ას-988-1021-2011 15 ნოემბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი _ ლელა სანიკიძე

კასატორი _ თ. ბ-ა

წარმომადგენელი –ი. ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ი-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ი-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. ბ-ას მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წლის 25 მარტს მოპასუხეს ასესხა 3 870 აშშ დოლარი ერთი წლის ვადით, საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა თვეში 2 %-ით. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთულია თბილისში, დ-ის გამზირ ¹39ა-ში მდებარე ¹2 ბინა მოპასუხეს სესხი უნდა დაებრუნებინა 2005 წლის 25 მარტს, თუმცა ნაკისრი ვალდებულება დღემდე არ შეუსრულებია. სესხის ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეადგენდა საერთო თანხის 0.3%-ს. მოსარჩელე ამცირებს პირგასამტეხლოს და ითხოვს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.2 %-ს. ასევე მოსარჩელე ითხოვს, რომ მოპასუხე თ. ბ-ას დაეკისროს 2004 წლის 25 ოქტომბრიდან 2010 წლის 23 მარტის ჩათვლით ძირითადი თანხის, 3 330 აშშ დოლარის, სულ 11 483 აშშ დოლარის გადახდა. 2010 წლის 24 მარტიდან კი, პირგასამტეხლოს სახით 6.66 აშშ დოლარის გადახდა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

მოპასუხე თ. ბ-ას წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოპასუხეს შესრულებული აქვს ვალდებულება, ამასთან ასეც რომ არ იყოს, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2005 წლის 25 მარტს და მას უფლება ჰქონდა, სამი წლის ვადაში 2008 წლის 25 მარტამდე მიემართა სასამართლოსთვის. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი ხანდაზმულია და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთულ უძრავ ქონებას Yყადაღა უნდა მოეხსნას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. ი-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. ი-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე თ. ბ-ას მ. ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხის, 3 330 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს _ 700 აშშ დოლარის გადახდა შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წლის 25 მარტს მ. ი-სა და თ. ბ-ას შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. ი-მა სესხად თ. ბ-ას ასესხა 3870 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტა (7 778 ლარი) ყოველთვიურად 2%-ის სარგებლის დარიცხვით. სესხის დაბრუნების დროდ, ხელშეკრულების თანახმად, განისაზღვრა 2005 წლის 25 მარტი. 2004 წლის 25 მარტის სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა თ. ბ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, კერძოდ, ქ. თბილისში, დ-ის გამზირ ¹39-ში მდებარე ¹2 ბინა დადგენილია, რომ თ. ბ-ას 2004 წლის 25 მარტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეებს არ წარმოუდგენიათ. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ქ. თბილისის პროკურატურის 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილება სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ, არ წარმოადგენს მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შესრულების ფაქტის დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებას შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ 25.03.2004 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მ. ი-ის მოთხოვნა ხანდაზმულად მიიჩნია სწორედ ამ მუხლზე მითითებით. სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ თბილისის პროკურატურის 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილების თანახმად, საქმეზე ჩატარებული წინასწარი გამოძიებით დადგინდა, რომ 2004 წლის 25 მარტს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სრულდებოდა 2008 წლის ივლისის ჩათვლით. დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ 25.03.2004 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება უკანასკნელად შესრულებულ იქნა 2008 წლის ივლისში. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ თავისი უფლების დარღვევის შესახებ შეიტყო 2008 წლის ივლისის შემდგომ (როდესაც მოპასუხემ შეწყვიტა სარგებლის გადახდა), შესაბამისად, ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადის დენაც უნდა დაიწყოს ამ დროიდან, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის წინაშე უკანასკნელად ვალდებულება 2008 წლის ივლისში შეასრულა. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის დენა მოპასუხის ამგვარი მოქმედებით შეწყდა და მისი ათვლა დაიწყო თავიდან. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2010 წლის 23 მარტს, ხანდაზმულობის ვადის დაცვით. სამოქალაქო კოდექსის 141-ე მუხლის თანახმად, თუ შეწყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა, მაშინ შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მ.ი-ის სარჩელი, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და თანხის დაბრუნების შესახებ, ხანდაზმული არ არის. პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეთა შორის 2004 წლის 25 მარტის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარგებლის გადახდის ვალდებულება სრულდებოდა 2008 წლის ივლისის ჩათვლით, დგინდება წინასწარი გამოძიების შესახებ 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილებით. ამასთან, საპირისპირო მტკიცებულება საქმის მასალებში მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოპასუხე მხარის პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით საქმის მასალებით ვერ დასტურდება მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის დადებული 2006 წლის 8 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში გაერთიანდა 2004 წლის 25 მარტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანებაც, რაც თ. ბ-ას საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით გადასახდელად დაეკისრა. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები პალატამ სამართლებრივად შემდეგნაირად შეაფასა: სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. ამავე კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სესხის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ზეპირად, ასევე წერილობით. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეებს შორის ურთიერთვალდებულებები წარმოიშვა 2004 წლის 25 მარტის სესხისა იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. სამოქალაქო კოდექსის 400-ე მუხლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების გადაცილებად ითვლება, თუ შესრულებისათვის დადგენილ ვადაში ვალდებულება არ სრულდება. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია მოპასუხის მიერ მხარეთა მიერ განსაზღვრულ ვადაში სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. სამოქალაქო კოდექსის 417-418-ე მუხლების მიხედვით, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ, თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას. განსახილველ შემთხვევაში სესხის ხელშეკრულებით პირგასამტეხლო წერილობით არის შეთანხმებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის საერთო თანხის 0,3%-ის ოდენობით ყოველ გადაცილებულ დღეზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ პირგასამტეხლოს განაკვეთი შემცირებულ იქნა 0,2%-მდე. სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლით, სასამართლოს შეუძლია, საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეუსაბამოდ მაღალია პირგასამტეხლოს განაკვეთი _ დავალიანების 0,2% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, ვინაიდან ყოველდღიური 0,2% თვეში შეადგენს _ 6%-ს, ხოლო ერთ წელიწადში _ 72%-ს. პირგასამტეხლოს მიზანია კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენა და არა გამდიდრება, შესაბამისად, პირგასამტეხლო უნდა იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ ძირითადი თანხის ოდენობის გათვალისწინებით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობად მიიჩნია 700 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ბ-ას წარმომადგენელმა ირმა ს-მა შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლოს გადაწყვეტილებით, წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ დადგენილებით დადგენილია ის ფაქტი, რომ ბ-ა 2008 წლის ივლისამდე ასრულებდა თავის ვალდებულებას და მ. ი-ს ფულს უხდიდა, ე.ი სააპელაციო სასამართლომ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ დადგენილებას მიანიჭა პრეიუდიციული მნიშვნელობა, რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლს. 2010 წლის პირველ ოქტომბრამდე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მტკიცებას არ საჭიროებდნენ ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება იმ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება. 2010 წლის 1 ოქტომბერს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შევიდა ცვლილება და ეს ქვეპუნქტი კოდექსიდან ამოღებულ იქნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული დადგენილება უკვე გახდა არა პრეიუდიციული მნიშვნელობის, არამედ ერთ-ერთი ჩვეულებრივი მტკიცებულება, რომელიც შეფასებული უნდა იქნეს სხვა მტკიცებულებებთან ერთად და არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსისა 105-ე მუხლის პირველი პუნქტისა. საქმეზე გადაწყვეტილებების გამოტანის დროს ეს ცვლილება უკვე ძალაში იყო. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სავსებით სწორად მიუთითა, რომ წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ დადგენილება არ არის საკმარისი მტკიცებულება იმისა, რომ თ. ბ-ა 2008 წლის ივლისამდე ასრულებდა ვალდებულებას. პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ განუცხადებია, რომ ეს დადგენილება საერთოდ არ არის მტკიცებულება, მან მხოლოდ მისი პრეიუდიციული მნიშვნელობა უარყო და მიუთითა, რომ ეს არ არის საკმარისი მტკიცებულება. სააპელაციო სასამართლომ, განსხვავებით პირველი ინსტანცის სასამართლოსაგან, დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნა, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებულ დადგენილებას მიანიჭა წინასწარ დადგენილი ძალა და იგი გამოიყენა პრეიუდიციული მნიშვნელობით, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მხოლოდ დადგენილების საფუძველზე მიიჩნია თ. ბ-ას მიერ 2008 წლის ივლისამდე ვალდებულების შესრულება. სხვა მტკიცებულება, გარდა მ. ი-ის ზეპირი განცხადებისა, საქმეში არ მოიპოვება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივი დასაბუთება სწორია, თუმცა იგი იურიდიულად არასწორადაა შეფასებული, კერძოდ:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ხოლო სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2004 წლის 25 მარტს მ. ი-სა და თ. ბ-ას შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მ. ი-მა სესხის სახით თ. ბ-ას გადასცა 3870 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ვალუტა, ყოველთვიურად 2%-ის სარგებლის დარიცხვით. სესხის დაბრუნების დროდ განისაზღვრა 2005 წლის 25 მარტი. 2004 წლის 25 მარტის სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა თ. ბ-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ქ. თბილისში, დ-ის ¹39-ში მდებარე ¹2ბინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულება მხარეთა მიერ წარმოდგენილი არ არის.

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა თ.ბ-ას მოსაზრება და დაეყრდნო რა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე, 137-ე მუხლებს, განმარტა, რომ ვინაიდან თ. ბ-ა გადახდას ახორციელებდა 2008 წლის ივლისამდე, რაც უტყუარად დგინდება წინასწარი გამოძიების შესახებ 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილებით, ამიტომ მის მიმართ აპელანტის მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებულ მსჯელობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო რა წინასწარი გამოძიების შესახებ 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილებას, მიუთითა, რომ კასატორი 2008 წლის ივლისამდე ასრულებდა ვალდებულებას და ხანდაზმულობის ვადის ათვლაც სწორედ ამ მომენტიდან უნდა დაიწყოს. აღნიშნულ დასკვნას საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება და განმარტავს:

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მ. ი-ის მოთხოვნა ეფუძნება მხარეთა შორის ხელშეკრულებისა და მისგან გამომდინარე ვალდებულების 2008 წლის ივლისამდე უწყვეტად შესრულებას.

სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილით, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. მითითებული ნორმით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების ფაქტის დასადგენად ამავე ნორმით გათვალისწინებულია შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც უდავოდ გულისხმობს წერილობითი სახის მტკიცებულებას. ფულადი ვალდებულების თავისებურებიდან გამომდინარე, მისი შესრულება უნდა დასტურდებოდეს ისეთი სახის მტკიცებულებებით, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებს თანხის გადახდის ფაქტზე, მაგალითად, ხელწერილით, თანხის გადარიცხვის დოკუმენტით და სხვა. მოსარჩელე მ.ი-მა შესრულების დამადასტურებელ მტკიცებულებად სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ თბილისის პროკურატურის 2009 წლის 22 ივლისის დადგენილება წარმოადგინა.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამ ნორმით დადგენილი წესი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მტკიცებულებათა თავისუფალი შეფასების თაობაზე საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპია და იგი მომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციის 84-ე მუხლის პირველი პუნქტიდან, რომლის ძალითაც მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. კანონის დანაწესი, რომ არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არა აქვს, გულისხმობს იმას, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება, მიუხედავად დოკუმენტის გამცემი ორგანოს კომპეტენციისა, შემოწმებული და გამოკვლეული უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ. აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებიდანაც, რომლებიც შეჯიბრებითობისა და მართლმსაჯულების განხორციელებისას სასამართლოს წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს განამტკიცებენ. სამართალწარმოების მხარის უფლება, წარადგინოს თავისი არგუმენტაცია და მტკიცებულებები განსახილველ საქმესთან დაკავშირებით, იმავდროულად, წარმოშობს სასამართლოს ვალდებულებას, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპით მიღებაზე და შემდეგ მისი კანონით დადგენილი წესით შემოწმებასა და შეფასებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა დავასკვნათ, რომ, ვინაიდან სამართალწარმოების მხარეები სარგებლობენ სამართლებრივ საშუალებათა თანასწორობის პრინციპით, ხოლო სასამართლოსათვის წინასწარ არც ერთი მტკიცებულების მნიშვნელობა და უპირატესი იურიდიული ძალა არ არის დადგენილი, სადავოობის შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია, ფაქტობრივად კი ვალდებული, შეამოწმოს მტკიცებულებით დადგენილი ფაქტების უტყუარობა ამ ფაქტების საწინააღმდეგოდ მოდავე მხარის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებთან ურთიერთშეჯერებით და, შესაბამისად, შეფასება მისცეს მათ: გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მტკიცებულებით დადასტურებული ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოება.

მართალია, განსახილველ შემთხვევაში თ. ბ-ას არ წარმოუდგენია საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულება, მაგრამ აღნიშნული განსახილველი საკითხის სამართლებრივ შედეგებს არ ცვლის. ზემოდასახელებული ნორმების გამო, სასამართლო ვალდებული იყო, წარმოდგენილი სადავო მტკიცებულებები ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოეკვლია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილი წინასწარი გამოძიების შესახებ დადგენილება არ არის საკმარისი მტკიცებულება საქმისთვის ისეთი მნიშვნელობის მქონე გარემოების დასადასტურებლად, როგორიცაა, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების შესრულება. მითითებული დადგენილების აღწერილობით ნაწილში აღნიშნულია, რომ ვალდებულებას თ. ბ-ა 2008 წლის ივლისამდე ასრულებდა, მაგრამ არ არის გამოკვეთილი, თუ რომელი მტკიცებულებების საფუძველზეა ამგვარი დასკვნა მიღებული, შესაბამისად, არ არის გამორიცხული, ეს გარემოება მხოლოდ მ.ი-ის მიერ წინასწარ გამოძიებაში მოცემულ განმარტებას ეყრდნობოდეს, რომელიც ამ საქმესთან მიმართებით დაინტერესებულ პირს წარმოადგენს. ამ ეჭვს ამყარებს ის ფაქტი, რომ წინასწარი გამოძიება ჩატარდა არა მოდავე მხარეთა შორის დადებულ 2004 წლის 25 მარტს დადებულ ხელშეკრულებაზე, არამედ მოკვლევა შეეხო ამავე მხარეებს შორის 2006 წლის 8 სექტემბერს გაფორმებულ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დანაშაულებრივი გზით მითვისების საკითხს. ამასთან, გამოძიება შეწყდა დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო. ამდენად, სადავო ურთიერთობის _ 2004 წლის 25 მარტის სესხის ხელშეკრულების გამოკვლევა და მასთან დაკავშირებული იურიდიული ფაქტების დადგენა წინასწარი გამოძიების მიზანს არ წარმოადგენდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ თ. ბ-ას მიერ 2004 წლის 25 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების 2008 წლის ივლისამდე შესრულება უტყუარად არ დგინდება, რის გამოც სასარჩელო ხანდაზულობის სამწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2005 წლის 26 ოქტომბრიდან და დასრულდეს 2008 წლის 26 ოქტომბერს. დადგენილია, რომ მ. ი-მა სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2010 წლის 23 მარტს.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა, ანუ ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, აქვს შესაძლებლობა, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კი, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სამოქალაქო კანონმდებლობა სხვადასხვა ტიპის ვადებს იცნობს. მათ შორისაა, სამოქალაქო უფლების განხორციელების ვადები, რომელიც სხვა ვადებთან ერთად გულისხმობას უფლების დაცვის _ ხანდაზმულობის ვადებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა ეს არის კანონით დადგენილი დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს რომლის უფლებაც შელახულია, შეუძლია მოითხოვნის იძულებითი აღსრულება ან უფლების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. თუკი დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული ვადით არ იქნებოდა შეზღუდული, ეს გამოიწვევდა სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანის გაძნელებას, ვინაიდან დიდია ალბათობა საქმესთან დაკავშირებული უტყუარი მტკიცებულებების დაკარგვისა, საქმეში მონაწილე პირების მიერ საქმის გარემოებების არაადეკვატურად აღქმისა და სხვა. ამრიგად, სასარჩელო ხანდაზმულობა ხელს უწყობს რა სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილიზაციას, ამავდროულად ემსახურება სახელშეკრულებო დისციპლინის სიმყარეს და ეხმარება სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს თავიანთი უფლებებისა და ვალდებულებების აქტიურად და დროულად განხორციელებაში.

სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, ამასთან, ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორცილებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ დარღვეული უფლების დასაცავაპდ სასამართლოს ხანდაზმულობის ვადის ამოწურვის შემდგომ მიმართა, რაც სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

თ. ბ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

მ. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

მ. ი-ს თ. ბ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს თ. ბ-ას მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 334 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.