¹ას-558-527-2011 1 ნოემბერი, 2011 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორები _ დ., ი., დნ. ჩ-ეები, დ. ვ-ე

წარმომადგენელი – ზაზა ხაჟალია

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ. ნ-ი, ა. ი-ო

წარმომადგენელი – ლ. ფ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 11 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ჩ-ემ სარჩელით მიმართა Qქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მ. ნ-ისა და ა. ი-ოს მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზირ ¹13-ში მდებარე ერთოთახიანი 16,27 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი (დამხმარე ფართი, 11,30 კვ.მ, სასარგებლო ფართი 16,27 კვ.მ), მეზობელ, ტ. ნ-თან ერთად, მათი მეზობლისაგან, ა. ი-ოსაგან, საზიაროდ შეიძინეს. ვინაიდან, ზემოაღნიშნული ფართი განთავსებულია მოსარჩელესა და მოპასუხე ტ. ნ-ის საცხოვრებელ ფართებს შორის, სადავო ფართის (მათ შორის აივანის) გაყოფის შედეგად, ერთი ნაწილი მიუერთდა ჩ-ის საცხოვრებელ სახლს, ხოლო მეორე ნაწილი ნ-ის საცხოვრებელ სახლს და ცალ-ცალკე სარგებლობაში აქვს ორივე მეზობელს. მოსარჩელის მითითებით, გარკვეული მიზეზებისა და ნდობის ფაქტორიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სახლი მთლიანად გაფორმებულ იქნა ტ. ნ-ის ქალიშვილის, მ. ნ-ის სახელზე და ირიცხება მის საკუთრებად. ფართის ნაწილით 1992 წლიდან დღემდე სარგებლობს დ. ჩ-ის ოჯახი და კარგი მეზობლური ურთიერთობიდან გამომდინარე, ამ ხნის მანძილზე არ გასჩენია სურვილი თავისი წილი გადაეფორმებინა და კანონით დადგენილი წესით აღერიცხა მის საკუთრებად. ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ გადაწყვიტა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებისა და მასზე მიერთებული სადავო ფართის გაყიდვა, მაგრამ მყიდველისაგან წარმოეშვა პრობლემა, რადგან აღნიშნული საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მ. ნ-ის სახელზე, რის გამოც მან მიმართა მოპასუხეს ფართის ნაწილის მის სახელზე გადაფორმებასთან დაკავშირებით, მაგრამ მისგან გაურკვეველი მიზეზების გამო, მიიღო უარი. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე დ. ჩ-ემ მოითხოვა ა. ისანჩენკოსა და მ. ნ-ს შორის 1992 წლის 6 მაისს დადებული ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების, ბათილად ცნობა და ქ. ქუთაისში, ჭ-ის გამზ. ¹15/13-ში მდებარე ტ. ნ-თან საზიაროდ შეძენილი სადავო ფართის ნაწილის, რომელსაც ფაქტობრივად ფლობს და განკარგავს საკუთრების უფლებით აღრიცხვა.

მოპასუხე მ. ნ-მა სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა დ. ჩ-ისა და მისი ოჯახი წევრების გამოსახლება თავის საკუთრებაში არსებული სადავო ფართიდან და აღნიშნა შემდეგი: 1992 წლის 6 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მ. ნ-მა ა.ი-ოსაგან შეიძინა საცხოვრებელი ბინა მდებარე ქ. ქუთაისში ჭ-ის ქ.¹15/13-ში. აღნიშნული საცხოვრებელი ფართი ტექნიკური ინვენტარიზაციის საარქივო საბუთებით ირიცხება მის საკუთრებად. მითითებული ბინის ნაწილს დღემდე ფლობს დ. ჩ-ე, რომელსაც სიტყვიერი შეთანხმებით გაურიგდა და უფლება მისცა, დაეკავებინა ბინის ნაწილი, რაშიც უნდა გადაეხადა 5000 აშშ დოლარი. შეთანხმების შემდგომ უნდა განეხორციელებინა ფაქტობრივად გადაცემული ფართის გაფორმება საკუთრების უფლებით. შეგებებული სარჩელის ავტორის მითითებით, ვინაიდან დ.ჩ-ეს დღემდე არ შეუსრულებია სიტყვიერი შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება და არ გადაუხდია 5000 აშშ დოლარი, სადავო ფართის მის სახელზე გადაფორმება არ მომხდარა.

2008 წლის 30 დეკემბრის ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მ.ნ-ის შეგებებული სარჩელი დ.ჩ-ისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლების ნაწილში დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს დ., გ., ი., დნ. ჩ-ეებმა და დ. ვ-ემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა დ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა 2008 წლის 30 დეკემბრის ქუთაისის საქალაქო სასამართლო გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, დ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, აღნიშნული სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო სქმეთა პალატის 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით დ., გ., ი., დნ. ჩ-ეებისა და დ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება მ.ნ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელი. მოცემულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივრები შეიტანეს მ. ნ-მა, დ., გ., ი., დნ. ჩ-ეებმა და დ. ვ-ემ. 2010 წლის 2 დეკემბრის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას.

2011 წლის 11 თებერვლის ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით დ., დნ., ი. ჩ-ეებისა და დ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1992 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, დადგენილია, რომ ა. ი-ომ გაყიდა, ხოლო მ. ნ-მა იყიდა საცხოვრებელი ბინა მდებარე ქ.ქუთაისში, ჭ-ის პროსპექტ ¹18/13-ში, რომელიც შედგება ერთი საცხოვრებელი ოთახისაგან, საცხოვრებელი ფართი, 16,17 კვ.მ. დამხმარე ფართი 11,30 კვ.მ. სასარგებლო ფართი 27,57 კვ.მ. ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბინის საფასური 15000 მანეთი, ა. ი-ოს გადაუხადა მ. ნ-მა. ამ ფაქტობრივ გარემოებას, ანუ ი-ოსათვის მ.ნ-ის მიერ თანხის გადახდის ფაქტს, არ გამორიცხავს პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების - ვ. ბ-ისა და ი. შ-ის ჩვენებები, რომლებმაც განმარტეს, რომ არ იციან, ი-ოს ვინ გადაუხადა თანხა. მართალია, თანხის გადაცემის ადგილის თაობაზე არაერთგვაროვანია მოწმეების, მ.ნ-ის ოჯახის წევრების ტ. ნ-ისა და მნ. ნ-ის ჩვენებები (ტ. ნ-ის ჩვენებით თანხის გადაცემა მოხდა ი-ოს ბინაში, ხოლო მნ. ნ-ის ჩვენებით – ნოტარიუსში), მაგრამ პალატა თვლის, რომ აღნიშნული განპირობებულია არა თანხის გადაცემის ფაქტის არარეალურობით, არამედ ამბის ხანდაზმულობით და თავად მოწმეთა ასაკით. მ.ნ-ის განმარტებას, იმის თაობაზე, რომ ბინის ჩ-ის სახელზე გადაუფორმებლობა თანხის გადაუხდელობამ გამოიწვია, სარწმუნოს ხდის მოწმე ლედი მეტრეველის განმარტება: „მხარეთა, ნ-ისა და ჩ-ის სიტყვიერი შეთანხმებით ბინა გაიყო ორ ნაწილად, „თუ დ. ჩ-ე მ. ნ-ს გადაცემდა ბინის შესყიდვის დროს გადახდილი თანხის ნახევარს, მაშინ მ. ნიკოლეიშვლი გადაუფორმებდა მას ბინის ნახევარს; დ. ჩ-ეს თანხა არ გადაუხდია მ. ნ-ისათვის და ამ გარემოების გამო არ მოხდა ბინის გადაფორმება“. გამომდინარე აღნიშნულიდან, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ დღემდე რაიმე თანხა, დაკავებული ბინის სანაცვლოდ ჩ-ეებს მ. ნ-ისათვის არ გადაუხდიათ. დადგენილია, რომ სადავო ბინა განთავსებულია დ. ჩ-ისა და ტ. ნ-ის საცხოვრებელ ფართებს შორის, მათ ის თანაბრად აქვთ გაყოფილი და მიერთებული თავიანთ საცხოვრებელ ფართებთან. აქედან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჩ-ეები სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, უკანონოდ ფლობენ სადავო საცხოვრებელ ფართს.

პალატამ მიიჩნია, რომ 1992 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, გაფორმებული ა. ი-ოსა და მ. ნ-ს შორის, არ არის მოჩვენებითი გარიგება და იგი ატარებს ნამდვილ ხასიათს. პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე და განმარტა შემდეგი: სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მოჩვენებითობის საფუძვლით ბათილად მიჩნევისათვის აუცილებელია, დგინდებოდეს ამ ხელშეკრულების მოსაჩვენებლად, განზრახვის გარეშე დადების ის ფაქტი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება სინამდვილეში არ დადებულა. კონკრეტულ შემთხვევაში პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს იმ გარემოებას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. გარიგების ბათილად ცნობისათვის, აუცილებელია დადგინდეს ის გარემოება, რომ მოსაჩვენებლად მოქმედებდა ხელშეკრულების მონაწილე ორივე მხარე და სინამდვილეში არც ერთს არ სურდა გარიგების დადებით გამოწვეული სამართლებრივი შედეგის დადგომა. ერთადერთი მტკიცებულება, რომლითაც ხელშეკრულების მონაწილე ერთ-ერთი მხარის, გამყიდველ ი-ოს ნება დგინდება, ეს თავად ნასყიდობის ხელშეკრულებაა, ამ ხელშეკრულებით კი დგინდება, რომ ი-ოს სურვილი იყო, ნამდვილად გაესხვისებინა ბინა. სხვა რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც ი-ოს მხრიდან გარიგების მოჩვენებით ხასიათს დაადასტურებდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ის გარემოება, რომ მ. ნ-ის მიერ ნაყიდ სახლს (მის ნაწილს) ფაქტობრივად ფლობს მოსარჩელე მხარე (რომელიც არ არის გარიგების მონაწილე მხარე) პალატას მიაჩნია, რომ ვერ გახდება სადავო გარიგების ბათილობის საფუძველი, რადგან უდავოა, რომ თავად გამყიდველის, მესაკუთრის საკუთრებიდან გარკვეული საფასურის გადახდის შემდგომ ნამდვილად გამოვიდა სადავო ნივთი და იგი მყიდველის სახელზე აღირიცხა, ამდენად, დადებულ გარიგებას ნამდვილად მოჰყვა შესაბამისი იურიდიული შედეგი. გარემოება, რომ სახლის სადავო ნაწილს ფლობს მოსარჩელე, ვერ გახდება იმის დასტური, რომ ი-ო და ნ-ი მოსაჩვენებლად მოქმედებდნენ. სინამდვლეში კი, არ სურდათ ის რისი ნებაც სრულიად კანონშესაბამისი ფორმით გამოხატეს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებით ამ ხელშეკრულების მონაწილე სუბიექტთა ნამდვილი ნებაა გამოხატული კანონშესატყვისი ფორმით და მისი ბათილობის საფუძველი არ არსებობს.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და სადავო ფართიდან მოპასუხეთა გამოსახლების ნაწილში, პალატამ გაიზიარა და განმარტა შემდეგი: დადგენილია, რომ სადავო ფართი, რომელიც ჩ-ეების მფლობელობაშია, წარმოადგენს მ. ნ-ის საკუთრებას. სხვისი უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება მესაკუთრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა და მისი უზრუნველყოფა სავინდიკაციო სარჩელის შეტანის გზით ხდება. მოთხოვნის დაკმაყოფილება კი, სამი წინაპირობის არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი, პირველი უნდა არსებობდეს ნივთის მესაკუთრე, მეორე უნდა არსებობდეს ნივთის მფლობელი და მესამე მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე – შეგებებული სარჩელის ავტორი მ. ნ-ია. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ სადავო ნივთს ფლობენ მოპასუხე ჩ-ეები. სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს. აღნიშნული ნორმის თანახმად, მფლობელი კეთილსინდისიერია, თუ მას მფლობელობა მართლზომიერად აქვს შეძენილი. მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. ამ შემთხვევაში მფლობელობის შეფასება სამართლის ობიექტური ნების საფუძველზე ხდება. მართლზომიერი მფლობელია ნივთის მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობასაც სამართლებრივი საფუძველი გააჩნია, მფლობელობა არამართლზომიერია იმ შემთხვევაში, როცა მფლობელს არ გააჩნია და არც შეუძლია წარმოადგინოს მის მიერ სადავო ნივთის ფლობის უფლების დასადასტურებლად სამართლებრივი საფუძველი.

პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში ჩ-ეების მიერ ვერ იქნა მითითებული და დამტკიცებული სამართლებრივი საფუძველი, რაც მათ მიერ სადავო ნივთის ფლობის მართლზომიერებაზე მიუთითებს. სამოქალაქო კანონმდებლობა იცავს რა მესაკუთრის უფლებებს, აძლევს მას ნებას, საკუთრების სარგებლობაში ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ხელშეშლის მოქმედების აღკვეთა, თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავაც გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს დ., გ., ი., დნ. ჩ-ეებმა და დ. ვ-ემ და მიუთითეს რომ, ბინის შესაძენი თანხა, სადავო ფართის ყიდვის დროისათვის ნ-ებს არ გააჩნდათ და ჩ-ეებმა, მეზობლის ხელშეწყობის მიზნით, თავად გადაუხადეს ი-ოს მთლიანი ბინის ღირებულება. შემდგომში, ტ. ნ-მა დაიწყო ბენზინით ვაჭრობა და ჩ-ეებისათვის გადასახდელი ბინის საფასური გაუსტუმრა რამოდენიმე თვეში, ავტომანქანისათვის მიცემული ბენზინის ღირებულების თანხის გამოქვითვით. შეძენილი ბინის თანაბრად გაყოფის განზრახვის სისრულეში მოსაყვანად მხარეებმა მიმართეს მათ საერთო მეზობელს, პროფესიით მშენებელ ვ. ბ-ეს, რომელმაც, როგორც ეს მან დაადასტურა სასამართლოში მოწმედ დაკითხვისას, შეასრულა აღნიშნული თხოვნა, შუაზე გაყო ერთოთახიანი ბინა და გაყოფილი ფართები შეუერთდა ხსენებულ ოროთახიან ბინებს. სხვაგვარად წარიმართა ვითარება შენაძენის იურიდიულად გაფორმებისას. აღნიშნულ საკითხზე ტ.ნ-სა და დ.ჩ-ეს აუხსნეს, რომ იმ დროისათვის მოქმედი სსრ საბინაო კოდექსის 104-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მათ არ შეეძლოთ ბინის შეძენილი ნაწილების თავიანთ საკუთრებად აღრიცხვა და იქვე ურჩიეს გამოსავალი, რომ შეძენილი ქონება გაეფორმებინათ სრულწლოვანი შვილის სახელზე. ჩ-ეები ენდვნენ რა ნ-ების კეთილსინდისიერებას, ი-ოსაგან დ. ჩ-ისა და ტ. ნ-ის მიერ ნაყიდი ბინა, საკუთრების უფლებით მთლიანად აღრიცხეს მ. ნ-ის სახელზე. კასატორებს მიაჩნიათ, მათ მიერ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი დასაბუთება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით (მოჩვენებითი გარიგება) არის სწორი. სასამართლოს მიერ, აღნიშნული მუხლის განმარტება ეფუძნება, არა მის შინაარსს, არამედ პრაქტიკაში მოჩვენებითი გარიგების იმ შემთხვევას, როცა გამყიდველი რეალურად არ ყიდის და, შესაბამისად, მყიდველიც რეალურად არ ყიდულობს ქონებას. სასამართლომ მოახდინა არა კანონის მისადაგება შემთხვევაზე, არამედ შემთხვევისა კანონზე, რაც კასატორების აზრით, დაუშვებელია, რადგან ცხოვრებისეულ ურთიერთობებში არაერთგვარი შემთხვევები წარმოიშობა და არ შეიძლება მათზე კანონის გავრცელებადობის არეალის შეზღუდვა, რაც მოხდა განსახილველ შემთხვევაში. დადასტურებული არის, რომ მ.ნ-ს ბინის სადავო ფართი არ შეუძენია და გარიგება მყიდველის მხრიდან არ ასახავს ნამდვილ ნებას, გარიგება კი, უდავოდ არღვევს ჩ-ეების უფლებას, მაგრამ, სასამართლოს ლოგიკით, არ არსებობს კანონი, რომლითაც შეიძლება არანამდვილი ნების შემცველი გარიგების ბათილად ცნობა და პირის დარღვეული ინტერესის და უფლებების აღდგენა.

სასამართლომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობა გამორიცხა მხოლოდ იმ გარემოებაზე ყურადღების გამახვილებით, რომ გამყიდველმა ქონება მართლა გაყიდა. შეცდომა ისაა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გამყიდველის ნება დაადგინა მის მიერ ქონების რეალურად გაყიდვის სურვილის ნაწილში, მაგრამ ი-ოსა და მ. ნ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისი იურიდიული შედეგი არის არა მარტო ის გარემოება, რომ ი-ოს განზრახვა იყო ბინის გაყიდვა, არამედ ისიც, რომ მისი განზრახვა მოიცავდა ბინის მიყიდვას სწორედ მ. ნ-ის სახელზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ნასყიდობის გარიგების ამ მნიშვნელოვან კომპონენტზე გვერდის ავლა იმით იყო განპირობებული, რომ იგი ნათლად გამოკვეთავდა განზრახვისა და იურიდიული შედეგის შეუსაბამობას, არა მარტო მ. ნ-ის, არამედ ი-ოს მხრიდანაც. ნასყიდობის ხელშეკრულების ყველა კომპონენტის გათვალისწინებით, ხელშეკრულება მოჩვენებით დაიდო, არა მარტო მყიდველის, კერძოდ, მ. ნ-ის მხრიდან, რომლის მიზანი ნამდვილად არ იყო ბინის სადაო ნაწილის შეძენა, არამედ გამყიდველის, ი-ოს მხრიდანაც, რამეთუ მის მიერ გამოხატული ნება, არ მოიცავდა იმ განზრახვას, რომ ბინა მართლაც მ.ნ-ს შეეძინა. შესაბამისად, მოჩვენებითობას ადგილი აქვს გარიგების ორივე მხრიდან, რომლის აუცილებლობასაც მოითხოვს სასამართლო. თუკი ი-ოსა და მ. ნ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის გარიგება არ ატარებდა მოჩვენებით ხასიათს და იყო ნამდვილი, შესაბამისი იურიდიული შედეგი უნდა ყოფილიყო ის, რომ ბინის სადავო ნაწილი უნდა გამხდარიყო მ. ნ-ის საკუთრება, არა მარტო იურიდიულად, არამედ ფაქტობრივადაც. უზენაესმა სასამართლომ 2010 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში, განმარტა, რომ “სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობების ფარგლებს”. მიუხედავად იმისა, რომ ი-ოს საკუთრებაში არსებული ბინის შეძენა სურდათ ტ. ნ-ს და დ. ჩ-ეს, ისინი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის ის ამკრძალავი წესი, რაც გათვალისწინებული იყო იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 104-ე მუხლის მესამე ნაწილით, კერძოდ, ხსენებული ნორმის მიხედვით, მრავალბინიან სახლში ერთად მცხოვრებ მეუღლეებს და მათ არასრულწლოვან შვილებს შეიძლებოდა საკუთრებაში ჰქონოდათ მხოლოდ ერთი ბინა ან ბინის ნაწილი. ეს აკრძალვა აშკარად ხელს უშლიდა სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას და ამიტომაც ამ კანონის დანაწესის დასაცავად იყო, რომ ტ.ს და დ.ს, ბინის რეალურ შემძენებს, არ შეეძლოთ ბინის ნაწილების თავიანთ სახელზე აღრიცხვა და ამ ობიექტური გარემოების გამო გაფორმდა ბინა მ. ნ-ის სახელზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა არ დგინდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორებს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1992 წლის 6 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, დადგენილია, რომ 27,57 კვ.მ. ფართის სადავო საცხოვრებელი ბინა მდებარე ქუთაისში, ჭ-ის პროსპექტ ¹18/13-ში მესაკუთრე ა. ი-ომ მიყიდა მ. ნ-ს. ამავე ხელშეკრულებით ა. ი-ოს ბინის საფასური 15000 მანეთი მ. ნ-მა გადაუხადა. სადავო ბინა განთავსებულია დ. ჩ-ისა და ტ. ნ-ის საცხოვრებელ ფართებს შორის, მათ ის თანაბრად გაყოფილი და მიერთებული აქვთ თავიანთ საცხოვრებელ ფართებთან. დ.ჩ-ეს დაკავებული ფართის სანაცვლოდ მ.ნ-ისათვის თანხა არ გადაუხდია.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დაასკვნა, რომ დ., ი., დნ. ჩ-ეებმა და დ. ვ-ემ სადავო ნივთის მართლზომიერად ფლობა ვერ დაამტკიცეს, კერძოდ:

სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამავე კოდექსის 323-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას, ხოლო 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

ამდენად, სამოქალაქო კოდექსით ერთმნიშვნელოვნად და იმპერატიულად დადგენილია უძრავ ნივთებზე უფლების წარმოშობის სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმი, რომლის მიხედვითაც საჯარო რეესტრის მონაცემთა საჯაროობიდან გამომდინარე, პირი უფლებამოსილია, შეიტყოს უძრავ ნივთზე უფლების მქონე პირის ვინაობა (საგულისხმოა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1997 წლის 25 ნოემბრის ახალი რედაქციის ამოქმედებამდე და საჯარო რეესტრის სამსახურების ჩამოყალიბებამდე უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაცია ხორციელდებოდა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებში, რაც უზრუნველყოფდა უძრავ ნივთებზე ამჟამად არსებულის მსგავსი სპეციალური რეჟიმის გავრცელებას).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა წრეს და უთითებს, რომ მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების დადასტურება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ექსპერტის დასკვნით და ა.შ. სასამართლოს საქმის სწორად გადაწყვეტის მიზნით შეუძლია გამოიყენოს მითითებულ მუხლში ნახსენები ნებისმიერი მტკიცებულება და მტკიცების ნებისმიერი საშუალება, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.ამა თუ იმ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინ­ციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. კანონი დაუშვებელ მტკიცებულებათა რიგს, გარდა კანონის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულებებისა, მიაკუთვნებს ასევე ისეთ მტკიცებულებებს, რომლებიც, მიუხედავად მათი შინაარსისა, არ არის ვარგისი ამა თუ იმ გარემოების სამტკიცებლად, ვინაიდან ამ გარემოების დამამტკიცებელი დოკუმენტის სახე თვითონ კანონმა _ კონკრეტულმა ნორმამ იმპერატიულად განსაზღვრა. ანუ ეს ის შემთხვევაა, როდესაც კანონი ითვალისწინებს ამა თუ იმ გარემოების მხოლოდ კონკრეტული სახის მტკიცებულებით დამტკიცებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა მტკიცებულებებით.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორი უძრავი ნივთის მის მიერ შეძენას მოწმეთა ჩვენებებით და საქმეზე უდავოდ დადგენილი ფაქტით _ მოდავე მხარეთა მიერ სადავო ფართის თანაბრად გაყოფა-მიერთებითა და სარგებლობის ხანგრძლივობით ადასტურებს. რაც შეეხება მოწმეთა ჩვენებას, როგორც ზემოთ აღინიშნა, უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენა მხოლოდ წერილობითი გარიგებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის კუმულატიურად არსებობით დასტურდება. ამ მტკიცებულებათა ნამდვილობას მოწმეთა ჩვენება ვერ გამორიცხავს.

რაც შეეხება სადავო ნივთის ფლობის ხანგრძლივობას, არც ეს ფაქტი წარმოადგენს საკმარის საფუძველს ნივთზე მესაკუთრის უფლების პრეზუმფციის უარსაყოფად და მფლობელის უკეთესი უფლების დასადგენად.

მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით (სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილი). ამასთან, კანონი იცავს მხოლოდ ნივთის მართლზომიერ მფლობელს და არა ნივთის ყველა ფაქტობრივ მებატონეს. საგულისხმოა, რომ მართლზომიერ მფლობელს კანონი ნივთის ფლობასთან მიმართებით მისი უფლების დაცვაში მესაკუთრის მსგავს და თანასწორ უფლებებს ანიჭებს. სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის მიხედვით, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. დასახელებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ პირის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევისათვის განმსაზღვრელია როგორც სუბიექტური, ასევე ობიექტური ფაქტორები, ანუ სუბიექტური შეფასების საგანს წარმოადგენს პირის დამოკიდებულება ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლებისადმი, ხოლო მფლობელობის კანონიერება (მართლზომიერება) თუ უკანონობა ნორმატიული ნების _ ობიექტური შეფასების საგანია. ნივთის მფლობელი კეთილსინდისიერად ვერ ჩაითვლება, თუკი მას მოეთხოვებოდა, შეემოწმებინა მფლობელობის ხარვეზიანობა და არ განახორციელა იგი. მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. მართლზომიერ მფლობელად უნდა ჩაითვალოს როგორც ნივთის მესაკუთრე, ისე ყველა ის პირი, რომელსაც მფლობელობა კანონიერი გზით (მაგ: ქირავნობის, იჯარის, თხოვების ან სხვა კერძო თუ საჯარო სამართლებივი ურთიერთობიდან გამომდინარე) აქვს მოპოვებული.

ამდენად, უძრავი ნივთის ფლობა შეიძლება მფლობელის მიერ ნივთის მართლზომიერ ფლობაზე (მხარეთა შორის რაიმე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობაზე) მიანიშნებდეს, რაც საკუთრების უფლებასთან გაიგივების ან/და ამ უფლების არსებობის მტკიცების საფუძველი არ შეიძლება იყოს.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მიზანშეუწონლად მიიჩნევს ა. ი-ოსა და მ. ნ-ს შორის დადებული გარიგების მოჩვენებითობაზე და ბათილობაზე მსჯელობას, ვინაიდან თვლის, რომ მოცემულ დავაზე გადამწყვეტია მოსარჩელესა და მოპასუხეს, ასევე ბინის მესაკუთრე ა. ი-ოსა და მოსარჩელეებს შორის გარიგების არსებობის დადგენა, რაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდება.

განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ მითითებული ფაქტები და სამართლებრივი საფუძველი არ წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დ., ი., დნ. ჩ-ეებისა და დ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 11 თებერვლის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.