადაწყვეტილებით შპს „ნ-ის“ სასარგებლოდ თანხის გადახდა დააკისრა არასათანადო მოპასუხეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეს არ შესთავაზა არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლა, რასაც შემდგომ დაუკავშირდებოდა სარჩელის გადაწყვეტის ბედი, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას პრეიუდიციული ძალა მიანიჭა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ განაჩენს, რაც არასწორია, რადგან აღნიშნული განაჩენით დამტკიცებულ იქნა საპროცესო შეთანხმება, ანუ არ მომხდარა საქმის არსებითად განხილვა. გ. პ-ე ბრალდების მხარეს შეუთანხმდა ბრალზე და სასჯელზე. ბრალზე შეთანხმება არ ნიშნავს ზაინის ოდენობაზე შეთანხმებასაც. მით უმეტეს, ზიანის ოდენობა ბრალეულობის კვალიფიკაციაზე გავლენას არ ახდენდა და საპროცესო შეთანხმების დროს, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, სამოქალაქო სარჩელის განხილვა არ ხდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, სისხლის სამართლის საქმის არსებითად განხილვაც რომ მომხდარიყო, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას ზიანის ოდენობის ნაწილში პრეიუდიციული ძალა არ უნდა მინიჭებოდა. სასამართლომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის გადაწყვეტისას გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ასევე არასწორად განმარტა აღნიშნული ნორმა, რადგანაც არ გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით განმტკიცებული კონსტიტუციური პრინციპი, რომელთან შესაბამისობაშიც უნდა იყოს კანონმდებლობა. სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლები, რომელიც სამოქალაქო კოდექსისაგან განსხვავებით ადგენს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის გადაწყვეტისათვის განსხვავებულ წესს. გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის დებულება, რის გამოც საქმე განხილულ იქნა განსჯადობით წესების დარღვვით და გ. პ-ეს უსაფუძვლოდ დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის გადახდა.

მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-105-ე მუხლების შესაბამისად არ შეაფასა მტკიცებულებები, მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით მტკიცების ტვირთი იყო მოსარჩელის მხარეზე. სასამართლომ სისხლის სამართლის განაჩენს, რომელიც მიღებულია საქმის არსებითი განხილვის გარეშე, ზიანის ოდენობის ნაწილში მიანიჭა პრეიუდიციული მნიშვნელობა, მაშინ, როცა სისხლის სამართლის საქმე არსებითად რომ ყოფილიყო განხილული, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის შესაბამისად, დადგენილ გარემოებებს პრეიუდიციული ძალა ვერ ექნებოდა, ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევით საქმეში არ ჩააბა მესამე პირი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლიდან გამომდინარე, ვინაიდან განაჩენით დადგენილ გარემოებებს პრეიუდიციული ძალა აღარ გააჩნია, გამოდის, რომ ინსტიტუტი უფლებამოსილი იყო, გაეყიდა ელექტროენერგია იმაზე მეტ ფასად, ვიდრე იგი იღებდა. ამასთან, ინსტიტუტი ელექტროენერგიას ყიდდა შპს „ნ-ისათვის“ ფართის მიქირავების გამო. ამდენად, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის დასაბუთება არის აბსურდული და ამავდროულად ხანდაზმულიც.

სასამართლომ შეფასება არ მისცა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილ წესს, რომლიც გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას იმ შემთხვევაში, თუ დაზარალებული განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არ შეეცადა სამართლებრივი გზებით თავიდან აეცილებინა ზიანი. იმ შემთხვევაში, თუ შპს „ნ-ი“ თვლიდა, რომ მას მაღალ ფასად მიეწოდებოდა ელექტროენერგია, შეეძლო მიემართა სასამართლოსათვის ან ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის და მოეთხოვა ღირებულების შემცირება, რითაც აიცილებდა ზიანს. ამასთან, სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა გ.პ-ის მითითება მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, რადგან მოსარჩელე მოითხოვს 2001-2006 წლებში მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ეწინააღმდგება საქართელოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ დადგენილ პრაქტიკას, საქმე მნიშვნელოვანია სასამართლო პრაქტიკის განვითარებისთვის. სააპელაციო სასამართლომ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში მიანიჭა პრეიუდიციული ძალა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც ასევე განმარტავს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტსა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებს.

სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა გ.პ-ის მიერ სადავოდ მიჩნეულ იმ საოქმო განჩინებაზე, რომლითაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განხილვაზე მოპასუხის მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა.

როგორც პირველი, ასევე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა ზიანის ოდენობად 37361 ლარი, მაშინ, როცა ამ ოდენობის ზიანი შპს „ნ-ს“ არ მისდგომია, რადგან შპს „ნ-ი“ ელექტროენერგიას იღებდა ზუსტად იმ ფასად, რა ფასიც იყო დადგენილი ბაზარზე, ზიანის ოდენობის არასწორად დადგენას ადასტურებს ის გარემოება, რომ ზიანი დათვლილია კვლევითი ინსტიტუტისათვის მიწოდებული მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის ღირებულებასა და შპს „ნ-ისათვის“ მიწოდებულ ელექტროენერგიის სფასურს შორის დადგენილი სხვაობიდან, მაშინ როცა ინსტიტუტს გააჩნდა საკუთარი ტრანსფორმატორი და ყიდულობდა მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიას, რომელსაც სჭირდებოდა გარდაქმნა, რაც დაკავშირებული იყო გარკვეულ დანახარჯებთან, ელექტროენერგია შპს „ნ-ს“ მიეწოდებოდა განსხვავებული ფასით, ვიდრე ინსტიტუტი ახდენდა შესყიდვას. შპს „ნ-ის“ მიერ ელექტროენერგიის საფასურის გადახდა ხდებოდა ინსტიტუტის ანგარიშზე. შპს „ნ-ი“ ვალდებული იყო, ემტკიცებინა, შეეძლო თუ არა მიეღო ელექტროენერგია იმაზე ნაკლებ ფასად, ვიდრე ინსტიტუტი აწვდიდა, აღნიშნული პერიოდისათვის იყო ელექტროენერგიის პრობლემები, შპს „ნ-ს“ კი მიეწოდებოდა ელექტროენერგია იმის წყალობით, რომ ინსტიტუტს თავად გააჩნდა დამოუკიდებელი კვების წყარო და მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის გარდაქმის ახდენდა თავად.

არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ დავის სამოქალაქო წესით განხილვას განაპირობებს ის ფაქტი, რომ მოპასუხე ფიზიკური პირია. სარჩელის საგანი იყო დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, მოსარჩელე მტკიცებულებებად უთითებს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ განაჩენს, ხოლო სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად _ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლს, ამასთან დადგენილია, რომ გ.პ-ე დამნაშავედ იქნა ცნობილი სამოხელეო დანაშაულში _ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 ივნისის განჩინებით გ.პ-ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ გ. პ-ის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 დეკემბრის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კასატორის განმარტებით, მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-105-ე მუხლების შესაბამისად არ შეაფასა მტკიცებულებები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლში განხორციელებული ცვლილებების თანახმად, სისხლის სამართლის საქმის არსებითად განხილვაც რომ მომხდარიყო, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას ზიანის ოდენობის ნაწილში პრეიუდიციული ძალა არ უნდა მინიჭებოდა. კასატორის მოსაზრებით, გარდა იმისა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი დაუსაბუთებელია, იმავდროულად ხანდაზმულიცაა.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პოზიციას იმ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს (მოსარჩელეს), თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შემოწმების შედეგად პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების სტანდარტი. ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთი ელემენტი, ზიანის არსებობის ფაქტი პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენის საფუძველზე, როგორც პრეიუდიციული ფაქტი. ამის საფუძველს სასამართლოს აძლევდა გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტი. მართალია, მითითებულ კანონში 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილებებით 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტი ამოღებულ იქნა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი. რაც შეეხება ზიანის ოდენობის საკითხს, პირველი ინსტანციის სასამართლო დაეყრდნო ლ.სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონალური ექსპერტიზის 2008 წლის 19 ივნისის დასკვნას. კასატორს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებისათვის არ წარუდგენია საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომლის გაზიარების შემთხვევაში ეჭვქვეშ დადგებოდა ზიანის ოდენობის საკითხი.

საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მხარე იღებს თავის თავზე როგორც ფაქტების გადმოცემის, ისე მათი დამტკიცება-დასაბუთებუთების ტვირთს. აღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესიდან, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. აღსანიშნავია, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის ფარგლებში მხარეები ვალდებულნი არიან თავიანთი მოთხოვნის დასასაბუთებლად მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები წარადგინონ საქმის არსებითად განხილვისათვის მომზადების სტადიაზე, ვინაიდან საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე მათი წარდგენა მკაცრად შეზღუდულია. ამგვარ დანაწესს შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე, 215-ე და 380-ე მუხლები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით დადგენილია კასაციის ფარგლები, კერძოდ პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. ამდენად საკასაციო სასამართლოში ახალ გარემოებებზე მითითება, რაც მხარეს არ დაუყენებია პირველი ან სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, დაუშვებელია და საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი ვერ იქნება. როგორც საქმის მასალებით დგინდება, კასატორს ხანდაზმულობის საკითხი არ დაუყენებია არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, შესაბამისად საკასაციო პალატა ვერ მისცემს შეფასებას სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას არ დარღვეულა საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმები. მოცემულ საქმეზე საქმის გარემოებები დადგენილია საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვა-შეფასების შედეგად, ასევე სახეზე არ არის სასამართლოს მხრიდან საპროცესო სამართლის ნორმათა იმგვარი დარღვევა, რაც განსახილველ საქმეზე სხვაგვარი გადაწყვეტილების გამოტანას გამოიწვევდა. საკასაციო პალატის შეფასებით, კასატორმა სასამართლოს ვერ წარუდგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი შეეხება ისეთ საკითხებს, როგორიცაა _ განსჯადობა და სათანადო მოპასუხის ინსტიტუტი, რამაც მოცემული კასაციის დაშვების წანამძღვრები შექმნა, ვინაიდან მოცემული საქმე ამ კუთხით მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

კასატორი განსახილველი დავის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით გადაწყვეტის მთავარ არგუმენტად ასახელებს იმ გარემოებას, რომ გ.პ-ე დამნაშავედ ცნობილი იქნა სამოხელეო დანაშაულის (სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება) ჩადენისათვის და ეს უკანასკნელი თავისი სტატუსით წარმოადგენდა სახელმწიფო მოხელეს. აქედან გამომდინარე, საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლისა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების შესაბამისად, სახელმწიფოა პასუხისმგებელი და არა გ.პ-ე. საკაციო პალატა კასატორის ამ მოსაზრებებთან დაკავშირებით განმარტავს შემდეგს:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, მათ შორის მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის ,,გ» ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებული წესი დადგენილია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის ანალიზიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება როგორც ზემოთ მითითებული თავის დებულებები, ასევე სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის პასუხიმგებლობის დადგენის რამდენიმე ნიშანს გამოყოფს, კერძოდ: ა) ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის, როგორც ზიანის მიმყენებელი სუბიექტის არსებობა; ბ) ქმედების ჩადენა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პროცესში; გ) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; დ) ზიანი; ე) მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კანონმდებლობის ანალიზის შედეგად ცალსახად შეიძლება დავასკვნათ, რომ მხოლოდ ზიანის მიმყენებელი პირის სტატუსი არ არის საკმარისი სახელმწიფოსათვის პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად, აუცილებელია მოხელის მიერ ზიანის მიმყენებელი ქმედება სხვა პირის მიმართ ჩადენილი იყოს სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას, ამასთან, ამგვარი ქმედების შედეგად დაირღვეს ისეთი ვალდებულება, რომელსაც შეესაბამება სხვა, კერძო პირის უფლება.

მიუხედავად ზემოთ გაკეთებული დასკვნებისა, დაზარალებულს არ ერთმევა უფლება ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს მოხელისაგან, როგორც ფიზიკური პირისაგან სამოქალაქო და არა ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, შპს «ნ-ი» ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს არა ადმინისტრაციული ორგანოსაგან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების საფუძველზე, არამედ ფიზიკური პირისაგან სამოქალაქო კოდექსის ნორმების საფუძველზე. მითითებულ საკითხს მნიშვნელობა აქვს განსჯადობის სწორად გადაწყვეტისათვის. ერთ-ერთ ანალოგიურ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განსჯადობის შესახებ დავა გადაწყვიტა შემდეგი დასაბუთებით: «ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების საფუძველზე, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება იყოს განხილული, თუ სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთ მხარეს ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს» (იხ.სუსგ-ბა, ¹ბს-233-224(გ-10), 8 აპრილი, 2010 წელი). ჩვენს შემთხვევაში გარკვეულია, რომ შპს «ნ-ი» სარჩელის დაკმაყოფილებას ითხოვს არა საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის ნორმების საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოსაგან, არამედ კერძო-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე ფიზიკური პირისაგან. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა სამოქალაქო სასამართლოს განსჯადია, ხოლო გ.პ-ის მიმართ, როგორც სათანადო მოპასუხის მიმართ სწორადაა წარდგენილი სარჩელი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. პ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 დეკემბრის განჩინება

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.