საქმე N 330100121004550777

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განაჩენი

საქართველოს სახელით

საქმე№353აპ.-22 13 ივლისი, 2022 წელი

ა–ა გ., №353აპ.-22 ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა

პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო სანდოძე (თავმჯდომარე)

მერაბ გაბინაშვილი, შალვა თადუმაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა, თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ ალიკა დვალაშვილის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 თებერვლის განაჩენზე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ - ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

1. წარდგენილი ბრალდების არსი:

1.1. გ. ა–ს (პ.ნ.........) ბრალი დაედო: საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (ძარცვა, ესე იგი სხვისი მოძრავი ნივთის აშკარა დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, ჩადენილი სატრანსპორტო საშუალების წინააღმდეგ, დიდი ოდენობით); საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (ცემა, რამაც დაზარალებულის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია, მაგრამ არ მოჰყოლია ამ კოდექსის 120-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი, ჩადენილი ჯგუფურად), რაც გამოიხატა შემდეგში:

2021 წლის 27 თებერვალს, დაახლოებით 18:10 საათზე, თ–ში, ნ–ს მე-.. მიკრორაიონის .... კვარტალში, N.. კორპუსის მიმდებარე ტერიტორიაზე, გ. ა–მ და გამოძიებით დაუდგენელმა პირებმა, ჯგუფურად ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს ნ. ვ–ს, კერძოდ: ურტყამდნენ მას ხელებსა და ფეხებს თავსა და სხეულის სხვადასხვა არეში, ასევე გ. ა–მ დაუდგენელი საგანი რამდენჯერმე ჩაარტყა თავში. აღნიშნული დანაშაულებრივი ქმედებით ნ. ვ–მ განიცადა ძლიერი ფიზიკური ტკივილი.

2021 წლის 27 თებერვალს, დაახლოებით 18:10 საათზე, თ–ში, ნ–ს მე-.. მიკრორაიონის .. კვარტალში, N.. კორპუსის მიმდებარე ტერიტორიაზე, გ. ა–ა მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, აშკარად დაეუფლა ნ. ვ–ს კუთვნილ, 15000 ლარად ღირებულ, „BMW 325 I-ის“ მარკის ავტომანქანას, სახელმწიფო ნომრით: ...., რითაც ნ. ვ–ს მიაყენა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება:

2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 ნოემბრის განაჩენით გ. ა–ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში;

გ. ა–ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126-ე მუხლის 1¹-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 5000 (ხუთი ათასი) ლარი, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, 2021 წლის 27 თებერვლიდან - იმავე წლის 24 ნოემბრის ჩათვლით, პატიმრობაში ყოფნის ვადის გათვალისწინებით, შეუმსუბუქდა და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი;

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, მოცემული განაჩენით დანიშნულ ძირითად სასჯელს დაემატა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 16 აგვისტოს განაჩენით საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის დანიშნული დამატებითი სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - ჯარიმა 2000 (ორი ათასი) ლარი;

საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით, გ. ა–ს ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი;

გ. ა–ს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე დამატებითი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი.

2.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 ნოემბრის განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორმა ალიკა დვალაშვილმა.

3. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება:

3.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 თებერვლის განაჩენით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ ალიკა დვალაშვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 ნოემბრის განაჩენი დარჩა უცვლელად.

3.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის განაჩენი 2022 წლის 18 მარტს საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორმა ალიკა დვალაშვილმა, რომელმაც მოითხოვა განაჩენში ცვლილების შეტანა და საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში გ. ა–ს დამნაშავედ ცნობა.

4. საკასაციო საჩივრის დასაბუთება:

4.1. პროკურორ მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულებრივი ქმედების როგორც ობიექტური, ასევე სუბიექტური მხარე. მოწმეთა ჩვენებებით დგინდება, რომ გ. ა–მ ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენა და ცემა ნ. ვ–ს, რის შემდეგაც დაზარალებულს ნების საწინააღმდეგოდ ჯიბიდან ამოაცალა ავტომობილის გასაღები და დემონსტრაციულად განუცხადა, რომ ავტომობილი მას „აეხა“, რის შემდეგაც ნ. ვ–ს ავტომობილი წაიყვანა და როგორც ვიდეოჩანაწერიდან დგინდება, სარგებლობდა აღნიშნული ნივთით (ვიდეოჩანაწერში ნათლად ჩანს, თუ როგორ გადაადგილდება გ. ა–ა მართლსაწინააღმდეგოდ დაუფლებული ავტომობილით, თავდაპირველად, ნ–ს მე-.. კვარტლის მიმართულებით, საიდანაც რამდენიმე წუთში მიემართება მე-.. კვარტლის მიმართულებით). შესაბამისად, ცალსახად დასტურდება სხვისი მოძრავი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო დაუფლების ფაქტი. რაც შეეხება მისაკუთრების მიზანს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2007 წლის 28 ივნისის N104აპ გადაწყვეტილების თანახმად, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრება ნიშნავს იმას, რომ დამნაშავეს ეძლევა შესაძლებლობა, ფლობდეს და განკარგოს სხვისი ქონება, როგორც საკუთარი. მართლსაწინააღმდეგო დაუფლების დროს პირი ასევე მართლსაწინააღმდეგოდ მოიპოვებს მისი უკანონოდ გამოყენების შესაძლებლობას, რა დროსაც მას შეუძლია განკარგოს ნივთის ბედი თავისი შეხედულებით. სისხლის სამართლის კოდექსიდან 184-ე მუხლის ამოღებით კანონმდებელმა უარი თქვა დამნაშავის სპეციალური მუხლით დასჯაზე მართლსაწინააღმდეგოდ დაუფლებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების დროებით გამოყენების შემთხვევაში და ამ ნივთთან მიმართებით, იმ მომენტიდან, როდესაც დამნაშავეს მიეცემა მართლსაწინააღმდეგოდ დაუფლებული ნივთის გამოყენების შესაძლებლობა, არ აქვს მნიშვნელობა, პირი რა სახით გამოიყენებს ავტომანქანას, მისი დროებით სარგებლობა სურს, თუ ფიქრობს მისი გამოყენების სხვა ფორმაზე - მისი ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს მართლსაწინააღმდეგო დაუფლებისათვის გამოყენებული ხერხის მიხედვით საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის შესაბამისი მუხლით. განსახილველ შემთხვევაში გ. ა–ა, მას შემდეგ, რაც მართლსაწინააღმდეგოდ დაეუფლა სხვის ქონებას - სატრანსპორტო საშუალებას, განკარგავდა თავისი შეხედულების შესაბამისად და გადაადგილდებოდა ნ–ს პლატოზე, რაც ვიდეოკამერებზეც არის აღბეჭდილი. ნ. ვ–ს კუთვნილი ავტომანქანის ღირებულება სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად არის 15000 ლარი ე.ი ჩადენილია ძარცვა სატრანსპორტო საშუალების წინააღმდეგ, რამაც გამოიწვია დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ არსებობს საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში გ. ა–ს დამნაშავედ ცნობის საფუძველი.

5. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები:

5.1. საკასაციო პალატამ ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ ალიკა დვალაშვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 თებერვლის განაჩენში უნდა შევიდეს ცვლილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

5.2. საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლით დასჯადია ძარცვა ე.ი სხვისი მოძრავი ნივთის აშკარა დაუფლება, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით. სისხლის სამართლის კოდექსი სისხლისსამართლებრივი დაცვის ობიექტის - საკუთრების ხელყოფის ფორმის მიხედვით განსახვავებს საკუთრების წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთა სხვადასხვა სახეს. ძარცვის შემადგენლობისათვის მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს შეადგენენ: მოძრავი ნივთის დაუფლების ხერხი - აშკარა ხასიათი და სპეციალური მიზანი - დაუფლებული ქონების მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრება. ამასთან, ნივთის დაუფლების აშკარა ფორმის მიმართ თავად დამნაშავეს უნდა გააჩნდეს ცოდნისა და ნებელობის ფაქტორი. სხვისი ნივთის დაუფლება გულისხმობს, არა მხოლოდ საკუთრების დამნაშავის ხელში ფორმალურ გადასვლას, არამედ დამნაშავის ფაქტობრივ შესაძლებლობას თავისი სურვილისამებრ განკარგოს სხვისი საკუთრება. ამასთან, დაუფლების ფაქტი თავისთავად არ ნიშნავს მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნის არსებობას. აუცილებელია ქმედება ე.ი. დაუფლება დეტერმინირებული იყოს სხვისი ქონების მისაკუთრების მიზნით, რა დროსაც დამნაშავეს სხვისი საკუთრების განკარგვის შესაძლებლობასთან ერთად, მისაკუთრების სპეციალური სურვილი და მიზანი უნდა გააჩნდეს.

5.3. საქმეზე გამოკვლეული მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ გ. ა–ა დაზარალებულ ნ. ვ–ს ნების საწინააღმდეგოდ, მის თვალწინ დაეუფლა ჯერ დაზარალებულის კუთვნილი ავტომანქანის გასაღებს, შემდეგ კი უნებართვოდ წაიყვანა ავტომანქანაც. ავტომანქანის ნების საწინააღმდეგოდ და აშკარა დაუფლების ფაქტებს ადასტურებს დაზარალებული და ამ გარემოებას არ უარყოფს არც მსჯავრდებული გ. ა–ა. სადავო საკითხი შეეხება, თუ რა მიზანი ამოძრავებდა ავტომობილის დაუფლებისას გ. ა–ს.

5.4. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გ. ა–ს მიმართ საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლით წარდგენილ ბრალდებაში გამამართლებელი განაჩენის დადგენა განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ სასამართლოში მტკიცებულებათა გამოკვლევისას არ დადასტურდა მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნის არსებობა. სააპელაციო პალატის აღნიშნულ სამართლებრივ შეფასებას საკასაციო სასამართლოც ეთანხმება, რადგან საქმეში არსებული მტკიცებულებებით: მოწმეთა ჩვენებებითა და ვიდეოჩანაწერის დათვალიერებით არ დგინდება გ. ა–ს მიერ აშკარად დაუფლებული ავტომანქანის, როგორც საკუთარის განკარგვის სურვილი და შესაბამისად, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზანი. დაზარალებულების ჩვენება პირდაპირი მტკიცებულებაა ავტომანქანის მისივე ნების საწინააღმდეგოდ და აშკარა დაუფლების ნაწილში, თუმცა არ შეიცავს მართლსაწინააღმდეგო მიზნის დასადგენად საჭირო ინფორმაციას. დაზარალებული ნ. ვ–ი თავის ჩვენებაში ადასტურებს იმ ფაქტებს, რომ იყო ნასვამი, რა დროსაც გ. ა–მ დაუწყო ჭკუის დარიგება ნასვამ მდგომარეობაში მანქანის მართვის საკითხზე და შესთავაზა მანქანის სამართავად მისთვის დათმობა; მართალია დაზარალებულმა ამ კონკრეტული ინციდენტისას უარი განაცხადა ავტომანქანის გადაცემაზე, თუმცა თავადვე ადასტურებს, რომ წარსულში გ. ა–სთვის არაერთხელ უთხოვებია ავტომანქანა, ასევე ერთმანეთის ნივთებით სარგებლობისას, თანაცხოვრების დროს, მიღებულ ტერმინს წარმოადგენდა სიტყვა „ა–ს“ გამოყენება. რაც შეეხება ვიდეოკამერის ჩანაწერს, სადაც დაფიქსირებულია, თუ როგორ გადაადგილდება გ. ა–ა ნ. ვ–ს ავტომანქანით ნ–ს მე-.. და მე-... მიკრორაიონებში, არ წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნის საკმარის დადასტურებას.

5.5. როგორც საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, დაუფლება და მისაკუთრების მიზანი ძარცვის შემადგენლობის დამოუკიდებელი ელემენტებია, რომელთაგან დაუფლება ნიშნავს სხვისი საკუთრების განკარგვის ფაქტობრივი შესაძლებლობის ქონას, ხოლო მისაკუთრების მიზანი დგინდება მაშინ, როცა დაუფლება მისაკუთრების სურვილით არის განპირობებული. თავის მხრივ, მისაკუთრების სპეციალური მიზანი არის დამნაშავის მამოძრავებელი მოტივი და მისწრაფება - დაეუფლოს სხვის საკუთრებას სწორედ იმ გათვლითა და მოლოდინით, რომ განკარგავს მას საკუთარი სურვილის შესაბამისად. მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების სურვილი უნდა დადგინდეს სხვისი საკუთრების დაუფლების მომენტში და მის შემდგომ დამნაშავის ქცევის ერთობლივი შეფასებით. დაზარალებული ნ. ვ–ი ადასტურებს, რომ გ. ა–მ მას მიუთითა - ნასვამობის გამო არ დამჯდარიყო ავტომანქანის საჭესთან. თავად გ. ა–მ ავტომანქანის გასაღების წართმევისა და შემდგომში უნებართვოდ ავტომანქანის წაყვანის ფაქტი იმ მოტივით ახსნა, რომ არ დაეშვა ნასვამი დაზარალებულის მიერ ავტომანქანის მართვა და გამორიცხა აღნიშნული ავტომანქანის პირადი მიზნებით გამოყენების განზრახვა. გ. ა–მ მიუთითა, ასევე, წარსულში ნ. ვ–ს მიერ ავტომობილის თხოვების სხვა ფაქტებიც, რაც თავის ჩვენებაში დაადასტურა დაზარალებულმაც. საინტერესოა გ. ა–ს ქცევა, როდესაც მან ავტომანქანა გადაიყვანა ერთი ადგილიდან მეორე პუნქტში, რა დროსაც პირადი დანიშნულებით ავტომანქანით სარგებლობის ფაქტი არ გამოვლენილა და დააყენა იმ ადგილას, სადაც თავად დაზარალებული აყენებდა, ხოლო გასაღები ავტომანქანაში დატოვა. სასამართლო სხდომაზე დაკითხვისას დაზარალებულმა განმარტა, რომ ის კორპუსი, რომლის წინაც გ. ა–მ დააყენა ავტომანქანა, არის ადგილი სადაც თავისუფალ დროს ხშირად იმყოფება და სადაც უეჭველად დაინახავდა გაჩერებულ ავტომანქანას. დაზარალებულის მოსაზრებით, გ. ა–მ ამ კორპუსთან ავტომანქანა სწორედ იმიტომ დააყენა, რომ მას დაენახა. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გ. ა–ს ქმედებები აჩენს გონივრულ ეჭვს მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნის არსებობაში, თავად გ. ა–ა უარყოფს ძარცვის ჩადენის სურვილსა და ნებელობას, ხოლო საქმეში არ მოიპოვება მისაკუთრების მიზნის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება. ამდენად, როგორც ირკვევა, გ. ა–ა მართალია ნების საწინააღმდეგოდ დაეუფლა და დროის მცირე მონაკვეთში ფლობდა ნ. ვ–ს ავტომანქანას, თუმცა წარმოდგენილი მტკიცებულებებით გონივრულ ეჭვს მიღმა არ დასტურდება მისაკუთრების მიზნის არსებობა.

5.6. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის არგუმენტაციას მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნის ამორიცხვის თაობაზე, თუმცა ადგენს, რომ ჩადენილია მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, რაც ქმნის სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული სხვა დანაშაულის შემადგენლობას. როგორც დადგინდა, გ. ა–ს არ გააჩნდა ნ. ვ–ს ავტომანქანის მისაკუთრების მიზანი, არამედ ამოძრავებდა ნასვამი მძღოლის მიერ ავტომანქანის მართვის აღკვეთის მოტივი. დაზარალებულ ნ. ვ–ს და გ. ა–ს ჩვენებებით დგინდება, რომ დაზარალებული იყო ნასვამი, ხოლო გ. ა–ა მას ჭკუას არიგებდა ნასვამ მდგომარეობაში ავტომანქანის მართვასთან დაკავშირებით. აღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, გ. ა–ს ქმედებაში სხვა მოტივისა და მიზნის (მათ შორის ავტომანქანის დროებითი გამოყენების) არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდება. ამდენად, სასამართლომ უნდა შეაფასოს რა სახის მართლწინააღმდეგობას მოიცავს გ. ა–ს მიერ ჩადენილი ქმედება - ნ. ვ–ს ავტომანქანის ნებართვის გარეშე დაუფლება.

5.7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სხვისი საკუთრების უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და დადგენილი წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სხვისი საკუთრების თვითნებური შეზღუდვა ეწინააღმდეგება მართლწესრიგს და გაუმართლებელია თავად მესაკუთრისათვის სასარგებლო - კეთილშობილი მიზნებითაც კი. განსახილველ საქმეში გამოკვეთილია დაზარალებულის საკუთრების დაუფლების ერთადერთი მოტივი და მიზანი - ნასვამი მძღოლის მიერ ავტომანქანის მართვის აღკვეთა და აღნიშნული ავტომანქანის მძღოლისგან განრიდების მიზნით, ერთი ადგილიდან სხვა ადგილას გადაყენება. სატრანსპორტო საშუალების მართვასთან დაკავშირებული საკითხები მოწესრიგებულია ადმინისტრაციული კანონმდებლობით და მას უკავშირდება მმართველობის სპეციალური უფლებამოსილება და წესი. მმართველობის წესი გულისხმობს ადმინისტრაციული ნორმების აღსრულებას სახელმწიფოს შესაბამისი წარმომადგენლის მიერ, ხოლო რიგითი მოქალაქეები არ არიან აღჭურვილნი ამგვარი სპეციალური უფლებამოსილებით. ამდენად, ნებისმიერი ქმედება, რაც თუნდაც მიზნად ისახავს კანონის დაცვასა და აღსრულებას, უნდა მომდინარეობდეს კანონით დადგენილი უფლებამოსილებიდან. შესაბამისად, გ. ა–ს არ გააჩნდა მმართველობის წესის შესაბამისად მინიჭებული უფლება - აღეკვეთა სატრანსპორტო საშუალების ნასვამ მდგომარეობაში მართვა, რის გამოც მის მიერ ჩადენილია მმართველობის წესის საწინააღმდეგო დანაშაული.

5.8. საქართველოს სსკ-ის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილით დასჯადია თვითნებობა - ე.ი. ნამდვილად თავისი ან თავისად დაგულებული უფლების დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ განხორციელება, რამაც გამოიწვია მნიშვნელოვანი ზიანი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 12 ივნისის 7აპ-15 განაჩენის თანახმად: ,,თვითნებობა ობიექტური შემადგენლობის ნიშნებით გარეგნულად ზოგჯერ ძალიან ჰგავს საკუთრების წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთა შემადგენლობას, მაგრამ ყველა ცალკეულ შემთხვევაში, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების ერთობლივი სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე და თავად მსჯავრდებულის ქცევის, მოტივის მხედველობაში მიღებით დანაშაულის ჩადენამდე და დანაშაულის შემდეგ, უნდა მოხდეს პირის მიერ ჩადენილი ქმედების გამიჯვნა, რასთან გვაქვს საქმე - საკუთრების წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულთან, თუ - თვითნებობასთან“. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 18 ივნისის N173აპ-21 განჩინების თანახმად: „თვითნებობისას, პირი, რომელიც მოქმედებს დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ, ახორციელებს თავის ნამდვილ ან თავისად დაგულებულ უფლებას. თავისად დაგულებული უფლება ისეთი უფლებაა, როდესაც პირი შეცდომით ფიქრობს, რომ მას უფლება აქვს, ისარგებლოს ან არ ისარგებლოს კონკრეტული უფლებით და იმავდროულად, აცნობიერებს, რომ თავის/თავისად დაგულებულ უფლებას კანონით დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ ახორციელებს. თუ პირმა იცის, რომ უფლება, რომელსაც ის ახორციელებს, მას არ ეკუთვნის, თვითნებობის შემადგენლობა გამოირიცხება.“ საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული განმარტებები მიესადაგება განსახილველი საქმის სამართლებრივ შეფასებას, რამდენადაც გ. ა–ს ქმედებაში მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრებისა და დროებითი გამოყენების მიზანი გამორიცხულია, ხოლო სხვისი საკუთრების უფლების შელახვა გამოწვეულია ბრალდებულის მიერ უფლების არასწორი აღქმით. თავისად დაგულებული უფლების დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ გამოყენება მდგომარეობს იმაში, რომ გ. ა–ს არ გააჩნდა შესაძლო სამართალდარღვევის აღკვეთის (ნასვამი მძღოლისათვის ავტომობილის ჩამორთმევის) უფლება, თუმცა მან უსაფუძვლოდ, თვითნებურად ჩათვალა, რომ ამგვარი ქმედება მისი მხრიდან გამართლებული იქნებოდა. მოცემულ შემთხვევაში თვითნებობის დანაშაულისაგან სისხლისსამართლებრივი დაცვის ობიექტია მმართველობის დადგენილი წესი, რაც დაარღვია გ. ა–მ. ასევე, ფაკულტატურ ობიექტად გვევლინება საკუთრების უფლებაც, რადგან გ. ა–მ დაზარალებულს ავტომობილის ნების საწინააღმდეგოდ ჩამორთმევით შეუზღუდა საკუთრებით სარგებლობა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია.

5.9. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-13 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად: „გამამტყუნებელი განაჩენი უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ ერთმანეთთან შეთანხმებულ, აშკარა და დამაჯერებელ მტკიცებულებათა ერთობლიობას, რომელიც გონივრულ ეჭვს მიღმა ადასტურებს პირის ბრალეულობას“. ხოლო, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად: „მტკიცებულება უნდა შეფასდეს სისხლის სამართლის საქმესთან მისი რელევანტურობის, დასაშვებობის და უტყუარობის თვალსაზრისით“. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად: „მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა“. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად: „გამამტყუნებელი განაჩენით პირის დამნაშავედ ცნობისათვის საჭიროა გონივრულ ეჭვს მიღმა არსებულ შეთანხმებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობა“.

5.10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება დაცულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც პირის მსჯავრდებას საფუძვლად უდევს უტყუარ, აშკარა და დამაჯერებელ მტკიცებულებათა ერთობლიობა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არ ერევა ეროვნული სასამართლოების მიერ მტკიცებულებათა დასაშვებობასა და შეფასებაში და ადგენს ზოგადსახელმძღვანელო სტანდარტს: განაჩენი უნდა ემყარებოდეს საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა თავისუფალ შეფასებას, დასკვნებს, რომლებიც გამომდინარეობს ფაქტობრივი გარემოებებიდან და მხარეების მიერ წარდგენილი მოსაზრებებიდან. მტკიცება შეიძლება გამომდინარეობდეს საკმარისად ნათელი და დასაბუთებული დასკვნების ან ფაქტის თაობაზე გაუქარწყლებელი ვარაუდების ერთობლიობიდან (იხ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეებზე: „ელ მასრი მაკედონიის წინააღმდეგ“ (El-Masri v the Former Yugoslav Republic of Macedonia, (GC), 13.12.2012) და „ჰასანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Hassan v the UK, ECtHR, (GC), 16.09.2014). ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობით შესაძლებელი უნდა იყოს არა მხოლოდ ფაქტების უტყუარი დადასტურება, არამედ მტკიცება უნდა მიემართებოდეს მატერიალური სამართლის ნორმის თითოეულ ელემენტს და უნდა ქმნიდეს დანაშაულის სრულყოფილ შემადგენლობას.

5.11. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, სრულყოფილად და ობიექტურად გამოკვლეული, ურთიერთშეჯერებული, აშკარა და დამაჯერებელი მტკიცებულებების ერთობლიობით, გონივრულ ეჭვს მიღმა დასტურდება გ. ა–ს მიერ საქართველოს სსკ-ის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის - თვითნებობის ჩადენა, რისთვისაც იგი ცნობილ უნდა იქნეს დამნაშავედ.

6. სასჯელის დასაბუთება:

6.1. სასამართლომ დაადგინა, რომ გ. ა–ა ცნობილ უნდა იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, რაც ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოთხმოციდან ორას საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.

6.2. სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობა ვლინდება სამართლიანი სასჯელის დაკისრებაში, რა დროსაც სასამართლო შებოჭილია იმის ვალდებულებით, რომ მის მიერ დანიშნული სასჯელი არის ეფექტიანი და პროპორციული. სასჯელის პროპორციულობა გულისხმობს მის გამოყენებას მნიშვნელოვნად ინდივიდუალიზებული სახით, რა დროსაც მხედველობაში მიიღება დანაშაულის სიმძიმე, დამნაშავის ბრალი და დანაშაულის შედეგად გამოწვეული ზიანი (კონკრეტული დაზარალებულისთვის თუ საზოგადოებისთვის).

6.3. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სსსკ-ის 259-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს განაჩენი უნდა იყოს სამართლიანი. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ,,სასამართლოს განაჩენი სამართლიანია, თუ დანიშნული სასჯელი შეესაბამება მსჯავრდებულის პიროვნებასა და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს“. სასჯელის სამართლიანობის პრინციპს განამტკიცებს ასევე სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიც, რომელიც სასამართლოს ავალდებულებს დამნაშავეს დაუნიშნოს სამართლიანი სასჯელი და პრიორიტეტს ანიჭებს ნაკლებად მკაცრი სახის სასჯელის გამოყენებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც იგი ვერ უზრუნველყოფს სასჯელის მიზნებს.

6.4. სასამართლოს მიერ სასჯელის დანიშვნისას გათვალისწინებული უნდა იქნას საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლით დადგენილი სასჯელის მიზანი: სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანი ხორციელდება მსჯავრდებულსა და სხვა პირზე ზემოქმედებით, რათა ისინი განიმსჭვალონ მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით. ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანი არ არის ადამიანის ფიზიკური ტანჯვა ან მისი ღირსების დამცირება.

6.5. ამასთან, სასჯელის დანიშვნის დროს საქართველოს სსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ბრალდებულის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, კერძოდ, დანაშაულის ჩადენის მოტივი და მიზანი, ქმედებაში გამოვლენილი მართლსაწინააღმდეგო ნება, მოვალეობათა დარღვევის ხასიათი და ზომა, ქმედების განხორციელების სახე, ხერხი და მართლსაწინააღმდეგო შედეგი, დამნაშავის წარსული ცხოვრება, პირადი და ეკონომიკური პირობები, ყოფაქცევა ქმედების შემდეგ. ამასთან, საქმეში არ მოიპოვება საქართველოს სსკ-ის 53¹-ე მუხლით გათვალისწინებული დამამძიმებელი გარემოებები, რისი გათვალისწინებითაც სასამართლო მიიჩნევს, რომ მსჯავრდებულს სასჯელის სახედ უნდა განესაზღვროს ჯარიმა.

6.6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასჯელის სახით ჯარიმის 14000 ლარის ოდენობით განსაზღვრა წარმოადგენს პროპორციულ ღონისძიებას ჩადენილი დანაშაულის ხასიათისა და სასჯელის ლეგიტიმური მიზნების გათვალისწინებით, ასევე მსჯავრდებულის მიმართ ემსახურება ეფექტიან რესოციალიზაციის მიზანს და უზრუნველყოფს ახალი დანაშაულის თავიდან აცილებას.

6.7. იმის გათვალისწინებით, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 თებერვლის განაჩენით გ. ა–ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 5000 (ხუთი ათასი) ლარი, გ. ა–ს საბოლოო სასჯელი უნდა განისაზღვროს დანაშაულთა ერთობლიობით: საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, უფრო მკაცრი სასჯელმა შთანთქოს ნაკლებად მკაცრი და საბოლოო სასჯელის სახედ და ზომად გ. ა–ს განესაზღვროს ჯარიმა 14000 (თოთხმეტი ათასი) ლარი;

6.8. ამასთან, საქართველოს სსკ-ის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად: „თუ პირს, რომელიც სასამართლო განხილვამდე პატიმრობაში იყო, ძირითად სასჯელად დაენიშნა ჯარიმა ანდა თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა, სასამართლო პატიმრობაში ყოფნის ვადის გათვალისწინებით შეუმსუბუქებს მას დანიშნულ სასჯელს ან მთლიანად გაათავისუფლებს მისი მოხდისაგან“. ხსენებული მუხლის დანაწესი ადგენს პატიმრობაში ყოფნის პერიოდის არასაპატიმრო სასჯელის ზომაში გათვალისწინების აუცილებლობას. დადგენილია, რომ მსჯავრდებული გ. ა–ა პატიმრობაში იმყოფებოდა 2021 წლის 27 თებერვლიდან 2021 წლის 24 ნოემბრის ჩათვლით, შესაბამისად, პატიმრობაში ყოფნის ვადის ადეკვატური გაანგარიშებით შეფარდებული სასჯელი, ჯარიმა - 14000 (თოთხმეტი ათასი) ლარი უნდა შეუმცირდეს და მოსახდელად განესაზღვროს ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 301-ე მუხლით, 303-ე მუხლის მე-6 ნაწილით, 307-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, 308-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ ალიკა დვალაშვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 23 თებერვლის განაჩენში შევიდეს ცვლილება:

3. გ. ა–ს მიმართ საქართველოს სსკ-ის 178-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილი ბრალდება გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილზე;

4. გ. ა–ა ცნობილ იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 360-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა - 14000 (თოთხმეტი ათასი) ლარი;

5. გ. ა–ა ცნობილ იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა 5000 (ხუთი ათასი) ლარი;

6. საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, უფრო მკაცრმა სასჯელმა შთანთქოს ნაკლებად მკაცრი და დანაშაულთა ერთობლიობით, გ. ა–ს ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა 14000 (თოთხმეტი ათასი) ლარი;

7. საქართველოს სსკ-ის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, პატიმრობაში ყოფნის ვადის გათვალისწინებით (2021 წლის 27 თებერვლიდან - 2021 წლის 24 ნოემბრის ჩათვლით), გ. ა–ს დანიშნული სასჯელი შეუმსუბუქდეს და მოსახდელად განესაზღვროს ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი.

8. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, მოცემული განაჩენით დანიშნულ ძირითად სასჯელს დაემატოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 16 აგვისტოს განაჩენით საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის დანიშნული დამატებითი სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - ჯარიმა 2000 (ორი ათასი) ლარი;

9. საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით, გ. ა–ს ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი; მასვე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე დამატებითი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი.

10. განაჩენი სხვა ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

11. განაჩენი საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნინო სანდოძე

მოსამართლეები: მერაბ გაბინაშვილი

შალვა თადუმაძე