ბს-146-111-კ-05 7 ივლისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ი. ლეგაშვილი,

ჯ. გახოკიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე.

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

შპს “კ-ომ” სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს აქტის ბათილად ცნობა და დარიცხული თანხის საგადასახადო ვალდებულებიდან ამოღება, შემდეგი საფუძვლით:

აქტით დარიცხული თანხები უკანონოა, რაც დადასტურებულია გენერალური პროკურორის პირველი მოადგილის მიერ დამტკიცებული 2003წ. 25 თებერვლის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნული დადგენილებით სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ო” პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე ¹...... , აღძრული შპს “კ-ოს” ხელმძღვანელობის მიმართ 2001-2002 წლებში გადასახადისაგან განსაკუთრებით დიდი ოდენობით თავის არიდების ფაქტზე (სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). დადგენილების თანახმად, სისხლის სამართლის საქმემ ვითარების შეცვლის გამო დაკარგა საშიში ხასიათი, რაც მდგომარეობს, ერთი მხრივ, შპს “კ-ოს” ხელმძღვანელობის მიერ შემოწმების შედეგად (2003წ. 5 თებერვლის აქტის და 2003წ. 18 თებერვლის ¹137/17 ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე) ბიუჯეტის სასარგებლოდ დარიცხული დამატებითი თანხების გადახდაში, ხოლო, მეორე მხრივ, 2002წ. 16 აგვისტოს აქტითა და 7 ნოემბრის დასკვნით ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1 999 797 ლარის დარიცხვის არამართლზომიერების დადგენაში.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2003წ. 18 თებერვლით დათარიღებული ექსპერტიზის დასკვნით, რომელსაც ეყრდნობოდა პროკურატურის მიერ დამტკიცებული დადგენილება, განისაზღვრა ბიუჯეტის სასარგებლოდ შპს “კ-ოსათვის” 150337,10 ლარის დარიცხვის სისწორე და დადგენილ იქნა, რომ შპს “კ-ოს” 2003წ. 1 იანვრის მდგომარეობით გააჩნია აქტივი ძირითად თანხაში, დღგ-ში 90302.72 ლარი, ასევე დავალიანება სოცუზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდისა და საშემოსავლო გადასახადების თანხაში 59 097. 12 ლარი.

მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა თბილისის საოლქო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში არ ცნო სარჩელი, შემდეგი საფუძვლით: შპს “კ-ომ” 2003წ. 1 აპრილის წერილით, საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის თანახმად, გაასაჩივრა საგადასახადო დეპარტამენტში მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით დადგენილი თანხის 1999797 ლარის დარიცხვა და შესაბამისად, განემარტა დარიცხვის კანონიერება, რაც მდგომარეობს იმაში, რომ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის თანამშრომლების მიერ შპს “კ-ოს” ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების 2001წ. 1 აპრილიდან 2002წ. 1 ივნისამდე პერიოდის შემოწმებისას დადგენილ იქნა რიგი დარღვევები, რის საფუძველზეც ცალკეულ შემთხვევებში დიდ სირთულეს წარმოადგენდა გადასახადის გადამხდელის დაბეგვრის ობიექტის განსაზღვრა, კერძოდ, შესამოწმებელ პერიოდზე საწარმომ არ წარმოადგინა კანონით განსაზღვრული და დოკუმენტურად დადასტურებული მონაცემები: მთავარი ბრუნვითი უწყისი, ბალანსი და სხვა ორმხრივი დოკუმენტები, რაც აუცილებელი პირობაა, რომ ცხადად და სწორად იქნეს ასახული გადასახადის გადამხდელის დასაბეგრი ბაზა. აღნიშნული დარღვევების მიუხედავად, საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაბეგვრის ობიექტისა და გადასახადის ოდენობა განისაზღვრა პირდაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების საფუძველზე.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საქართველოს შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის 2003წ. 7 თებერვლის მიმართვით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრში გადაიგზავნა სისხლის სამართლის საქმე ¹..... შპს “კ-ოს” ხელმძღვანელობის მიერ განსაკუთრებით დიდი ოდენობით გადასახადებისათვის თავის არიდების ფაქტზე, საბუღალტრო ექსპერტიზის ჩასატარებლად. ექსპერტიზის 2003წ. 18 თებერვლის დასკვნის საფუძველზე, ბიუჯეტის წინაშე მოსარჩელის დავალიანება მნიშვნელოვნად შემცირდა და შეადგინა 150 337 ლარი, რაც, საგადასახადო დეპარტამენტის აზრით, უსაფუძვლოა და მოკლებულია კანონიერ არგუმენტაციას.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ თბილისის საოლქო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ასევე არ ცნო სარჩელი, შემდეგი საფუძვლით:

სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ 2003წ. 25 თებერვლის დადგენილებით არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც მოსარჩელეს დაეკისრა თანხები ბიუჯეტის სასარგებლოდ, საქმის შეწყვეტის საფუძველი კი დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “კ-ოს” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტი შპს “კ-ოსათვის” ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1330184 ლარის დარიცხვის ნაწილში და შპს “კ-ოს” შეუმცირდა გადასახადის გადამხდელის სააღრიცხვო ბარათზე არსებული დავალიანება 520093 ლარით.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004წ. 26 მარტის განჩინებით გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “კ-ოს” სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტი შპს “კ-ოსათვის” ბიუჯეტის სასარგებლოდ 899 556 ლარის დარიცხვის ნაწილში და შეუმცირდა შპს “კ-ოს” გადასახადის გადამხდელის სააღრიცხვო ბარათზე არსებული დავალიანება 520 093 ლარით, რაც სასამართლო კოლეგიამ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

2002წ. 16 აგვისტოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ შედგენილი იქნა შემოწმების აქტი შპს “კ-ოს” ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების შესახებ 2001წ. 1 აპრილიდან 2002წ. 1 ივნისამდე პერიოდში. აღნიშნული აქტით მოსარჩელეს ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა 1487841 ლარი, მათ შორის ძირითადი თანხა 636837 ლარი, სანქცია 287934 ლარი და საურავი 563070 ლარი.

დარიცხული თანხები გადასახადის სახეების მიხედვით გადანაწილდა შემდეგნაირად:

საშემოსავლო _ 183726 ლარი, მათ შორის სანქცია _ 0, საურავი 66 533, ძირითადი _ 117193; არარეზიდენტის საშემოსავლო _ 32461 ლარი, მათ შორის, სანქცია _ საურავი _ 17635, ძირითადი თანხა _ 14826, დღგ – 2 29255 ლარი, მათ შორის სანქცია _ 88889, საურავი 41830 ლარი, ძირითადი საურავი _ 98536 ლარი. უკუდაბეგვრა _ 403 243 ლარი, მათ შორის, სანქცია, საურავი _ 204 583 ლარი, ძირითადი თანხა _ 198660 ლარი, სოცუზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი _ 495177 მათ შორის სანქცია _ 140382, საურავი _ 190723, ძირითადი გადასახადი _ 164072 ლარი. სახელმწიფო სავალდებულო დაზღვევა _ 64124 ლარი, მათ შორის, სანქცია _ 13550, საურავი _ 27132 ლარი, ძირითადი გადასახადი _ 23442 ლარი. დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით შესატანი – 13122 ლარი, მათ შორის სანქცია _ 1465 ლარი, საურავი _ 5797 ლარი, ძირითადი გადასახადი _ 5860 ლარი. ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადი _ 21323 ლარი, მათ შორის, სანქცია _ 2777 ლარი, საურავი _ 7436, ძირითადი გადასახადი _ 1110 ლარი. რეკლამის გადასახადი _ 5324 ლარი, მათ შორის, სანქცია _ 785 ლარი, საურავი _ 1401, ძირითადი გადასახადი _ 3138 ლარი. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელეს დაერიცხა 40000 ლარი. მსხვილ გადამხდელთა უფროსის 2002წ. 11 ივლისის წერილით მოსრჩელეს ეცნობა, რომ მას არარეზიდენტის დღგ-ში დამატებით დაერიცხა 520093 ლარი, მათ შორის ძირითადი გადასახადი _ 179590 ლარი, საურავი _ 340503 ლარი. 2003წ. 1 აპრილის წერილის _ საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით დარიცხული თანხის კანონიერების თაობაზე, პასუხად მოსარჩელემ მიიღო საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2003წ. 10 აპრილის წერილი, რომლითაც იგი ითხოვდა საჩივარში მოყვანილი ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენას, რაც მოსარჩელის მიერ შესრულდა. მოსარჩელის მიერ 2003წ. 30 აპრილს, 20 დღის განმავლობაში, წარდგენილ იქნა საჩივარი, ფინანსთა სამინისტროში.

კოლეგიამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტი ზიანს აყენებდა მოსარჩელის ინტერესებს, რამდენადაც აქტით მას დაერიცხა გადასახდელი თანხა, რის გამოც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3. მუხლის შესაბამისად სარჩელი დასაშვებად იქნა მიჩნეული.

შპს “კ-ოს” ხელმძღვანელობის მიერ 2001-2002 წლებში, გადასახადისაგან განსაკუთრებით დიდი ოდენობით თავის არიდების ფაქტზე შსს საგამოძიებო დეპარტამენტში აღძრული იყო სისხლის სამართლის საქმე. 2003წ. 27 თებერვალს გენერალური პროკურორის პირველი მოადგილის მიერ დამტკიცდა დადგენილება აღნიშნული საქმის შეწყვეტის შესახებ. სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტას საფუძვლად დაედო ვითარების შეცვლა, რაც გამოიხატა შემდეგში, რომ შპს “კ-ოს” ხელმძღვანელობის მიერ ნებაყოფლობით იქნა დაფარული შემოწმების შედეგად ბიუჯეტის სასარგებლოდ დარიცხული ძირითადი გადასახადები, რითაც სისხლის სამართლის საქმემ დაკარგა საშიში ხასიათი. მითითებულ საქმეზე ჩატარებული იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზის და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2003წ. 18 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნასა და 5 თებერვლის აქტში მითითებულია, რომ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით შპს “კ-ოს” კანონშეუსაბამოდ დაერიცხა გარკვეული თანხები. 2003წ. 5 თებერვლის აქტის თანახმად, “მსხვილ გადამხდელთა” ინსპექციის მიერ 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით და მიმდიბარე შემოწმებით დამატებით დარიცხულ თანხებს შორის განსხვავება გამოწვეულია იმ გარემოებით, რომ წინა შემოწმებისას შპს “კ-ოს” ბუღალტერიის თანაშრომლებს არ ჰქონდათ წარმოდგენილი ყველა საჭირო დოკუმენტი, ასევე, საწარმოს ბუღალტრული აღრიცხვიანობის მოუწესრიგებლობის გამო, რაც აღნიშნულია მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტშიც. ექსპერტიზის დასკვნასა და სარჩელში მითითებული გარემოებების შესამოწმებლად სასამართლო კოლეგიის მიერ მოსარჩელეს დაევალა ყველა შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც საფუძვლად დაედო ექსპერტიზის დასკვნასა და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის დადგენილებას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ საგადასახადო კოდექსის 38-ე მუხლის შესაბამისად, შპს “კ-ოსათვის” დაკისრებული 116000 აშშ დოლარი წარმოადგენდა პირგასამტეხლოს. ხელფასის სახით მიღებულ შემოსავალს. მითითებული თანხა შპს “კ-ოს” თანამშრომლებს მიღებული აქვთ არა დაქირავებული მუშაობის შედეგად, არამედ, დამქირავებლის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო.

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა, რომ საშემოსავლო გადასახადის ნაწილში გადამხდელისათვის დარიცხული თანხა შესამცირებელი იყო 56 585 ლარით და აქტით კანონშეუსაბამოდ დარიცხული ჰქონდა 124 576 ლარი, ამასთან განმარტა, რამდენადაც წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა 105000 ლარის შპს “ყ-ის” კრედიტული დავალიანება I-ის მიმართ, აღნიშნულ თანხაზე ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახადები არ დაერიცხებოდა, ამასთან, იგივე საფუძვლით არ ექვემდებარებოდა დაბეგვრას უცხოელ თანამშრომლებზე გაწეული მივლინებისა და მგზავრობის ხარჯები.

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ჯამში აქტით დარიცხული თანხა სოციალური დაზღვევის, დასაქმების ერთიანი სახელმწიფო ფონდის და სავალდებულო სადაზღვევო გადასახადებში უნდა შემცირებოდა 367 567 ლარით, მათ შორის, გადასახადის ძირითადი თანხა _ 150605 ლარი, საურავი _ 88347, სანქცია _ 128615 ლარი, ამასთან, სასამართლომ კანონშეუსაბამოდ მიიჩნია გადამხდელისათვის არარეზიდენტის დღგ-ის უკუდაბეგვრის წესით დარიცხვა, შესაბამისად, ბათილად იქნა ცნობილი გასაჩივრებული აქტის ნაწილიც, რომლითაც მოსარჩელეს დაერიცხა 403343 ლარის გადახდა მათ შორის ძირითადი თანხა 198660, საურავი 204563 ლარი. დასაბეგრ ბაზად საგადასახადო ორგანოს მიერ მიჩნეულ იქნა 993301 ლარი, რაც დარიცხვის მომენტისათვის წარმოადგენდა სასესხო ვალდებულების შესრულებას გრაფიკის შესაბამისად 2000 წლისათვის 862 266 ლარის, ხოლო 2001 წლისათვის 124435 ლარის ოდენობით.

სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მითითება, აქტში აღნიშნული გადამხდელის უკუდაბეგვრის საფუძველზე დაყრდნობით მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 7 ნოემბრის ¹11/3654 წერილით დამატებით მოსარჩელესათვის 520093 ლარის, მათ შორის, ძირითადი 179590 ლარის, საურავი 340503 ლარის, უკანონოდ დარიცხვის შესახებ.

არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის კუთხით მოსარჩელეს აქტით დაერიცხა 32461 ლარი, მათ შორის ძირითადი 14826 ლარი, საურავი 17638 ლარი. სასამართლო კოლეგიამ მოცემული დარიცხვა მიიჩნია არასწორად და განმარტა, რომ, რადგან გადასახადით დასაბეგრ ბაზად მიჩნეულ იქნა დამფუძნებლის წინაშე არსებული სასესხო ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულება 75 000 აშშ დოლარის ოდენობით, მაშინ, როცა აღნიშნული თანხა თავისი მიზნობრიობით არ წარმოადგენდა არარეზიდენტი პირის მიერ მიღებულ შემოსავალს, არ უნდა დაბეგრილიყო საგადასახადო კოდექსის 64.1. “ე” მუხლის მიხედვით, ამასთან, სასამართლომ არამართლზომიერად მიიჩნია მოსარჩელისათვის 40000 ლარის დარიცხვა საგადასახადო კოდექსის 223.4. მუხლის საფუძვლეზე.

სასამართლო კოლეგიამ განმარტა, რომ რამდენადაც 2002წ. 16 აგვისტოს საგადასახადო შემოწმების აქტით მთლიანობაში შპს “კ-ოზე” კანონშეუსაბამოდ იქნა დარიცხული 899 556 ლარი ამ ნაწილი აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60.1. “დ” მუხლის შესაბამისად ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა, რომლითაც მოითხოვა მისი გაუქმება, შემდეგი საფუძვლით:

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა საგადასახადო კოდექსის 38.1. მუხლი, რამდენადაც მითითებული ნორმა ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგაც, თუ ეს დაკავშირებულია დაქირავებული მუშაობის შედეგზე, წინა სამუშაო ადგილიდან მიღებული საზღაური /სარგებელი/ ითვლება ხელფასის სახით მიღებულ შემოსავლად. კასატორი მიიჩნევს, რომ იგივე პენსიის შემთხვევაში ფიზიკური პირი დაქირავებით აღარ მუშაობს და მას საწარმოში ფაქტობრივი მუშაობის შედეგად თავის მიერ გაწეული შრომითი მომსახურების ნაცვალგების ფარგლებში უკვე მიღებული აქვს შრომითი ანაზღაურება, ხოლო იგივე პენსია გამომდინარეობს ან შრომითი ხელშკრულებიდან, ან კანონის მოთხოვნიდან. ანალოგიური მოთხოვნები ვრცელდება მომავალი სამუშაო ადგილიდან მიღებული შემოსავალზე, რადგან ამ შემთხვევაშიც ფიზიკური პირის მხრიდან ჯერ ადგილი არ აქვს დაქირავებული მუშაობის ფაქტს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი განმარტავს, რომ საწარმოდან ყოფილი თანამშრომლის მიმართ გაცემული ნებისმიერი შემოსავალი, დაბეგვრის მიზნებიდან გამომდინარე, წარმოშობილია დამქირავებელსა და დაქირავებულს შორის დროის განსაზღვრულ პერიოდში არსებული ურთიერთობებიდან გამომიდნარეა და შესაბამისად, ის მიჩნეულია ხელფასად. ამასთან, კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლო კოლეგიის მსჯელობა 21000 აშშ დოლართან მიმართებაში, რომელიც სასამართლომ საგადასახადო კოდექსის 38-ე მუხლის თანახმად განიხილა ხელფასად, არასწორია, რადგან გასათვალისწინებელია ის ფაქტი, რომ ჯერ შეწყდა შრომითი ხელშეკრულებება თანამშრომლებთან და მხოლოდ გარკვეული პერიოდის შემდეგ სასამართლო განჩინებების საფუძველზე, მოხდა უკვე ყოფილი თანამშრომლებისათვის ამ თანხის ნატურით ანაზღაურება, შესაბამისად, ეს თანხა, როგორც ფაქტობრივი შრომითი სამუშაოს გაწევის შედეგად მიუღებელი ხელფასი, ისევე როგორც დანარჩენი თანხები, ფიზიკურ პირებს ეკუთვნოდათ შრომითი ხელშეკრულებისა და შრომითი კანონმდებლობის საფუძველზე, რაც მიანიშნებს თანხების მოთხოვნის ერთიდაიმავე საფუძველზე.

კასატორი განმარტავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხელფასის ჯამური ოდენობა საწარმოზე დაეკისრა საწარმოსა და ფიზიკურ პირებს შორის დადებული შრომის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც ვერანაირად ვერ ჩაითვლება პირგასამტეხლოდ, რადგან შრომითი ხელშეკრულების მიხედვით, საწარმოს მხრიდან ხელშეკრულების ვადის დამთავრებამდე თანამშრომლების განთავისუფლების შემთხვევაში მათთვის მისაცემი კომპენსაცია წარმოადგენდა დამატებითი ხელშეწყობის პირობას და არა ძირითადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო დაკისრებულ ფულად საზღაურს.

ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2003წ. 18 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნისა და 5 თებერვლის აქტის მიხედვით, რომელსაც ფაქტობრივად სრულად დაეყრდნო სასამართლო კოლეგია შპს “კ-ოსათვის” მოსახსნელი გადასახადის ნაწილში, სადავოდ არ არის გამხდარი ის ფაქტი, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების/განჩინების საფუძველზე თანამშრომლებზე გაცემული საქონლის ღირებულებაზე მომხდარიყო საშემოსავლო გადასახადის დარიცხვა, რომლის საფუძველს წარმოადგენს ამ თანხის ხელფასად აღიარება.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ იმის გამო, რომ 116000 აშშ დოლარი პირგასამტეხლოდ ჩათვალა, არ მიიჩნია ხელფასად, რომელიც საგადასახადო კოდექსის 186-ე მუხლის თანახმად წარმოადგენდა გადასახადით დაბეგვრის ობიექტს და ამის გამო შეამცირა აქტით დარიცხული თანხები, ამასთან, იგივე საშემოსავლო გადასახადში აქტით დარიცხულ თანხებს ძალაში ტოვებს, მაშინ, როცა დაბეგვრის ობიექტი აქაც ხელფასია. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლო არ გაიზიარა მათი პოზიცია სადავო საკითხთან დაკავშირებით და ფაქტობრივად დაეყრდნო იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2003წ. 18 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნას და 5 თებერვლის აქტს და ფაქტობრივად მათ საფუძველზე განახორციელა მტკიცებულებათა შეფასება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლის “ა” და “ე” პუნქტების მოთხოვნები; სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებლია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არასწორად გამოიყენა სკ-ის 417-ე მუხლი, ამასთან, სრულიად დაუსაბუთებლად, როცა მიიჩნია, რომ შპს “კ-ოსათვის” დაკისრებული 116000 აშშ დოლარი წარმოადგენდა პირგასამტეხლოს, ვინაიდან, სასამართლომ არ იმსჯელა, თუ რას ემყარებოდა აღნიშნული დასკვნა, შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობას მისცა არასწორი იურიდიული კვალიფიკაცია, რამდენადაც პირგასამტეხლო წარმოადგენს კანონით ან ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფულად თანხას, რომელსაც მოვალე უხდის კრედიტორს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში და წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთ-ერთ საშუალებას, ხოლო სასამართლო კოლეგიამ არ იმჯელა, კონკრეტულ შემთხვევაში თუ რაში გამოიხატებოდა მითითებული ნორმის გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

სასამართლო კოლეგიამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს იმ გარემოებაზე, შეიძლება თუ არა შრომითი ხელშეკრულების მიხედვით საწარმოს მხრიდან ხელშეკრულების ვადის დამთავრებამდე თანამშრომლების განთავისუფლების შემთხვევაში მათთვის მისაცემი კომპენსაცია წარმოადგენდეს პირგასამტეხლოს, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში გამოიტანა რა დასკვნა სადავო აქტის უკანონობაზე, კერძოდ, საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მითითება, აქტში მითითებულ გადამხდელის უკუდაბეგვრის საფუძველზე დაყრდნობით მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 7 ნოემბრის ¹11/3654 წერილით დამატებით მოსარჩელესათვის 520093 ლარის, მათ შორის, ძირითადი 179590 ლარის, საურავის _ 340503 ლარის, უკანონოდ დარიცხვის შესახებ, თუმცა, ყოველგვარი მსჯელობის გარეშე, შესაბამისად იურიდიული დასაბუთების გარეშე, კერძოდ, გაურკვეველია, თუ რის საფუძველზე და რომელი მატერიალური ნორმის საფუძველზე მიიჩნია სასამართლომ უსაფუძვლოდ მოსარჩელისათვის 520093 ლარის დარიცხვა.

ასევე, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ საშემოსავლო გადასახადის ნაწილში გადამხდელისათვის დარიცხული თანხა შესამცირებელი იყო 56.585 ლარით და აქტით კანონშეუსაბამოდ იქნა დარიცხული 124.577 ლარი, აღნიშნულ ნაწილშიც გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, კერძოდ, გადაწყვეტილებაში არ არის მოცემული მსჯელობა, თუ რის საფუძველზე იქნა გამოტანილი დასკვნა მითითებული თანხის კანონშეუსაბამოდ დარიცხულად მიჩნევის თაობაზე, რის გამოც დარღვეული სსსკ-ის 394-ე მუხლის მოთხოვნები.

სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა საპროცესო ნორმა _ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 6.1. “დ” მუხლი, როცა მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე აღძრული სარჩელი თბილისის საოლქო სასამართლოს განსჯადია I ინსტანციის წესით, ვინაიდან შპს “კ-ოს” სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს აქტით საგადასახადო დავალიანების თანხის 899 556 ლარის ბათილად ცნობა და დარიცხული თანხის საგადასახადო ვალდებულებიდან ამოღება.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად, სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებულ ადმინისტრაციულ საქმეებს განიხილავენ რაიონული (საქალაქო) სასამართლოები, გარდა ამ კოდექსის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საქმეებისა.

ამავე კოდექსის მე-6 მუხლი შეიცავს ჩამონათვალს საქმეებისა, რომლებიც ექვემდებარება საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციით განსახილველ საქმეთა კატეგორიას. კოდექსის 26.1 მუხლის შესაბამისად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს აქტით დარიცხული გადასახდის კანონიერება და სააღსრულებო ბარათზე არსებული დავალიანების შემცირება, რომელიც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. “ა” მუხლის შესაბამისად წარმოადგენს საერთო სასამართლოების განსჯად ადმინისტრაციულ სარჩელს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, ის გარემოება, რომ საგადასახადო აქტის კანონიერება გასაჩივრებულია 899 556 ლარის ნაწილში, არ წარმოადგენს მოცემული საქმის საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციის წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიად მიჩნევის საფუძველს, რადგან კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის “დ” პუნქტით გათვალისწინებულ წინაპირობა, შპს “კ-ოს” სარჩელის მოთხოვნას არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული გარიგების დადების ან შესრულების, აგრეთვე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურება, თუ სარჩელის ფასი აღემატება 500000 ლარს.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგია მხოლოდ მითითებულ ორ შემთხვევაში აღძრულ სარჩელზე წარმოადგენს უფლებამოსილ სასამართლოს, ყველა სხვა შემთხვევაში, როცა დავის საგნის ღირებულება აღემატება 500000 ლარს, ადმინისტრაციული საქმის განხილვის კომპეტენცია სსსკ-ის ნორმების საფუძველზე საერთო განსჯადობის დაცვით, შესაბამის რაიონულ /საქალაქო/ სასამართლოებს გააჩნიათ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადამიანის ძირითადი უფლება კანონიერ სასამართლოზე, სხვა საპროცესო ძირთად უფლებებთან ერთად, სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის ნაწილს წარმოადგენს. საქართველოს კონსტიტუციის 42.2. მუხლით დაცული და უზრუნველყოფილია პირის აღნიშნული საპროცესო უფლება.

მითითებული კონსტიტუციური ნორმა წარმოადგენს გარანტიას სამართლიანი სასამართლოს უფლების უზრუნველსაყოფად, შესაბამისად, რაც სახელმწიფოსაგან მოითხოვს სასამართლო განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას და აბსოლუტურად დაუშვებელია, სასამართლოს ინტერპრეტაციის საფუძველზე ანალოგიის მიხედვით განსჯადი სასამართლოს განსაზღვრა.

სახელმწიფოს შემთხვევაში, საერთო სასამართლოების სისტემა, სასამართლოთა ტერიტორიული და ინსტანციური იურისდიქცია განსაზღვრულია 1997წ.13.06 ორგანული კანონით “საერთო სასამართლოების შესახებ” და შესაბამისი საპროცესო კოდექსებით.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმე განხილულია ინსტანციური იურისდიქციის დარღვევით, შესაბამისად, მართლმსაჯულება განხორციელებულია არაუფლებამოსილი სასამართლოს ანუ არაკანონიერი სასამართლოს შემადგენლობის მიერ, რითაც უგულვებელყოფილია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5, 26-ე და სსსკ-ის 394. “ა” მუხლების მოთხოვნები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის შესაბამისად მოცემული საქმე განსჯადობის საფუძველზე განსახილველად უნდა გადაეგზავნოს უფლებამოსილ _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 26-ე, სსკ-ის 372-ე. 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

3. საქმე განსახილველად გადაეცეს უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.