ას-1308-1328-2011 14 ნოემბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ე. შ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ს. კ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება; 2010 წლის 20 დეკემბრის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. შ-ის სარჩელი მოპასუხეების _ ს. კ-ისა და გ. ფ-ის მიმართ, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

გ. ფ-ს დაეკისრა ე. შ-ის სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის ანაზღაურება;

ე. შ-ის სარჩელი ს. კ-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

გ. ფ-ს ე. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 274.50 ლარის ოდენობით. მასვე ე. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება 200 აშშ დოლარის ოდენობით;

გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 ივნისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ს. კ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხულ, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში მდებარე უძრავ ნივთს;

ს. კ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა როგორც ე. შ-ემ, ასევე ს. კ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით ს. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე. შ-ის სააპელაციო საჩივარი, გასაჩივრებულ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ე. შ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ს. კ-ს ე. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5206.98 ლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით ს. კ-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ე. შ-ეს ს. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 4200 ლარის გადახდა, გარდა ამისა, შეგებებულ მოსარჩელეს ე. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის _ 70.48 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ე. შ-ესა და გ. ფ-ს შორის 2002 წელს დაიდო ზეპირი გარიგება ი-ის ¹8-ში მდებარე უძრავი ნივთის ნასყიდობის თაობაზე, რის საფუძველზეც ე. შ-ემ გ. ფ-ს გადასცა 5000 აშშ დოლარი;

ქ.თბილისში, ი-ის ქ.¹8-ში მდებარე უძრავი ქონება გ. ფ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული არ ყოფილა.

სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ გ. ფ-ი შესაძლოა მხოლოდ იმ შემთხვევაში ყოფილიყო მიჩნეული ი-ის ქ.¹8-ში მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, თუ მისი უფლება სათანადო წესით რეგისტრირებული იქნებოდა საჯარო რეესტრში. მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია, რაც თავის მხრივ გულისხმობს, რომ მას არ ჰქონდა მოპოვებული საკუთრების უფლება მითითებულ ნივთზე.

სამოქალაქო კოდექსის 68-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგების ნამდვილობისთვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა, ხოლო 59-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება. ამავე კოდექსის 61-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, უცილოდ ბათილი გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ გ. ფ-სა და ე. შ-ეს შორის დაიდო ზეპირი ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა 68-ე მუხლით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს. გარდა ამისა, უძრავი ქონება გასხვისებულ იქნა არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რის გამოც აღნიშნული გარიგება ბათილი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. კ-ი 2009 წლის მარტიდან იყო ქ.თბილისი, ზ-ის ქუჩა ¹7-ში მდებარე 821კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის და მასზე განლაგებული ¹1-დან ¹10-ის ჩათვლით შენობა-ნაგებობების (საკადასტრო კოდი ...) მესაკუთრე. მხარეთა შორის დავას არ იწვევდა ის გარემოება, რომ ე. შ-ე ფლობდა ს. კ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში მდებარე უძრავ ქონებას.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ს. კ-ს სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება უკანონოდ ჰქონდა მოპოვებული, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ს. კ-ის მიერ, საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი, ე. შ-ეს კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გაუხდია. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო ს. კ-ის საკუთრების უფლება, ხოლო რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებდა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მოსაზრება მოცემულ საკითხთან მიმართებით არ ექვემდებარებოდა გაზიარებას.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ე. შ-ე წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ი-ის ქ.¹8-ში მდებარე ნივთის არაკეთილსინდისიერ მფლობელს. სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის შესაბამისად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას, ამასთან, მფლობელი მართლზომიერია, მანამ სანამ მას აქვს ნივთის ფლობის უფლება. მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ გ. ფ-ი არ წარმოადგენდა ი-ის ქ.¹8-ში მდებარე ნივთის მესაკუთრეს და მას არც ნივთის მესაკუთრისაგან ჰქონდა მოპოვებული ნივთის განკარგვის უფლებამოსილება, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგების საფუძველზე ე. შ-ე არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო კეთილსინდისიერ მფლობელად.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ: საინვენტარიზაციო გეგმით, მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზით, აუდიტის დაკვნითა და მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით დგინდებოდა, რომ ე. შ-ის მიერ ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში (ი-ის ქ.¹8) მდებარე უძრავ ქონებაზე განხორციელდა 10.35კვ.მ ფართობის მიშენება და ჩატარებულ იქნა სარემონტო სამუშაოები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ს. კ-ის ახსნა-განმარტებაზე, რომლის თანახმად იგი თავად შეესწრო, სადავო ფართში ე. შ-ის მიერ სარემონტო სამუშაოების ჩატარებას, კერძოდ «შპალიერის» გაკვრას.

სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამდენად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

კონკრეტულ შემთხვევაში, ზემომითითებული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების და ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ე. შ-ის მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე მიშენების და სარემონტო სამუშაოების განხორციელების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ს. კ-ის მტკიცება, რომ სადავო ფართში მიშენება განხორციელდა მისი მშობლების მიერ, გამომდინარე იქიდან, რომ მას რაიმე მტკიცებულება აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

საქმეში არსებული აუდიტის დასკვნის მიხედვით, თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში მდებარე უძრავი ქონების 1კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, ჩატარებული სამუშაოების გათვალისწინებით, შეადგენს 327 აშშ დოლარს. შესაბამისად, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში განხორციელებული მიშენების საბაზრო ღირებულება აუდიტის დასკვნის მიხედვით შეადგენს 5652.03 (327 აშშ დოლარი X 10.35კვ.მ) ლარს. ,,დედაქალაქის ტერიტორიაზე მიწის ნორმატიული ფასის და სასყიდლიანი სარგებლობის საწყისი წლიური ქირის ოდენობის დადგენის შესახებ» ქ.თბილისის საკრებულოს 2011 წლის 28 იანვრის ¹5 გადაწყვეტილების პირველი ნაწილის ,,ა» ქვეპუნქტით, ქალაქ თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში არსებული ტერიტორიების ნორმატიული ფასის ზონების საზღვრები, დადგინდა დანართი ¹1-ით განსაზღვრული სქემატური რუკისა და აღწერილობის შესაბამისად, რომლის თანახმად, სანზონის ტერიტორიაზე (მათ შორის ი-ის და ზ-ის ქუჩებზე) 1კვ.მ მიწის ნორმატიული ფასი შეადგენს 43 ლარს. შააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. შ-ის მიერ მიშენებაზე და მიშენებული ფართის რემონტზე გაწეული ხარჯის გამოთვლის მიზნით, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში განხორციელებული მიშენების საბაზრო ღირებულებას (5652.03 ლარი) უნდა გამოკლებოდა იმ მიწის ნაკვეთის ფასი, რომელზეც დამაგრებული იყო აღნიშნული მიშენება (10.35 X 43 = 445.05 ლარს). ამდენად, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში მდებარე უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე (მიშენებაზე) ე. შ-ის მიერ გაწეული ხარჯი შეადგენდა _ 5206.98 ლარს. 2010 წლის 22 ივლისის აუდიტის დასკვნით დასტურდებოდა, რომ 2009 წლის მარტიდან _ შეგებებული სარჩელის აღძვრამდე (27.07.2010წ) პერიოდისათვის ქ.თბილისში, ზ-ის ქ.¹7-ში მდებარე სადავო ფართის საიჯარო ქირა შეადგენდა 4200 ლარს. აუდიტის დასკვნით დადგენილი ქირის ოდენობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მდგომარეობა არსებითად განსხვავდება კეთილსინდისიერი მფლობელის მდგომარეობისაგან. მათ შორის მსგავსება იმაში მდგომარეობს, რომ როგორც ერთი, ისე მეორე ვალდებულია დაუბრუნოს უფლებამოსილ პირს ნივთი. არაკეთილსინდისიერი მფლობელი ასევე ვალდებულია დაუბრუნოს მას მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. ერთადერთი, რისი მოთხოვნის უფლებაც რჩება არაკეთილსინდისიერ მფლობელს, ეს არის იმ ხარჯებისა და გაუმჯობესებათა ანაზღაურება, რაც მან ნივთის მოვლა-პატრონობისას გასწია. ამასთან, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ხარჯები და გაუმჯობესებანი მათი უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის უსაფუძვლო გამდიდრებას იწვევს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულება ისაა, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არ არის, მაშინ მხოლოდ ქონების დაზოგვა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის დანაწესით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებულ პირობას წარმოადგენს ერთი პირის გამდიდრება, მეორის ხარჯზე. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ობიექტურ შედეგს, კერძოდ ერთი პირის მიერ, მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) უნდა მოხდეს შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ასევე ისიც, რომ გამდიდრება უნდა მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა მოხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.

სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. ამასთან, მე-2 ნაწილის თანახმად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ მითითებულ ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს წარმოეშობა მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, კერძოდ ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა თუ მის მიერ ადგილი აქვს სხვის ქონებაზე დანახარჯების გაწევას. დანახარჯების შედეგად ადგილი უნდა ჰქონდეს ნივთის ღირებულების გაზრდას. ამასთან, გაზრდილი ღირებულება უნდა არსებობდეს ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი, ანუ განსახილველ შემთხვევაში გადამწყვეტია იმის დადგენა გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით დადგინდა ნივთის ღირებულების მომატება ე. შ-ის მიერ განხორციელებული გაუმჯობესებების საფუძველზე. კერძოდ, დადგინდა, რომ ე. შ-ის მიერ ნივთზე გაწეულმა ხარჯებმა შეადგინა 5206.98 ლარი, გაუმჯობესებების შედეგად კი მოჰყვა უფლებამოსილი პირის _ ს. კ-ის გამდიდრება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ე. შ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ.

სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, ს. კ-ის კუთვნილ ბინაში, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ე. შ-ის ცხოვრების ფაქტი, ადასტურებდა მოპასუხის მხრიდან ქონების დაზოგვისა და ამის საფუძველზე გამდიდრების ფაქტს, რაც გამოიხატებოდა იმაში, რომ ე. შ-ის მიერ დაზოგილ იქნა ქირის თანხა, რასაც შედეგად მოჰყვა კიდეც მისი გამდიდრება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ს. კ-ის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ საფუძვლიანი იყო და დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ე. შ-ეს ს. კ-ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა უსაფუძვლოდ დაზოგილი ქირის თანხის – 4200 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება გასაჩივრებული საოქმო განჩინების უსწორობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 216-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილია საქმის განხილვა გადადოს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. შაქმეზე დგინდებოდა, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელმა ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენამდე სხდომის გადადების შუამდგომლობით სასამართლოს მიმართა 2010 წლის 20 დეკემბერს, საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას. ამასთან, მას სასამართლოსთვის რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა ექსპერტიზისათვის მიმართვის ფაქტი, არ წარუდგენია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე. ასეთ შემთხვევაში საქმის განხილვა მხარეთა თხოვნით ან სასამართლოს ინიციატივით შეიძლება გადაიდოს. ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის მე-2-მე-4 ნაწილების შესაბამისად, მხარეებს შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება. ასეთ შემთხვევაში ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს სასამართლოში საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადიაზე. სარჩელის (შესაგებლის) წარდგენისას მხარეს უფლება აქვს, მოითხოვოს ვადა ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად. საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას ექსპერტის დასკვნა მხარემ შეიძლება წარმოადგინოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო განხილვისათვის საქმის მომზადების სტადიაზე მისთვის ექსპერტის დასკვნის წარდგენის საჭიროება ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და ასეთი საფუძველი წარმოიშვა ამ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ექსპერტის დასკვნის წარმოდგენა საქმის მომზადების სტადიაზე. მხარის მიერ ექსპერტის დასკვნის წარმოუდგენლობა არ შეიძლება გახდეს საქმის განხილვის გადადების საფუძველი. სასამართლოს შეუძლია მხარეს დაუნიშნოს ვადა ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის წარმომადგენელმა ვერ დაასაბუთა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე ექსპერტის დასკვნის წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სხდომის გადადების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილების კანონით გათვალისწინებული საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. შ-ემ. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას.

საკასაციო საჩივარი დაფუძნებულია შემდეგ ძირითად არგუმენტებზე:

კასატორი მიიჩნევს რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან არასწორად განმარტა გამოყენებული ნორმები, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე-164-ე მუხლები, რომელთა თანახმადაც, მფლობელს აქვს ნივთზე გაწეული ხარჯებისა და გაუმჯობესების მოთხოვნის უფლება, თუ ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ იმ ხარჯებისა და გაუმჯობესების ღირებულების სახით, რაც დადასტურებულია და დაკონკრეტებულია კერძოდ, ექსპერტის დასკვნით (თუმცა ზოგადად ამაზე აღნიშნულია თავად სასამართლოს მიერ განხილულ და შეფასებულ აუდიტორულ დასკვნაშიც), სწორედ ასეთი შედეგი (უსაფუძვლო გამდიდრება) მოჰყვა მისი ამჟამინდელი მესაკუთრის ს. კ-ისათვის. ის ფაქტი, რომ ეს ხარჯები სწორედ ე. შ-ის (და მისი ოჯახის) მფლობელობის პერიოდშია გაღებული, უტყუარად დასტურდება საქმის მასალებით, მათ შორის შესაბამისი პერიოდების გეგმა-ნახაზებით და თვით მოპასუხის აღიარებითი ხასიათის განმარტებებითაც. აღნიშნული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, წარმოშობს შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს და მას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის;

კასატორი აღნიშნავს, რომ ის არის სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლით გათვალისწინებული კეთილსინდისიერი მფლობელი, რაც დასტურდება შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებებით: ე. შ-ისა და მისი ოჯახის წევრების მიერ ფართის კეთილსინდისიერად მიღებით, კასატორის ოჯახის წევრების კანონიერი რეგისტრაციითა და კომინალური გადასახადებით. შესაბამისად, კასატორი, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, უფლებამოსილია მოითხოვოს იმ მატერიალური დანახარჯების ანაზღაურება რომელიც მან გასწია უძრავი ქონების კეთილსინდისიერად ფლობის დროს;

ე. შ-ე მიუთითებს, რომ მის მიერ გაწეული დანახარჯები არ არის კომპენსირებული ნივთის ფლობით, საწინააღმდეგო კი მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა, მიუხედავად იმისა რომ ეს მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა;

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ ნივთის გასაუმჯობესებლად ე. შ-ეს გააჩნდა რეალური საფუძველი, რადგან ნივთი თავის კანონიერ მფლობელობად მიაჩნდა. საწინააღმდეგო მისთვის მას შემდეგ გახდა ცნობილი, რაც მესაკუთრემ მოითხოვა მისი გამოსახლება;

სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, რადგან არ მიიღო ე. შ-ის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა, მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტიზის დასკვნის დაგვიანებით წარდგენა გამოწვეული იყო ობიექტური მიზეზებით და არა აპელანტის ბრალით;

გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელის (და მისი ოჯახის) მიერ მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ ფართზე გაწეულია მნიშვნელოვანი მატერიალური დანახარჯი, რაც საექსპერტო კვლევის თანახმად, შეადგენს 17.882,1 ლარს და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმების მიხედვით ექვემდებარება სრულად ანაზღაურებას მოპასუხის მხრიდან, რომელმაც აღნიშნულის შედეგად განიცადა უსაფუძვლო გამდიდრება;

კასატორის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე, 989-ე-990-ე მუხლები, კერძოდ სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ წარაადგინა საკმარისი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა მის მიერ ხარჯების გაწევა ან ს. კ-ის უსაფუძვლო გამდიდრება. მიუხედავად იმისა რომ ზემოაღნიშნული ფაქტები დასტურდებოდა საქმის მასალებით, კერძოდ 2002 წლიდან ფართის მოსარჩელის ცხოვრების ფაქტი, ასევე სწორედ ამ პერიოდში დამატებითი ნაგებობისა და კომუნიკაციების, ასევე სარემონტო სამუშაოების ჩატარების ფაქტი, რასაც ფართში მცხოვრები პირების გარდა სხვა ვერავინ განახორციელებდა;

სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო საქმეში არსებულ მხოლოდ აუდიტის დასკვნას, რომელშიც კონკრეტულად არ ჩანს უშუალოდ მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული ქონების გაუმჯობესების ხარჯების ოდენობა. ამიტომაც მიიჩნია მხარემ ექსპერტიზის კონკრეტული დასკვნის წარდგენა საჭიროდ, თუმცა ამის შესაძლებლობა მას სასამართლომ არ მისცა. საგულისხმოა, რომ განცხადება ექსპერტიზის ბიუროში ე. შ-ემ წარადგინა ჯერ კიდევ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე, კერძოდ, 2010 წლის 13 ოქტომბერს. სასამართლოს პირველი სხდომა ჩატარდა 2010 წლის 8 დეკემბერს, ე.ი. ამ განცხადების შეტანის შემდეგ. ამასთან, სასამართლოს ბოლო სხდომის ჩატარების დროისათვის _ 2010 წლის 20 დეკემბრის მდგომარეობით, აღნიშნული დასკვნა ჯერ კიდევ არ იყო გაცემული, იგი გაიცა მხოლოდ 2011 წლის 31 იანვარს. ყურადსაღებია ისიც, რომ მართალია გარიგება, რომლითაც ქონებაზე უფლება შეიძინა ე. შ-ემ გ. ფ-ისაგან შემდგომში გაუქმდა, მაგრამ სასამართლო გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე შ-ისათვის ცნობილი არ ყოფილა და ვერც იქნებოდა იმ გარემოების შესახებ, რომ რომ მასზე საკუთრების უფლება წარმოეშობოდა სხვა პირს. ე. შ-ის მიერ ქონების დაუფლების მომენტისათვის _ 2002 წლისათვის, მასზე სახლთმფლობელობის უფლება უფიქსირდებოდა ტატუსებს და გ. ფ-ს, ხოლო ს. კ-ზე ქონება მხოლოდ 2009 წლიდან იქნა აღრიცხული;

კასატორის მოსაზრებით, შეუძლებელია საუბარი რაიმე ქირავნობის ურთიერთობაზე, რაზეც მოპასუხე მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის ზიანის (როგორც მიუღებელი შემოსავლის) ანაზღაურების დადგენა, საფუძველს მოკლებულია. ამით, სასამართლო გასცდა აპელანტ ს. კ-ის მოთხოვნის ფარგლებს და მას პრაქტიკულად მიაკუთვნა ის, რაც არ მოუთხოვია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული ქონებაზე მოსარჩელის მხრიდან ხარჯებისა და გაუმჯობესების გაღების ფაქტი, თუმცა არასრულად. აღნიშნული განაპირობა სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დაკვნის მიღებაზე უარის თქმამ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით ე. შ-ის საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება ე. შ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, განუხილველად იქნა დატოვებული. ამავე განჩინებით ე. შ-ის სააპელაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება ს. კ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე, მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. შ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. შ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის 4.10.2011წ. გადახდილი 250 ლარი და 27.10.2011წ. გადახდილი 50 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. შ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ ე. შ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის 4.10.2011წ. გადახდილი 250 ლარი და 27.10.2011წ. გადახდილი 50 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.