ას-954-992-2011 22 ნოემბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

სხდომის მდივანი_ ლელა სანიკიძე

კასატორი _ ი. პ-ა

წარმომადგენელი – გ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარები _ ლ. კ-ა, ს. ტ-ი

წარმომადგენელი – ც. კ-ი, დ. ნ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება– თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. პ-ამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ლ. კ-ასა და ს. ტ-ის წინააღმდეგ საზიარო უფლების გაუქმებისა და რეალური წილის გამოყოფის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, ბ-ის ქ. ¹8-ში არსებული სახლმფლობელობის ½1/2 ნაწილი ეკუთვნოდა მოსარჩელის დედის ძმას

- იური ტ-ს, ხოლო დანარჩენი მოსარჩელის დედას, გ. ტ-ას, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, 1999 წლიდან, უძრავი ქონება მოსარჩელემ მემკვიდრეობით მიიღო. ი.ტ-ის გარდაცვალების შემდგომ, 1988 წლიდან, მის წილზე აღირიცხა ტ. ტ-ის საკუთრებად, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდგომ, 2008 წლიდან, სახლმფლობელობის 1/2 წილის მემკვიდრეები გახდნენ ლ. კოლოპლინა და ს. ტ-ი. შესაბამისად, ამჟამად, ქ. თბილისში, ბ-ის ქ. ¹8-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 წილის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მოსარჩელე, ხოლო 1/4-1/4 წილი ს. ტ-ისა და ლ. კ-ას სახელზეა რეგისტრირებული. ს. ტ-ის წინააღმდეგობის გამო, მოსარჩელე მოკლებულია შესაძლებლობას, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს თავის საკუთრებაში არსებული ქონებით.

მოპასუხე ს. ტ-მა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მისი განმარტებით, 1989 წლის ნოემბერში სასამართლომ განიხილა ტ. ტ-ას სასარჩელო განცხადება მოპასუხე გ. ტ-ას მიმართ თბილისში, ბ-ის ქ. ¹8-ში მდებარე სახლმფლობელობიდან რეალური წილის გამოყოფის თაობაზე. 1989 წლის 4 დეკემბრის საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე სასამართლომ დააკმაყოფილა სარჩელი და ტ. ტ-ას რეალურად გამოეყო ¹1 საცხოვრებელი ოთახი, ¹2 საცხოვრებელი ოთახი, ¹8 და ¹9 დამხმარე სათავსი, რაც იდეალურ წილად შეადგენდა 5/8-ს. გ. ტ-ას რეალურად გამოეყო ¹3 საცხოვრებელი ოთახი, ¹5 საცხოვრებელი ოთახი, დამხმარე ფართები ¹4 და ლიტ. ,,ბ”, რაც იდეალურ წილად შეადგენს 3/8-ს. ამასთან, ვინაიდან ტ. ტ-ას ფართმა შეადგინა 7,24კვ.მ-ით მეტი, მას სასამართლომ მოპასუხის სასარგებლოდ თანხის გადახდა დააკისრა. 1990 წლის 18 აპრილის აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. მოსარჩელეს არ უცხოვრია მემკვიდრეობით მიღებულ ოთახებში და არც მათი მდგომარეობით დაინტერესებულა, რის გამოც რეალურად წარმოიქმნა მათი დანგრევის საფრთხე, აქედან გამომდინარე, ს. ტ-მა მიიჩნია, რომ მის მიერ გარემონტებული ოთახები მასვე ეკუთვნის. ამასთან, იმ 1/2 ნაწილზე, რომელიც 1990 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით გამოეყო გ. ტ-ას და მემკვიდრეობით მიიღო მოპასუხემ, იმყოფება მის მფლობელობაში. იგი ფლობს იმ საკუთრებას, რაც გადაეცა მემკვიდრეობით დედისაგან, ამიტომ, რამდენადაც არსებობს სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად გ. და ტ. ტ-ებს შორის იდეალური წილის შესაბამისად გამოიყო რეალური წილები, რომლებიც შემდგომ მემკვიდრეობით გადაეცათ დავის მხარეებს, აღნიშნული გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის ,,გ” და ,,ბ” ქვეპუნქტებით, რის გამოც ი. პ-ას უარი უნდა ეთქვას სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

მოპასუხე ლ. კ-მა სარჩელი ცნო და განმარტა, რომ ეთანხმება მოსარჩელეს, რადგან მის უფლებას მართლაც არღვევს ს. ტ-ი. ამ უკანასკნელმა მოსარჩელეს არ მისცა შესაძლებლობა, შეესრულებინა აზომვითი სამუშაოები, რათა გაერკვია, იყო თუ არა რეალურად შესაძლებელი სადავო უძრავი ქონების გაყოფა, ამასთანავე მან დაიკავა საცხოვრებელი ფართის უმეტესი ნაწილი, ი. პ-ას დაუკეტა წყლის მილები, ჩაუჭრა ელექტროენერგია, არ დართო ბუნებრივი აირის შეყვანის ნება, უზღუდავს საცხოვრებელი ფართით სარგებლობას, ოთახებს ადებს ბოქლომს, ქმნის კონფლიქტურ სიტუაციებს და მასთან შეთანხმების გარეშე ატარებს სარემონტო სამუშაოებს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილებით ი. პ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნატურით გაუქმდა ი. პ-ას, ს. ტ-ისა და ლ. კ-ას საზიარო უფლება ქ. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე უძრავ ნივთზე; მოსარჩელე ი. პ-ას რეალურად გამოეყო 450 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები, კერძოდ, ¹1 შენობა-ნაგებობის პირველი, მე-7 და მე-8 ოთახები, ¹2 ნაგებობა, ¹3 ნაგებობა, ¹4 ნაგებობა; მიწის ნაკვეთის დარჩენილი ფართი, აგრეთვე, დარჩენილი შენობა-ნაგებობები და ოთახები დარჩა ს. ტ-ისა და ლ. კ-ას საერთო სარგებლობაში.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა ს. ტ-მა და ლ. კ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით ს. ტ-ისა და ლ. კ-ას სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა და გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ი. პ-ა წარმოადგენს 1999 წლის 27 ივლისს გარდაცვლილი გ. ტ-ას კანონიერ მემკვიდრეს; გ. ტ-ას სამკვიდრო ქონებას, რაზედაც გაცემულია შესაბამისი სამკვიდრო მოწმობა, შეადგენს: ქ.თბილისში, ბ-ის ქ. ¹8-ში მდებარე მთელი საცხოვრებელი სახლის ლიტ ,,ა”-ს 1/2 წილი. მთელი საცხოვრებელი სახლის ლიტ ,,ა” ერთსართულიანია, შედგება 56,52 კვ.მ 4 საცხოვრებელი ოთახისაგან, დამხმარე ფართი 2.57 კვ.მ-ია, სასარგებლო ფართი - 59.09 კვ.მ, რომელიც 900 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მდებარეობს. ი. პ-ა წარმოადგენს ბ-ის ქ. ¹8-ში სახლმფლობელობის 1/2-ნაწილის თანამესაკუთრეს, ტ. ტ-ა კი - არსებული სახლმფლობელობის 1/2-ის თანამესაკუთრეებს; ს. ტ-ი და ლ. კ-ა ტ. ტ-ას მემკვიდრეები არიან, რომელთაც მემკვიდრეობით მიიღეს სამკვიდროს 1/2 წილი. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების იდეალური წილების თანამესაკუთრეები არიან: ი. პ-ა _ 1/2 ნაწილის; ს. ტ-ი _ 1/4 ნაწილის, ლ. კ-ა კი _ 1/4 ნაწილის.

პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტებები საზიარო უფლების ნატურით გამოყოფის გზით გაუქმებასთან დაკავშირებით და დაეყრდნო რა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 15.02.2011 წლის დასკვნას, დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან ი. პ-ას, ს. ტ-ისა და ლ. კ-ის 1/2, 1/4 და 1/4 იდეალური წილის შესაბამისი ფართის გამოყოფა შენობა-ნაგებობებიდან და მიწის ნაკვეთიდან ისე, რომ თითოეულის რეალურმა წილმა შეინარჩუნოს ერთგვაროვნება (წილის მოცულობის შესაბამისად) და ღირებულება, შეუძლებელია, რადგან ერთი თანამესაკუთრისათვის რეალური წილის გამოყოფა მაშინ, როცა მთელ საგანზე საზიარო უფლების გაუქმება შეუძლებელია, არაერთგვაროვან პირობებში აყენებს საზიარო უფლების მქონე პირებს და საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს ქმნის.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და დაეყრდნო რა სამოქალაქო კოდექსის 953-ე, 961-ე, 963-ე მუხლებს, განმარტა, რომ, ვინაიდან ქ. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან ი. პ-ას, ს. ტ-ისა და ლ. კ-ის 1/2, 1/4 და 1/4 იდეალური წილის შესაბამისი ფართის გამოყოფა შენობა-ნაგებობებიდან და მიწის ნაკვეთიდან ისე, რომ არ დაირღვეს ,,სამშენებლო ნორმები და წესების” და ,,ნაკვეთების საზღვარზე, საზღვართან საცხოვრებელი სახლების, დამხმარე და სხვა ნაგებობების მშენებლობის წესის” მოთხოვნები, ტექნიკურად შეუძლებელია, შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმებაც ქონების ნატურით გაყოფით შეუძლებელი იქნება, რის გამოც ი. პ-ას სარჩელი ნატურით გაყოფით საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე უსაფუძვლოა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. პ-ამ და მოითხოვა განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით: ვინაიდან მოსარჩელეს არ მიეცა საშუალება, ს. ტ-ის ხელშეშლის გამო, ჩაეტარებინა ექსპერტიზა საზიარო უფლების გაუქმების შესაძლებლობასთან დაკავშირებით და ასევე სასამართლოს მიერ დანიშნულმა ექსპერტმაც ვერ განახორციელა ექსპერტიზის ჩატარება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააკმაყოფილა სარჩელი და მოსარჩელეს 900 კვ.მ-დან რეალურად გამოუყო 450 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები, ხოლო დარჩენილი მიწის ნაკვეთი შენობა-ნაგებობებთან ერთად დატოვა მოპასუხეების საერთო სარგებლობაში. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული გადაწყვეტილება გააუქმა მის მიერ დანიშნული საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზისა და სამოქალაქო კოდექსის 953-ე, 961-ე, 963-ე მუხლებზე დაყრდნობით, რომლებიც არასწორად განმარტა. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ საზიარო უფლების გაუქმებისთვის საჭიროა საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნა, რომელიც შეუძლია განახორციელოს ნებისმიერმა მონაწილემ და ასევე სავალდებულო პირობაა საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შესაძლებლობა, მათი ღირებულების შემცირების გარეშე. მოცემული დანაწესი გაგებულ უნდა იქნეს შემდეგნაირად: ერთგვაროვან ნაწილებად უნდა გაიყოს საზიარო საგნის ის ნაწილები, რომელზედაც რომელიმე მონაწილე განაცხადებს პრეტენზიას. მოცემულ დავაში მხოლოდ ი. პ-ამ მოითხოვა საზიარო საგნიდან თავისი 1/2 წილის გამოყოფა, რაზედაც ექსპერტმა გასცა ამომწურავი პასუხი, რომ ასეთი გაყოფა შესაძლებელია და ამ დროს თავის დანიშნულებასა და ღირებულებას ინარჩუნებს თითოეული 1/2 ნაწილი. სწორედ ეს დასკვნა უნდა გამხდარიყო სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი და არ უნდა გათვალისწინებულიყო ექსპერტის დასკვნის ის ნაწილი, სადაც მითითებულია, რომ სახლმფლობელობიდან მოსარჩელისა და მოპასუხეების იდეალური წილის შესაბამისი ფართის გამოყოფა ისე, რომ არ დაირღვეს სამშენებლო ნორმები და წესები, ტექნიკურად შეუძლებელია. კასატორი უთითებს, რომ პალატის მიერ დასკვნის მოცემული ნაწილის გათვალისწინება კანონშეუსაბამოა, რადგან ასეთი სასარჩელო მოთხოვნა სასამართლოს წინაშე არავის დაუყენებია, შესაბამისად, მასზე მსჯელობა ცდება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ხოლო სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობების თანამესაკუთრეები არიან: ი. პ-ა _ 1/2 ნაწილის, ს. ტ-ი _ 1/4 ნაწილის, ხოლო ლ. კ-ა კი _ 1/4 ნაწილის.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 15.02.2011 წლის დასკვნით, ქ. თბილისში, ბ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან ი. პ-ას, ს. ტ-ისა და ლ. კ-ის 1/2, 1/4 და 1/4 იდეალური წილის შესაბამისი ფართის გამოყოფა შენობა-ნაგებობებიდან და მიწის ნაკვეთიდან მათი დანიშნულებისა და ღირებულების შემცირების გარეშე ისე, რომ არ დაირღვეს “სამშენებლო ნორმები და წესების” და “ნაკვეთების საზღვარზე, საზღვართან საცხოვრებელი სახლების, დამხმარე და სხვა ნაგებობების მშენებლობის წესის” მოთხოვნები შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მოცემულ დავაში რადგან მხოლოდ ი. პ-ამ მოითხოვა საზიარო საგნიდან თავისი 1/2 წილის გამოყოფა, რაზედაც ექსპერტმა გასცა დადებითი პასუხი, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. ამავე კოდექსის 963-ე მუხლით კი, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. აღნიშნული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ საზიარო უფლების მესაკუთრეს ნატურით გაყოფით შეუძლია საზიარო უფლების გაუქმება, თუმცა, ამ სამოქალაქო უფლების განხორციელებამ არ უნდა შელახოს არც თანამესაკუთრეთა და არც სხვა მესამე პირთა ინტერესები.

სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების მიერ ან სხვა მესამე პირთა უფლებები ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საერთო (თანაზიარი, წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე.

კანონის ზემოთ მოყვანილი ნორმებიდან გამომდინარე, მესაკუთრე თავის ქონებასთან მიმართებაში თავისუფალია, მაგრამ ამასთან, მისი უფლებამოსილებანი შესაძლოა, შეზღუდული იყოს ან კანონით, ან ხელშეკრულებით. მესაკუთრის მოქმედებით არ უნდა ილახებოდეს მეზობლების ან მესამე პირთა უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში საკუთრების ბუნებიდან (საზიარო საკუთრებიდან) გამომდინარე ნივთით სარგებლობის თავისუფლება გარკვეულწილად იზღუდება, რაც სხვა თანამესაკუთრეთა არსებობით და მათი ინტერესების გათვალისწინებითაა გამოწვეული.

განსახილველ დავაში, მართალია, ექსპერტის დასკვნით, მხოლოდ ი. პ-ას 1/2½ ნაწილის გამოყოფაა შესაძლებელი, მაგრამ ამავე დასკვნით დადგენილია, რომ აღნიშნულით ილახება დანარჩენი 1/4½- 1/4 ნაწილის თანამესაკუთრეების ს. ტ-ისა და ლ. კ-ას უფლებები. როგორც ზემოთ აღინიშნა, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფისათვის აუცილებელი წინაპირობა საგნის ღირებულების გარეშე ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფის შესაძლებლობაა. ამ წინაპირობის არარსებობა კი, გამორიცხავს მოცემული სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერებას.

საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობა არ უკარგავს პირს უფლებას, საზიარო საგანზე საკუთრების უფლება დაიცვას კანონით გათვალისწინებული სხვა წესით _ საზიარო საგნის გაყიდვის შედეგად ამ უფლების გაუქმებით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ი. პ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.