საქმე N 010142221700362548

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განაჩენი

საქართველოს სახელით

საქმე №5აგ-22 10 ივნისი, 2022 წელი

ჩ–ი ნ., 5აგ-22 თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს

სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო სანდოძე (თავმჯდომარე),

მერაბ გაბინაშვილი, შალვა თადუმაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა მსჯავრდებულ ნ. ჩ–ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ნ. ო–ის საკასაციო საჩივარი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განაჩენზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 18 დეკემბრის განაჩენით ნ. ჩ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, მესამე ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, 236-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 19,109-ე მუხლის „ა“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით, 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“, „ბ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით და ამავე კოდექსის 109-ე მუხლის „ა“, „ზ“ „ი“, „ლ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და საბოლოოდ სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენით ცვლილება შევიდა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს განაჩენში. კერძოდ, ნ. ჩ–ს მოეხსნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით წარდგენილი ბრალდება და ბრალდების ამ ნაწილში გამართლდა, ასევე მოეხსნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,109-ე მუხლის „ა“, „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) წარდგენილი ბრალდება, როგორც ზედმეტად წარდგენილი. ნ. ჩ–ის მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილი ბრალდება გადაკვალიფიცირდა იმჟამად მოქმედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტსა და მეოთხე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე, ხოლო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილი ბრალდება - იმჟამად მოქმედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტსა და მესამე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენით ნ. ჩ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 19,177-ე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, მეოთხე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, 236-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, მესამე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, სსკ-ის 109-ე მუხლის „ა“, „ზ“ „ი“, „ლ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, 19,177-ე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, მეოთხე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის - თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) წლით; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის - თავისუფლების აღკვეთა 1 (ერთი) წლითა და 6 (ექვსი) თვით; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის მეორე ნაწილით - 2 (ორი) წლითა და 6 (ექვსი) თვით თავისუფლების აღკვეთა; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და მესამე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის - 7 (შვიდი) წლით თავისუფლების აღკვეთა, ხოლო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 109-ე მუხლის „ა“, „ზ“, „ი“, „ლ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის - უვადო თავისუფლების აღკვეთა. საბოლოოდ კი ნ. ჩ–ს მოსახდელად განესაზღვრა უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის, 2008 წლის 5 მარტის განჩინებით დაცვის მხარის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენიდან ნ. ჩ–ს ამოერიცხა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მსჯავრი და ბრალდების ამ ეპიზოდში ნ. ჩ–ის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა. ნ. ჩ–ს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (სსკ-ის 2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქციით) და იმ დროს მოქმედი რედაქციის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19,177-ე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის განესაზღვრა 4 (ოთხი) წლით თავისუფლების აღკვეთა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენი სხვა ნაწილში დარჩა უცვლელად.

4. 2021 წლის 20 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართა მსჯავრდებულმა ნ. ჩ–ს და ითხოვა ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო სასამართლოს განაჩენის გადასინჯვა და გამამართლებელი განაჩენის დადგენა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით მსჯავრდებულ ნ. ჩ–ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 18 დეკემბრის განაჩენში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის განჩინებაში შეტანილ იქნა ცვლილება: ნ. ჩ–სს მსჯავრდებიდან ამოერიცხა საქართველოს სსკ-ის 109-ე მუხლის ,,ო“ ქვეპუნქტი (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია), ხოლო დანარჩენ ნაწილში გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 18 დეკემბრის განაჩენი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის განჩინება ნ. ჩ–ის მიმართ დარჩა უცვლელად.

6. 2022 წლის 24 იანვარს მსჯავრდებულის ადვოკატმა - ნ. ო–მა საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განაჩენი, მოითხოვა მისი გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 18 დეკემბრის განაჩენი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 აპრილის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 5 მარტის განჩინება.

7. კასატორის პოზიცია ემყარება შემდეგ სამართლებრივ არგუმენტაციას: გასაჩივრებული განაჩენით ნ. ჩ–ს მსჯავრდებიდან ამოერიცხა ერთ-ერთი სამართლებრივი საფუძველი, რომლის გამოყენებითაც მას განსაზღვრული ჰქონდა უვადო თავისუფლების აღკვეთა. კასატორს მიაჩნია, რომ ნებისმიერი სამართლებრივი საფუძველი უნდა გამომდინარეობდეს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან, ხოლო თუ რომელიმე სამართლებრივი საფუძველი, რასაც ემყარება განაჩენი, უქმდება ან იცვლება, აუცილებლად უნდა იწვევდეს განაჩენის გადასინჯვას როგორც ბრალდების, ისე - სასჯელის ნაწილში. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება ეწინააღმდეგება კანონიერი, სამართლიანი და დასაბუთებული განაჩენის ვალდებულებას და სამართლიანი სასამართლოს კანონით მინიჭებულ ფუნდამენტურ უფლებას. ამდენად, კასატორის პოზიციით, საკასაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს გამოსაკვლევ ფაქტობრივ გარემოებათა წრე და დაუბრუნოს საქმე სააპელაციო სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

1. საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საჩივრის საფუძვლიანობა, გააანალიზა კასატორის არგუმენტები და მიაჩნია, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

2. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, განაჩენი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო გადაისინჯება, თუ არსებობს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელმაც არაკონსტიტუციურად ცნო ამ საქმეში გამოყენებული სისხლის სამართლის კანონი.

3. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილებით (კონსტიტუციური სარჩელი №1365, „ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“) არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი „საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში ცვლილებებისა და დამატების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2007 წლის 4 ივლისის №5196-რს კანონის მე-2 მუხლი, საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტსა და 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტის მე-2 წინადადებასთან მიმართებით. ცვლილებებისა და დამატებების შესახებ ზემოაღნიშნული კანონის გარდამავალი დებულებით იზღუდებოდა არაერთგზისობის ცნების ახლებური რეგლამენტაციის გავრცელება ცვლილების ამოქმედებამდე ჩადენილ ქმედებებზე. საკონსტიტუციო სასამართლომ კი მიიჩნია, რომ სადავო ნორმა კრძალავდა ისეთი კანონის უკუძალით გამოყენებას, რომელიც პასუხისმგებლობას ამსუბუქებდა ცვლილებამდე არსებული სასჯელის ზომის გამოყენების საჭიროების არარსებობის გამო და შესაბამისად, დაადგინა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე- 9 პუნქტის მე-2 წინადადებით განმტკიცებული უფლების შეზღუდვა.

4. საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების სულისკვეთების, არაკონსტიტუციურად ცნობილი ნორმისა და მსჯავრდებულის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი კანონის შინაარსის გათვალისწინებით, არსებობს ნ. ჩ–ს მიმართ გამოტანილი გადაწყვეტილებების ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო გადასინჯვის საპროცესო და ფაქტობრივი საფუძველი, კერძოდ: დადგენილია, რომ ნ. ჩ–მა ჩაიდინა საქართველოს სსკ-ის 109-ე მუხლის „ო“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაული - განზრახ მკვლელობა არაერთგზის. მსჯავრდებულის მიმართ განაჩენის გამოტანის მომენტისათვის მოქმედი სისხლის სამართლის კანონი „არაერთგზის“ დანაშაულს მიაკუთვნებდა ამ კოდექსის ერთი მუხლით ან მუხლის ნაწილით გათვალისწინებული ორი ან მეტი დანაშაულის ჩადენას. სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელებული ცვლილებებით კი შეიცვალა არაერთგზისი დანაშაულის ცნება და სისხლის სამართლის კოდექსის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილის, 2007 წლის 3 აგვისტოდან მოქმედი რედაქციის მიხედვით, არაერთგზის დანაშაულად განისაზღვრა - წინათ ნასამართლევი პირის მიერ ამ კოდექსის იმავე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა. ამდენად, ახალმა კანონმა შეამსუბუქა მსჯავრდებულ ნ. ჩ–ის პასუხისმგებლობა, ვინაიდან მსჯავრდებულს დანაშაულის ჩადენისას არ ჰქონდა მოქმედი ნასამართლობა საქართველოს სსკ-ის 109-ე მუხლით, ხოლო შეცვლილი საკანონმდებლო რეალობა ასეთ მოცემულობას აღარ განიხილავს არაერთგზისობად.

5. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განაჩენს და მიიჩნევს, რომ ნ. ჩ–სათვის საქართველოს სსკ-ის 109-ე მუხლის „ო“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) მსჯავრად შერაცხული დანაშაულის მაკვალიფიცირებელი ნიშანი - „არაერთგზისობა“, ახალი საკანონმდებლო რეგლამენტაციის გათვალისწინებით, მისი ბრალიდან უნდა ამოირიცხოს.

6. რაც შეეხება კასატორის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ სასამართლო ვალდებული იყო, ამავდროულად, არსებითად განეხილა საქმე სამართლებრივი კვალიფიკაციის ნაწილში, დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის საფუძვლებიდან. კასატორს არ მიუთითებია არცერთი ახალი ფაქტი ან გარემოება, რაც ცნობილი არ იყო განაჩენის გამოტანის მომენტისათვის და რაზეც სასამართლოს არსებითად არ უმსჯელია. რაც შეეხება მოცემულ კონკრეტულ გარემოებას - არაერთგზისობის ამორიცხვას მსჯავრდებულის ქმედების კვალიფიკაციიდან, ის არ მიემართება ნ. ჩ–სის მსჯავრდების სხვა მაკვალიფიცირებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს და შესაბამისად, გავლენას არ ახდენს მის მიერ ჩადენილი სხვა დანაშაულების ფაქტობრივ და სამართლებრივ შეფასებაზე; გარდა ამისა, ცალსახად უნდა აღინიშნოს, რომ მსჯავრდებულმა წარდგენილი ბრალდების ყველა ეპიზოდის და კვალიფიკაციის ნაწილში სრულად ისარგებლა სამართლიანი სასამართლოს უფლებით, სამართალწარმოება წარიმართა საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი და ობიექტური გამოკვლევის პირობებში, რა დროსაც მსჯავრდებულს არ შეზღუდვია შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის უფლება, ასევე, სრულად იქნა უზრუნველყოფილი მისი უფლება სასამართლოს დასაბუთებულ გადაწყვეტილებაზე.

7. რაც შეეხება ახლად გამოვლენილი გარემოების გამო, განაჩენის ცვლილებას უშუალოდ სასჯელის შემცირების ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა კასატორს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის საფუძვლებსა და ფარგლებზე. არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკა, სადაც არაერთ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ ნათლად მიუთითა, რომ ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვისას, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იმსჯელოს გადასასინჯი გადაწყვეტილების სამართლიანობაზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 19.09.2012. განჩინება, საქმე №39აგ-12; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 30.06.2015 განაჩენი, საქმე №25აგ-15; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 2 ივნისის გადაწყვეტილება, საქმე №77აგ-20). საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მოთხოვნებიდან და სისხლის სამართლის კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, მსჯავრდებულს სასჯელი უნდა შეუმცირდეს იმ შემთხვევაში, როდესაც მისთვის დანიშნული სასჯელის ზომა აღემატება ახალი კვალიფიკაციით დადგენილი სასჯელის ზომის მაქსიმუმს. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, მსჯავრდებულისათვის დანიშნული სასჯელის ზომა არ აღემატება ახალი კანონის გამოყენების შედეგად დადგენილი სასჯელის ზომის მაქსიმუმს, არ არსებობს მსჯავრდებულის მიმართ შეფარდებული სასჯელის სარევიზიო საფუძველი და მისი გადახედვის ფორმალურ-სამართლებრივი წინაპირობა.

8. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 29 დეკემბრის განაჩენი კანონიერი და დასაბუთებულია, არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი და უნდა დარჩეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 307-ე, 314-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მსჯავრდებულ ნ. ჩ–ს ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ნ. ო–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განაჩენი დარჩეს უცვლელად;

3. განაჩენი საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სანდოძე

მოსამართლეები: მ. გაბინაშვილი

შ. თადუმაძე