საქმე N 351100121005250404

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის

შემოწმების შესახებ

საქმე№435აპ-22 28 ივლისი, 2022 წელი

ა–ი ე., №435აპ.-22 ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა

პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნინო სანდოძე (თავმჯდომარე),

მერაბ გაბინაშვილი, შალვა თადუმაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე შეამოწმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 მარტის განაჩენზე რუსთავის რაიონული პროკურორის მოადგილის - ზურაბ კოჭლამაზაშვილის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება:

1.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გარდაბნის მუნიციპალიტეტში მაგისტრატი მოსამართლის 2021 წლის 27 ნოემბრის განაჩენით:

- დაკმაყოფილდა რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორ სერგო ყურაშვილის შუამდგომლობა ბრალდებულ ე. ა–ს მიმართ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის თაობაზე;

- დამტკიცდა რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორ სერგო ყურაშვილსა და ბრალდებულ ე. ა–ს შორის 2021 წლის 26 ნოემბერს დადებული საპროცესო შეთანხმება:

- ემზარ აფციაური ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 299-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 (ორი ათასი) ლარი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

1.2. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2020 წლის 15 ნოემბერს გ–ს რაიონის სოფელ გ–ს მიმდებარე ტერიტორიიდან ე. ა–მ სათანადო ლიცენზიის გარეშე მოიპოვა 189 მ³ (302,4 ტ) საგაჯე ნედლეული, რითაც გარემოს მიაყენა 1712 (ათას შვიდას თორმეტი) ლარის მნიშვნელოვანი ზიანი.

1.3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გარდაბნის მუნიციპალიტეტში მაგისტრატი მოსამართლის 2021 წლის 27 ნოემბრის განაჩენი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატაში გაასაჩივრა მსჯავრდებულმა ე. ა–მ, რომელმაც მოითხოვა საქმის არსებითი განხილვის გარეშე გამოტანილი განაჩენის გაუქმება საქართველოს სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება:

2.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 მარტის განაჩენით მსჯავრდებულ ე. ა–ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გარდაბნის მუნიციპალიტეტში მაგისტრატი მოსამართლის 2021 წლის 27 ნოემბრის განაჩენი გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა პროკურორს.

2.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის განაჩენი 2022 წლის 17 მარტს გაასაჩივრა რუსთავის რაიონული პროკურორის მოადგილემ ზურაბ კოჭალამაზაშვილმა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განაჩენის გაუქმება და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გარდაბნის მუნიციპალიტეტში მაგისტრატი მოსამართლის 2021 წლის 27 ნოემბრის განაჩენის ძალაში დატოვება.

3. კასატორის არგუმენტები:

3.1. პროკურორს მიაჩნია, რომ საქმეზე არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოსატანად წარმოდგენილი იყო საკმარისი მტკიცებულებები: სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის .........ს რეგიონური სამმართველოდან გადმოგზავნილი დოკუმენტაცია და ფოტოსურათები, ამავე სამმართველოს სპეციალისტების მიერ შედგენილი დაანგარიშება, ე. ა–ს, ლ. შ–ს, ვ. კ–ს, შ. გ–ს გამოკითხვის ოქმები, ე. ა–სა და ვ. კ–სთან ჩატარებული საგამოძიებო ექსპერიმენტის ოქმები, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის 54-ე დადგენილება, ე. ა–ს მიერ გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ნებაყოფლობით ანაზღაურება (წარდგენილია ქვითარი), ე. ა–სა და მისი დამცველის წერილობითი განცხადება სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის შესახებ და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც დაცვის მხარეს სადავოდ არ გაუხდია და მიენიჭათ პრეიუდიციული მნიშვნელობა. აღნიშნული მტკიცებულებები ობიექტურ პირს დაარწმუნებს, რომ ბრალდებულმა ჩაიდინა დანაშაული, იმის გათვალისწინებით, რომ ბრალდებული აღიარებდა დანაშაულს, სადავოდ არ ხდიდა ბრალდების მხარის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს და უარს ამბობდა სასამართლოს მიერ მისი საქმის არსებითი განხილვის უფლებაზე. აღსანიშნავია, რომ მხარეებმა და პირველი ინსტანციის სასამართლომ მთლიანად გაიზიარეს უდავოდ ცნობილი მტკიცებულებები, რის საფუძველზეც რუსთავის საქალაქო სასამართლომ დაამტკიცა ბრალდების მხარესა და ე. ა–ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება და გამოიტანა გამამტყუნებელი განაჩენი. საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შემდეგ მსჯავრდებულმა და მისმა ადვოკატმა გაასაჩივრეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს განაჩენი იმ მოტივით, რომ ისინი იზიარებდნენ საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმად, მოპოვებული საგაჯე ნედლეულის მოცულობა იყო არა 189 მ³, არამედ - 109,437 მ³, რაც შეადგენს არა 302,4 ტონას, არამედ - 112,2 ტონას და შესაბამისად, გარემოსთვის მიყენებული ზიანი იყო - 761 ლარი. აღსანიშნავია, რომ იმ ექსპერტიზის დასკვნის არსებობა, რომელზეც მსჯავრდებული და მისი ადვოკატი მიუთითებენ, მათთვის იმთავითვე ცნობილი იყო (როდესაც მტკიცებულებები გადაეცათ), მაგრამ ეს არ გამხდარა დამაბრკოლებელი გარემოება იმისათვის, რომ საპროცესო შეთანხმების გაფორმების მოთხოვნის განცხადებით მიემართათ ბრალდების მხარისათვის. ამასთან, საქართველოს სასამართლოებში მიღებული პრაქტიკა აშკარად მიუთითებს იმაზე, რომ განაჩენთა უმრავლესობა სისხლის სამართლის საქმეებზე დამდგარია არა მიღებული ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე, არამედ გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის სპეციალისტების მიერ შედგენილი დაანგარიშებების საფუძველზე (საჩივარს თან ერთვის მოპოვებული განაჩენები), ვინაიდან გარემოსთვის მიყენებული ზიანის გამოთვლას თავისი სპეციფიკა და მეთოდოლოგია აქვს და მისი დაანგარიშება ხდება მხოლოდ გარემოს დაცვის შესაბამისი სპეციალისტების მიერ. გამომდინარე იქედან, რომ საექსპერტო დაწესებულების სპეციალისტები (ექსპერტები) არ ითვალისწინებენ საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებულ ამა თუ იმ ნორმატიულ აქტს, არ არის მართებული მათი დასკვნების გაზიარება. ამდენად, პროკურორის პოზიციით, საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე პირველი ინსტანციის სხვა, რაიონული თუ საქალაქო სასამართლოების მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

4. საკასაციო საჩივრის შესაგებელი:

4.1. 2022 წლის 24 მარტს მსჯავრდებულ ე. ა–ს ადვოკატმა ა. ც–მ წარმოადგინა შესაგებელი პროკურორის საკასაციო საჩივარზე, რომლითაც მოითხოვა მისი დაუშვებლად ცნობა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 7 მარტის განაჩენის ძალაში დატოვება.

5. საკასაციო სასამართლოს შეფასება:

5.1. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-300 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო წესით შეიძლება გასაჩივრდეს სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ გამოტანილი განაჩენი, რომელიც, კასატორის აზრით, უკანონოა. განაჩენი უკანონოა, თუ:

ა) არსებითად დაირღვა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი, რაც არ გამოუვლენია პირველი ინსტანციის ან სააპელაციო სასამართლოს ან რაც მან დაუშვა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს;

ბ) მსჯავრდებულის ქმედებას არასწორი კვალიფიკაცია მიეცა;

გ) გამოყენებულია სასჯელის ისეთი სახე ან ზომა, რომელიც აშკარად არ შეესაბამება მსჯავრდებულის ქმედების ხასიათსა და პიროვნებას.

5.2. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 303-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად: „საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) კასატორი არასრულწლოვანი მსჯავრდებულია“.

5.3. დადგენილია, რომ 2021 წლის 26 ნოემბერს, საქართველოს სსსკ-ის 209-210-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით, ბრალდებულ ე. ა–ს, ადვოკატ ა. ც–სა და რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორ სერგო ყურაშვილს შორის გაფორმდა ოქმი საპროცესო შეთანხმების თაობაზე, ხოლო საპროცესო შეთანხმება კანონით დადგენილი წესით წინასწარ იქნა შეთანხმებული ზემდგომ პროკურორთან. 2021 წლის 27 ნოემბერს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართა პროკურორმა სერგო ყურაშვილმა და მოითხოვა ბრალდებულ ე. ა–ს მიმართ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანა, რასაც სასამართლო სხდომაზე მხარი დაუჭირეს პროცესში მონაწილე პროკურორმა სერგო ყურაშვილმა, ბრალდებულმა ე. ა–მ და ადვოკატმა ა. ც–მ.

5.4. ამდენად, მხარეთა შორის ნებაყოფლობით, საპროცესო ნორმების სრული დაცვით გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება, რასაც წინ უძღოდა ბრალის აღიარება და მტკიცებულებათა უდავოდ ცნობა, ხოლო ბრალდებული სრულად აცნობიერებდა საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის სამართლებრივ შედეგებს. თუმცა, ბრალის აღიარებასა და მტკიცებულებათა უდავოდ ცნობასთან დაკავშირებით საპროცესო შეთანხმების გაფორმების კანონით დადგენილი წინაპირობების გარდა, საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის სავალდებულო საფუძველია საკმარის მტკიცებულებათა არსებობა. შესაბამისად, საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შესახებ განაჩენი შესაძლოა, დაექვემდებაროს გასაჩივრებას თუ: საპროცესო შეთანხმება ისე დაიდო, რომ ამ კოდექსის მე-3 მუხლის მე-11^​1 ნაწილით გათვალისწინებული საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოსატანად საკმარისი მტკიცებულებები არ არსებობდა.

5.5. საქართველოს სსსკ-ის მე-3 მუხლის მე-11^​1 ნაწილის თანახმად: საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოსატანად საკმარისი მტკიცებულებებია, რომლებიც დაარწმუნებდა ობიექტურ პირს, რომ ბრალდებულმა ჩაიდინა დანაშაული, იმის გათვალისწინებით, რომ ბრალდებული აღიარებს დანაშაულს, სადავოდ არ ხდის ბრალდების მხარის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს და უარს ამბობს სასამართლოს მიერ მისი საქმის არსებითი განხილვის უფლებაზე. შესაბამისად, ბრალის აღიარება და მტკიცებულებათა უდავოდ ცნობა, ისევე, როგორც საქმის არსებით განხილვაზე უარი - საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების ერთ-ერთი წინაპირობაა, რაც მხოლოდ მტკიცებულებებთან ერთობლიობით განიხილება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანის საკმარის საფუძვლად. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის საფუძვლებს შორის საკმარისი მტკიცებულებების არსებობის საკანონმდებლო მოთხოვნა სავალდებულო და მბოჭავი ნორმაა სასამართლოსთვის, რომელიც უფლებამოსილია, მხარეთა შორის საპროცესო შეთანხმების პირობები დაამტკიცოს მხოლოს იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს გამამტყუნებელი განაჩენის გამოსატანად საკმარისი მტკიცებულებითი სტანდარტი.

5.6. მოცემულ შემთხვევაში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს დასკვნა ე. ა–ს მიერ დანაშაულის ჩადენის შესახებ ემყარება სისხლის სამართლის საქმეზე შეკრებილ შემდეგ მტკიცებულებათა ერთობლიობას: სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ქვემო ქართლის რეგიონული სამმართველოდან გადმოგზავნილ დოკუმენტაციას, მოწმეების: ე. ა–ს, ლ. შ–ს, ვ. კ–ს, შ. გ–ს გამოკითხვის ოქმებს, ე. ა–სა და ვ. კ–სთან ჩატარებულ საგამოძიებო ექსპერიმენტის ოქმებს, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის 54-ე დადგენილებას (მე-9 მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების საფუძველზე, „წიაღით უკანონოდ სარგებლობისას გარემოსათვის მიყენებული მნიშვნელოვანი ზიანი განისაზღვრება 1500 (ათას ხუთასი) ლარითა და მის ზევით“), ექსპერტიზის N....... და ......... დასკვნებსა და საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს.

5.7. ე. ა–ს ბრალეულობის დასადგენად საკვანძო და გადამწყვეტი მნიშვნელობის მტკიცებულებებია: ექპერტიზის დასკვნები მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის ოდენობისა და საბაზრო ღირებულის დადგენის თაობაზე და სპეციალისტის შეფასება, რის მიხედვითაც განისაზღვრა გარემოსათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა. ბრალდების მხარემ დანიშნა ექსპერტიზები, რომლებსაც უნდა ეპასუხათ გამოძიებისათვის საინტერესო კითხებზე, თუ რა რაოდენობის ნედლეული იქნა ამოღებული გ–ს რაიონის სოფელ გ–ს მიმდებარე ტერიტორიაზე 189 მ² მიწის ფართობზე 1 მეტრის სიღრმეზე, შპს ,,დ–ს“ მიერ და რას შეადგენდა მისი საერთო ღირებულება.

5.8. კრიმინალისტიკური ექსპერტიზის დეპარტამენტის ბალისტიკური, ბიოლოგიური და დაქტილოსკოპიური ექსპერტიზის სამმართველოს 2021 წლის 23 ივლისის ექსპერტიზის N ........ დასკვნის თანახმად დადგინდა, რომ გ–ს რაიონის სოფელ გ–ში შპს ,,დ–ს“ მიერ კვლევით ნაწილში მითითებულ მონაკვეთში მოპოვებულია დაახლოებით 109,437 მ³ სასარგებლო წიაღისეული. ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ მონაცემები დამუშავდა კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით, რა დროსაც გამოსათვლელი სივრცის ზედა წერტილად აღებული იქნა ფუჭი ქანებისა და სასარგებლო წიაღისეულის გამყოფი წერტილი, რაზეც აღნიშნული პროგრამა მთელს გამოსათვლელ პერიმეტრზე, ერთ სიბრტყეში ავტომატურად ადებს ბადეს, რომლის მეშვეობითაც განისაზღვრება მოცულობა.

5.9. ექსპერტიზის N .......... დასკვნის თანახმად, გ–ს რაიონის სოფელ გ–ში შპს ,,დ–ს“ მიერ ამოღებული საგაჯე ნედლეულის საბაზრო ღირებულება 2020 წლის 15 ნოემბრის მდგომარეობით შეადგენს 729,3 ლარს. აღნიშნული ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ კვლევისას ექსპერტი დაეყრდნო N ........ ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმადაც მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის რაოდენობაა - 109,437 მ³, შესაბამისად ექსპერტმა შეაფასა 109,437 მ³ სასარგებლო წიაღისეულის საბაზრო ღირებულება. ამასთან, ექსპერტი უთითებს, რომ სასაქონლო ექსპერტიზის სამმართველო ვერ განსაზღვრავს სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების შემთხვევაში გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ოდენობას.

5.10. სსდ გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ........ის რეგიონული სამმართველოს ინსპექტირების განყოფილების მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტ-ინსპექტორის - შ. გ–ს გამოკითხვის ოქმის თანახმად, მის ფუნქცია-მოვალეობაში შედის გარემოსთვის მიყენებული ზიანის დაანგარიშება; საწარმოების მიერ გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებით განსაზღვრული პირობების შემოწმება და კონტროლი; გარემოს დაცვის სფეროში სამართალდარღვევების პრევენცია, გამოვლენა და რეაგირება. 2020 წლის 24 დეკემბერს მან შეადგინა მოხსენებითი ბარათი, რის მიხედვითაც გამოიანგარიშა გ–ს რაიონის სოფელ გ–ს მიმდებარედ 189 მ³ საგაჯე ნედლეულის უკანონოდ მოპოვების შედეგად გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა, რამაც შეადგინა - 1712 ლარი. შ. გ–ს გამოკითხვის ოქმში განმარტებულია საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის 54-ე დადგენილების მიხედვით ,,გარემოსთვის მიყენებული ზიანის განსაზღვრა (გამოანგარიშების) მეთოდიკა“. მოწმის განმარტებით, აღნიშნული დადგენილების მე-9 მუხლში მოცემულია ფორმულა, რითაც სამსახური ხელმძღვანელობს გარემოსათვის მიყენებული ზიანის თანხის გამოთვლისას. ყველა ტიპის სასარგებლო წიაღისეულის უკანონო მოპოვებისას გარემოსთვის მიყენებული ზიანის განსაზღვრის დროს მხედველობაში მიიღება უკანონოდ მოპოვებული წიაღისეულის მოცულობა შესაბამის ზომის ერთეულებში და კონკრეტული სასარგებლო წიაღისეულის სარგებლობისათვის დადგენილი მოსაკრებლის ოდენობა, რაც შეადგენს 1 ტონა საგაჯე ნედლეულზე 1 ლარს. გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა გამოიანგარიშება შემდეგი ფორმულით: P=Q.K.C+M, საიდანაც Q წარმოადგენს ბუნებრივი რესურსის სახეობას და ოდენობას, რაც მოცემულ შემთხვევაში შეადგენს 302,4 ტონა საგაჯე ნედლეულს, ხოლო K შეადგენს 1ლარს, C - 5 ლარს და M კი - 200 ლარს. სპეციალისტი ასევე განმარტავს რომ Q მოცულობითი ერთეული არის 1 მ³ საგაჯე ნედლეულის წონა, გამოსახული ტონებში, რა დროსაც ფაქტობრივად მოპოვებული საგაჯე ნედლეულის მოცულობა მრავლდება მოცულობით წონაზე, რაც შეადგენს 1,6 ტ/მ³-ს. შესაბამისად, მოხსენებით ბარათში მითითებული საგაჯე ნედლეულის მოცულობა - 189 მ³ გაამრავლა 1,6 მოცულობით წონაზე და მიიღო 302,4 ტონა საგაჯე ნედლეული.

5.11. სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები, რის შედეგადაც მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე გარემოსათვის მიყენებული მნიშვნელოვანი ზიანის დასადგენად, რაც, თავის მხრივ, აუცილებელი ნიშანია დანაშაულის შემადგენლობის არსებობისათვის, საჭირო იყო უტყუარად დადგენილიყო მოპოვებული საგაჯე ნედლეულის ზუსტი წონა. მოცემულ შემთხვევაში კი პალატამ მიიჩნია, რომ სპეციალისტის ცნობასა და ექსპერტიზის დასკვნებში მითითებულია ურთიერთგამომრიცხავი შედეგი. საკასაციო სასამართლომ შეაფასა წარმოდგენილი მტკიცებულებები და იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მტკიცებულებათა შორის არსებულ დაუძლეველ წინააღმდეგობაზე, რამაც საბოლოოდ შეუძლებელი გახადა გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ზუსტი ოდენობის უტყუარად განსაზღვრა და შესაბამისად, გონივრულ ეჭვქვეშ დააყენა დანაშაულის შემადგენლობის არსებობა.

5.12. საკასაციო სასამართლო არ უარყოფს ბრალდების მხარის არგუმენტაციას, გარემოსათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას დადგენილი სპეციალური წესის (შესაბამისად, სასამართლო პრაქტიკის) არსებობის შესახებ, რა დროსაც სახელმძღვანელოა არა სასარგებლო წიაღისეულის ღირებულების განსაზღვრის საბაზრო მეთოდიკა (ექსპერტიზის დასკვნა მოპოვებული ნედლეულის საბაზრო ღირებულების შესახებ), არამედ - საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 14 იანვრის 54-ე დადგენილებით გათვალისწინებული ,,გარემოსთვის მიყენებული ზიანის განსაზღვრის (გამოანგარიშების) მეთოდიკა“, რითაც ხელმძღვანელობს შესაბამისი დარგის სპეციალისტი. აღსანიშნავია, რომ ხსენებული დადგენილების თანახმად, გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ოდენობის გამოანგარიშების ფორმულა: P=QxKxC+M - შეიცავს სავალდებულო Q მდგენელს - საგაჯე ნედლეულის მოცულობით ერთეულს გამოსახულს ტონებში და არა მ³-ში, რაც მიიღება სასარგებლო წიაღისეულის ფაქტობრივი მოცულობის - 1,6 მოცულობით წონაზე გამრავლებით. განსახილველ შემთხვევაში, ფაქტობრივად მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის მოცულობა №........ ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად შეადგენს _ 109,437 მ³-ს, რაც უნდა გამრავლდეს მოცულობითი წონა - 1,6-ზე. როგორც სპეციალისტ შ. გ–ს გამოკითხვის ოქმით ირკვევა, Q მოცულობითი ერთეული მან გამოთვალა არა ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის მოცულობის (109,437 მ³) მიხედვით, არამედ - მისივე მოხსენებით ბარათში მითითებული - 189 მ³ მოცულობის შესაბამისად, რა დროსაც - 189 მ³ სასარგებლო წიაღისეულის მოცულობითი წონის მიხედვით დაანგარიშებისას, ფორმულის შედეგია P = 302 ტონას. ამდენად, Q მოცულობითი ერთეულის გამოთვლისას მიღებული შედეგი არ შეესაბამება საქმის გარემოებებსა და ბრალდების მხარის მიერ მოპოვებულ ექსპერტიზის დასკვნას, არამედ ასახავს სპეციალისტის დამოუკიდებელ შეფასებას ფაქტობრივად მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის შესახებ. შესაბამისად, სადავო აქცენტი შეეხება არა საბაზრო ღირებულების დამდგენი ექსპერტიზის დასკვნის გაზიარებას, არამედ - ფაქტობრივად მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის რაოდენობის განმსაზღვრელი ექსპერტიზის დასკვნის უგულვებელყოფას. აღსანიშნავია, რომ სწორედ ბრალდების მხარის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის №............. დასკვნის გათვალისწინების შემთხვევაში, მთავრობის ზემოაღნიშნული დადგენილებით სახელმძღვანელო ფორმულა მოგვცემდა სრულიად სხვა შედეგს და საეჭვოა - რამდენად მიაღწევდა იგი ბრალად წარდგენილი დანაშაულისათვის მაკვალიფიცირებელ - გარემოსათვის მიყენებული ზიანის მნიშვნელოვან ოდენობას. გარდა ამისა, კასატორი ვერ ასახელებს არგუმენტს, თუ რატომ არ არის გასაზიარებელი მის მიერ დანიშნული ექსპერტიზის შედეგი ფაქტობრივად მოპოვებული წიაღისეულის მოცულობის თაობაზე და რატომ არ იხელმძღვანელა სპეციალისტმა სწორედ ამ მოცულობის შესაბამისად. ამასთან, ბუნდოვანია, რატომ მიუთითებს ბრალდების მხარე ექსპერტიზის დასკვნებს ბრალდების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუკი ბრალეულობის დადგენისათვის აღნიშნული ექსპერტიზის შედეგი მნიშვნელოვანი არ არის. ასეთ შემთხვევაში, ზოგადად ბუნდოვანია ფაქტობრივად მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის განსასაზღვრად ექსპერტიზის დანიშვნის საფუძვლიანობა, თუკი იგი სპეციალისტის მიერ გამოითვლება მარტივი მათემატიკური გაანგარიშებით ფართობის სიღრმეზე გამრავლების შედეგად. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არარელევანტურია პროკურორის არგუმენტაცია მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებისას დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის შესახებ, რადგან მოცემულ შემთხვევაში სადავოა არა საბაზრო ღირებულების განმსაზღვრელი ექსპერტიზის დასკვნის გამოყენება, არამედ - უკანონოდ მოპოვებული სასარგებლო წიაღისეულის ფაქტობრივი ოდენობის დამდგენი ექსპერტიზის დასკვნის გაუზიარებლობა და შესაბამისად, გარემოსთვის მიყენებული ზიანის გამოთვლის სიზუსტე. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების გაზიარება იწვევს ურთიერთგამომრიცხავ სამართლებრივ შედეგებს, არ არსებობს გონივრული ახსნა სამხილებს შორის არსებულ წინააღმდეგობათა გადასაჭრელად, ხოლო ბრალდებას არ წარმოუდგენია უტყუარი ინფორმაცია გარემოსათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის თაობაზე, რის გამოც ვერ გამოირიცხება ეჭვი დანაშაულის შემადგენლობის არსებობის მიმართ.

5.13. სწორედ ბრალდების მხარის მტკიცებულებებს შორის არსებულმა წინააღმდეგობებმა განაპირობა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ არ არსებობდა საქმის არსებითი განხილვის გარეშე გამამტყუნებელი განაჩენის გამოსატანად საჭირო მტკიცებულებითი სტანდარტი. აღსანიშნავია, რომ მხარეთა მიერ მტკიცებულებათა უდავოდ მიჩნევა ავტომატურად არ ამაღლებს მტკიცებულებათა უტყუარობის ხარისხს და არ ანიჭებს მათ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოსატანად წინასწარ დადგენილ იურიდიულ ძალას. მტკიცებულებები, რომლებიც შინაარსით არ არის თანხვდენილი და შეიცავს ურთიერთგამომრიცხავ ინფორმაციას, ბრალის აღიარების შემთხვევაშიც კი ვერ დაძლევს უდანაშაულობის კონსტიტუციურ გარანტიას.

5.14. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად, ყოველი ადამიანი აღჭურვილია საქმის სამართლიანი განხილვის უფლებით. ადამიანის ამ ფუნდამენტური უფლების არსი თავისთავად გულისხმობს სასამართლოს მიერ პირის მსჯავრდებას, ან წარდგენილ ბრალდებაში გამართლებას უტყუარი და საკმარისი მტკიცებულებების საფუძველზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არ ერევა ეროვნული სასამართლოების მიერ მტკიცებულებათა დასაშვებობასა და შეფასებაში და ადგენს ზოგადსახელმძღვანელო სტანდარტს: განაჩენი უნდა ემყარებოდეს საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა თავისუფალ შეფასებას, დასკვნებს, რომლებიც გამომდინარეობს ფაქტობრივი გარემოებებიდან და მხარეების მიერ წარდგენილი მოსაზრებებიდან. მტკიცება შეიძლება გამომდინარეობდეს საკმარისად ნათელი და დასაბუთებული დასკვნების ან ფაქტის თაობაზე გაუქარწყლებელი ვარაუდების ერთობლიობიდან (იხ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეებზე: „ელ მასრი მაკედონიის წინააღმდეგ“ (El-Masri v the Former Yugoslav Republic of Macedonia, (GC), 13.12.2012) და „ჰასანი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Hassan v the UK, ECtHR, (GC), 16.09.2014). ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობით შესაძლებელი უნდა იყოს არა მხოლოდ ფაქტების უტყუარი დადასტურება, არამედ - მტკიცება უნდა მიემართებოდეს მატერიალური სამართლის ნორმის თითოეულ ელემენტს და უნდა ქმნიდეს დანაშაულის სრულყოფილ შემადგენლობას.

5.15. საკასაციო სასამართლო გაეცნო წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, განსახილველი საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ ე. ა–ს მსჯავრდების სადავო სამართლებრივი საკითხები არ მოიცავს ისეთ სამართლებრივ პრობლემას, რაც განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან, ასევე არ არსებობს არსებული პრაქტიკის გადახედვის საჭიროება.

5.16. ამდენად, ვინაიდან არ არსებობს საქართველოს სსსკ-ის 303-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის რომელიმე საფუძველი, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.

საქართველოს სსსკ-ის 303-ე მუხლის მე-3, მე-3², მე-3³, მე-4 ნაწილების საფუძველზე საკასაციო სასამართლომ

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დაუშვებლად იქნეს ცნობილი რუსთავის რაიონული პროკურორის მოადგილის - ზურაბ კოჭლამაზაშვილის საკასაციო საჩივარი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნინო სანდოძე

მოსამართლეები: მერაბ გაბინაშვილი

შალვა თადუმაძე