საქმე N 330100121004394545
საქართველოს უზენაესი სასამართლო
განაჩენი
საქართველოს სახელით
საქმე №723აპ-22 10 ნოემბერი, 2022 წელი
ა-ი გ., №723აპ.-22 ქ.თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა
პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:
ნინო სანდოძე (თავმჯდომარე)
მერაბ გაბინაშვილი, შალვა თადუმაძე
ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ გია შაიშმელაშვილის, მსჯავრდებულ გ. ა-ისა და მისი ინტერესების დამცველი ადვოკატის ნ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განაჩენზე;
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ - ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება:
1.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 ოქტომბრის განაჩენით გ. ა-ი (პირადი ნომერი ..............) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 111,109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ვ“ ქვეპუნქტით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 13 (ცამეტი) წლით.
1.2. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ა-მა ჩაიდინა განზრახ მკვლელობა, ოჯახის წევრის მიმართ, რაც გამოიხატა შემდეგში:
2021 წლის 5 იანვრის საღამოს საათებში გ. ა-ი და მისი ძმა მ. ა-ი იმყოფებოდნენ თ–ში მდებარე თავიანთ საცხოვრებელ ბ-ში. 2021 წლის 6 იანვარს, დაახლოებით პირველ საათზე, ტელევიზორის ხმამაღლა მოსმენასთან დაკავშირებით გ. ა-სა და მის ძმას - მ. ა-ს შორის წარმოშობილი კონფლიქტის დროს, გ. ა-მა შურისძიების ნიადაგზე, განზრახ მოკვლის მიზნით, ხელთ არსებული დანით, თავის ოჯახის წევრს - ძმას, მ. ა-ს გულმკერდის არეში მიაყენა სიცოცხლისთვის სახიფათო მძიმე ხარისხის დაზიანება. მიყენებული დაზიანებების შედეგად მ. ა-ი საავადმყოფოში მიყვანის შემდეგ გარდაიცვალა.
1.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 ოქტომბრის განაჩენი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატაში გაასაჩივრეს მსჯავრდებულმა გ. ა-მა და ადვოკატმა ნ. ჩ-ემ, რომლებმაც მოითხოვეს განაჩენში ცვლილების შეტანა და მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი ქმედების გადაკვალიფიცირება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე.
2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება:
2.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განაჩენით მსჯავრდებულ გ. ა-ისა და მისი ინტერესების დამცველი ადვოკატის - ნ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 ოქტომბრის განაჩენში შევიდა ცვლილება:
გ. ა-ის მიმართ წარდგენილი ბრალდება საქართველოს სსკ-ის 111,109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ვ“ ქვეპუნქტიდან გადაკვალიფიცირდა საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე;
გ. ა-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 (ექვსი) წლით.
2.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის განაჩენი 2022 წლის 17 ივნისს საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორმა გია შაიშმელაშვილმა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის განაჩენში ცვლილების შეტანა და გ. ა-ის დამნაშავედ ცნობა საქართველოს სსკ-ის 111,109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში.
2.3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის განაჩენი 2022 წლის 21 ივნისს საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მსჯავრდებულმა გ. ა-მა და მისი ინტერესების დამცველმა ადვოკატმა ნ. ჩ-ემ, რომლებმაც მიუთითეს, რომ სრულად ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს განაჩენს და გასაჩივრება ემსახურება საპროცესო შეთანხმების გაფორმების მიზანს.
2.4. დაცვის მხარემ წარმოდგენილი შესაგებელით მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განაჩენის ზალაში დატოვება.
3. კასატორთა არგუმენტები:
3.1. პროკურორის პოზიციით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ მ. ა-ის სიკვდილი გამოიწვია გ. ა-ის განზრახმა ქმედებამ, მაგრამ ჩათვალა, რომ ამ უკანასკნელს ძმის მკვლელობის მიზანი არ ჰქონია. სააპელაციო სასამართლოს განაჩენში აღნიშნულია, რომ ერთი მხრივ, პირის მოქმედებას, და მეორე მხრივ, დამდგარ შედეგს - სიკვდილს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი. დამნაშავის ქმედება წინ უნდა უსწრებდეს სიკვდილს და იყოს მისი აუცილებელი პირობა. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს დაცვის მხარის მიერ განვითარებულ ვერსიაზე, რომ გ. ა-ი მ. ა-ის მკვლელობის განზრახვის არსებობის შემთხვევაში თავისუფლად შეძლებდა დანის კიდევ რამდენჯერმე გამოყენებას და განზრახვის სისრულეში მოყვანას. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მხოლოდ დაზარალებულისათვის მიყენებული დაზიანება უპირობოდ ვერ ადასტურებს გ. ა-ის ქმედებაში განზრახ მკვლელობის მიზნის არსებობას, ვინაიდან მნიშვნელოვანია, ერთობლივად შეფასდეს მსჯავრდებულისა და დაზარალებულის ქცევა, როგორც უშუალოდ ქმედების ჩადენის მომენტში, ისე დანაშაულის დამთავრების შემდეგ, ასევე - ქმედების ჩადენის მოტივი, მიყენებული დაზიანების ხარისხი და მათი ლოკალიზაცია. კასატორის პოზიციით, ზემოაღნიშნულ ჩამონათვალში მოცემული გარემოებები სააპელაციო სასამართლომ არასაკმარისად შეაფასა, მეტი მნიშვნელობა მიანიჭა მსჯავრდებულის ქმედებას, განსაკუთრებით - დანაშაულის დასრულების შემდეგ და შესაბამისად, ნაკლები ყურადღება მიაქცია დაზიანების ხარისხსა და ლოკალიზაციას. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა ბრალდების მხარის ვერსიას და აღნიშნა, რომ ადამიანისათვის დანის გამოყენებით ზიანის მიყენების ფაქტი უპირობოდ არ გულისხმობს მკვლელობის განზრახვას და ეს გარემოება უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად. სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, ყურადღება გაამახვილა ერთი ჭრილობის არსებობაზე, მაგრამ არასაკმარისად შეაფასა თავად ამ ჭრილობის ლოკალიზაცია და ხარისხი, რაც, ცალკე აღებული, უკვე საკმარისი იყო მ. ა-ის მოსაკლავად. შესაბამისად, თუ სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. ა-მა მ. ა-ს გულმკერდის არეში ჭრილობა მიაყენა განზრახ (და არა - შემთხვევით), ასევე უნდა ჩაეთვალა, რომ მსჯავრდებულს ჭრილობის მიყენების მომენტში გაცნობიერებული ჰქონდა თავისი განზრახი ქმედების მოსალოდნელი შედეგიც. დადგენილია, რომ გარდაცვლილის გვამს აღენიშნება ერთი შემავალი ჭრილობა გულმკერდის არეში, ჭრილობის სიღრმეა დაახლოებით 8 სანტიმეტრი, დაზიანებულია ნეკნის ხრტილოვანი ნაწილი და გულზე მიყენებულია გამჭოლი ჭრილობა. აღნიშნული გარემოებები ადასტურებენ, რომ დანის დარტყმა იმდენად ძლიერი იყო, რომ გატეხა ნეკნი და გამჭოლად გაიარა გულში. სამედიცინო დასკვნაში ასევე მითითებულია, რომ გვამს დაზიანება აღენიშნება ტერფიდან 124 სმ-ის სიმაღლეზე. ამავე დროს ჭრილობის არხის მიმართულებაა წინიდან უკან, ქვემოდან ზემოთ, ოდნავ მარცხნიდან მარჯვნივ. ამდენად, გ. ა-ს დანის დარტყმის მომენტში მარჯვენა ხელი მაღლა ჰქონდა აწეული და დანა სწორხაზოვნად მოიქნია მ. ა-ის მიმართულებით, რაც თავისთავად, გამორიცხავს შემთხვევითობას. გასათვალისწინებელია მსჯავრდებულის მიერ მოწოდებული არაერთი მცდარი ინფორმაცია მისი ძმის დაზიანების ფაქტთან დაკავშირებით, მათ შორის: გ. ა-ის ზარი 112-ში, სადაც ის აცხადებს, რომ თითქოსდა, მის ძმას ძაღლმა უკბინა და ამიტომ სჭირდებოდა დახმარება; განცხადება ექიმებთან, თითქოსდა, მ. ა-ი ეთამაშებოდა ძაღლს და შემთხვევით დაეცა დანაზე; გამომძიებლისთვის მიწოდებული პირველადი ინფორმაცია, რომ მ. ა-ი დანით თლიდა ვაშლს, რა დროსაც მას დაეჯახა ძაღლი, წააქცია და ეს უკანასკნელი დაეცა თავისივე დანაზე; პირველი ინსტანციით საქმის განხილვის ბოლოს სასამართლოსთვის შეთავაზებული მორიგი ტყუილი, რომ მ. ა-ი შემთხვევით წამოეგო დანაზე; სააპელაციო განხილვის ეტაპზე კი - შეცვლილი პოზიცია და საბოლოოდ საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით ქმედების კვალიფიკაციის მოთხოვნა. დადგენილია, რომ ინციდენტამდე გ. ა-სა და მ. ა-ს ნამდვილად მოუხდათ შეკამათება. დადგენილია ისიც, რომ შეკამათების შემდეგ გ. ა-მა ნამდვილად აიღო სამზარეულოს მაგიდიდან ორი დანა და მ. ა-ის მიმართულებით ორივე დანიანი ხელი მოიქნია. დადგენილია, რომ გ. ა-ის მიერ მოქნეული დანიანი ხელი მოხვდა მ. ა-ს და გულმკერდის არეში მიაყენა ნაკვეთი ჭრილობა. ამასთან, მ. ა-ი გარდაიცვალა გ. ა-ის მიერ მიყენებული ჭრილობის შედეგად. ხსენებულიდან გამომდინარე, პროკურორი მიიჩნევს, რომ გ. ა-ის მიერ ჩადენილია ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის მეორე წევრის განზრახ მკვლელობა. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ სიცოცხლის მოსპობის განზრახვის არსებობის შემთხვევაში, მსჯავრდებულს კიდევ უნდა მიეყენებინა დაზიანებები ძმისათვის. ბრალდების მხარეს კი მიაჩნია, რომ გ. ა-მა მ. ა-ის მიმართ გულში მიყენებული განზრახი, გამჭოლი დაზიანებით უკვე დაასრულა დანაშაულის ჩადენა, რადგან, ჭრილობის მიყენების ხასიათისა და ლოკალიზაციიდან გამომდინარე, ითვალისწინებდა მოსალოდნელ შედეგს და დამატებით სხვა ჭრილობების მიყენების საჭიროება აღარ არსებობდა. კასატორის პოზიციით, სააპელაციო სასამართლოს ამ კონკრეტული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შემთხვევაში არასწორად ჩამოყალიბდება ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა და ადამიანისთვის გულში განზრახ მიყენებული დაზიანება არ ჩაითვლება მისი სიცოცხლის მოსპობის განზრახვით ჩადენილ ქმედებად.
3.2. დაცვის მხარე საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ გ. ა-ი სრულად აღიარებს და ინანიებს ჩადენილ ქმედებას, უსაზღვროდ წუხს და გამოთქვამს სინანულს ძმის გარდაცვალების გამო. კასატორები სრულად ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს განაჩენს, ხოლო გასაჩივრება გამოწვეულია საპროცესო შეთანხმების მიღწევის მიზნით, რისთვისაც დაცვის მხარეს მიმართული აქვს საქართველოს მთავარი პროკურორისათვის.
4. საკასაციო სასამართლოს შეფასება:
4.1. საკასაციო პალატამ ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა საკასაციო საჩივრები, შეამოწმა მათი საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ მსჯავრდებულ გ. ა-ისა და მისი ინტერესების დამცველი ადვოკატის ნ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ გია შაიშმელაშვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განაჩენში უნდა შევიდეს ცვლილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:
4.2. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო დაცვის მხარის პოზიციასთან მიმართებით აღნიშნავს, რომ საპროცესო შეთანხმების შესახებ მოლაპარაკების წარმოება მხარეთა კომპეტენციას განეკუთვნება, რაშიც საკასაციო სასამართლო რაიმე ფორმით არ ერევა. ამასთან, საკასაციო განხილვის მოცემულ ეტაპამდე მხარეებს შორის საპროცესო შეთანხმება მიღწეული არ ყოფილა და პროკურორს სასამართლოსათვის შესაბამისი შუამდგომლობით არ მოუმართავს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლოს განაჩენში ცვლილების შეტანის საკითხზე დაცვის მხარის საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოების საფუძველზე.
4.3. რაც შეეხება უშუალოდ მსჯავრდებულ გ. ა-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულის კვალიფიკაციასა და დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის მ. ა-ისათვის დაზიანების მიმყენებელი პირის ვინაობა და მიზეზობრივი კავშირი მსჯავრდებულის ქმედებასა და დაზარალებულის სიკვდილს შორის. მხარეები განსხვავებულად აფასებენ მსჯავრდებულ გ. ა-ის ქმედების - ძმის, მ. ა-ის მიმართ დანის გამოყენებით ჭრილობის მიყენების სუბიექტურ მხარეს, კერძოდ: დაცვის მხარე მიიჩნევს, რომ გ. ა-ს ძმის სიკვდილის განზრახვა არ ამოძრავებდა, ხოლო ბრალდების მხარე მიუთითებს, რომ გ. ა-ის მიერ მ. ა-ისათვის მიყენებული დაზიანების ხარისხისა და ხასიათის გათვალისწინებით, ჩადენილია განზრახ მკვლელობა დამამძიმებელ გარემოებაში. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა, რომელიც ერთგვარი გზამკვლევია მსჯავრდებულის ქმედების სუბიექტური მხარის შეფასებისათვის, როდესაც საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებები პირდაპირ არ იძლევა განზრახვის ფორმის იდენტიფიცირების საშუალებას, კერძოდ: საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ: „ორი სამართლებრივი მოცემულობის გამიჯვნის დროს, ქმედების კვალიფიკაციისას შეცდომის გამოსარიცხად სასამართლოებმა ზედმიწევნით დეტალურად უნდა შეისწავლონ და გააანალიზონ საქმეში არსებული ყველა გარემოება, რადგან გამოსაკვეთია დანაშაულის სუბიექტური შემადგენლობა - განზრახვის ელემენტი, რომლის (ანუ განზრახვის) მიმართულებაც განასხვავებს განზრახ მკვლელობის მცდელობას ჯანმრთელობის დაზიანებისგან. განზრახვის დასადგენად კი შესწავლილ უნდა იქნეს: დანაშაულის ჩადენის ხერხი და საშუალება, დაზიანებათა რაოდენობა, ხასიათი და მათი ლოკალიზაცია, როგორ ვითარებაში იქნა ისინი მიყენებული, დამნაშავისა და მსხვერპლის ურთიერთდამოკიდებულება საერთოდ და დაზიანების მიყენების მომენტში, დანაშაულებრივი ქმედების შეწყვეტის მიზეზები და დამნაშავის ქცევა მოქმედების ჩადენის შემდეგ“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 სექტემბრის №227აპ-16 და 2018 წლის 17 მაისის №680აპ-17 გადაწყვეტილებები). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დანაშაულის სუბიექტური მხარის ისეთი ელემენტის განსაზღვრისას, როგორიც არის მართლწინააღმდეგობის შეგნება და მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის სურვილი, ობიექტურმა დამკვირვებელმა ერთობლივად უნდა შეაფასოს განზრახვის ფორმირების განმსაზღვრელი ფაქტორები და ის წინაპირობები, რაც დამნაშავის კონკრეტულ მისწრაფებაზე ახდენს გავლენას.
4.4. მოცემულ შემთხვევაში, გამოკვეთილია ძმებს შორის ყოფით საკითხზე სიტყვიერი უთანხმოების დროს აღმოცენებული განზრახვა და არ ვლინდება რაიმე სერიოზული საბაბი ვარაუდისათვის, რომ მსჯავრდებულს დაზარალებულის სიცოცხლის მოსპობის კონკრეტული განზრახვა გააჩნდა. ამასთან, ყურადღება უნდა მიექცეს დაზიანების მორფოლოგიას, რაოდენობას, ქმედების ჩადენისას და მის შემდგომ დამნაშავის ქცევას. განსახილველ შემთხვევაში, ბუნებრივია, სააპელაციო სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო მ. ა-ისათვის მიყენებული დაზიანების ლოკალიზაცია და მორფოლოგიური სურათი (სიღრმე და შინაგან ორგანოთა დაზიანების ხარისხი), თუმცა ამავდროულად, უნდა გაეთვალისწინებინა დაზიანების მიყენების ვითარება და რაოდენობა. გასაზიარებელია ბრალდების მხარის პოზიცია, რომ გ. ა-მა განზრახ აიღო დანები სამზარეულოდან, თუმცა ნიშანდობლივია, რომ დანაშაულის იარაღის მომარჯვება ადასტურებს, ზოგადად, დაზარალებულისათვის დაზიანების მიყენების განზრახვის არსებობას და არ იძლევა სიცოცხლის მოსპობის სახით კონკრეტული მართლსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის სურვილის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობას. ის გარემოება, რომ გ. ა-ს უშუალოდ დანაშაულის ჩადენამდე ხელთ ჰქონდა ორი დანა, თუმცა მხოლოდ ერთი ჭრილობა მიაყენა დაზარალებულს, მეტყველებს მისი განზრახვის ვოლუნტატურ ელემენტზე - მსხვერპლისათვის მიეყენებინა ჯანმრთელობის დაზიანება. სიცოცხლის მოსპობის თუნდაც უეცრად აღმოცენებული, არაპირდაპირი განზრახვის არსებობას გამორიცხავს ის გარემოებები, რომ განაწყენებული მსჯავრდებულის პირისპირ სრულიად შეუიარაღებელი მსხვერპლი იყო, თუმცა მსჯავრდებულმა მხოლოდ ერთხელ მოუქნია მას დანა და არ განაგრძო ძმის წინააღმდეგ იარაღის გამოყენება, როდესაც გააჩნდა მოკვლის განზრახვის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) სისრულეში მოყვანის შესაძლებლობა. გამომდინარე იქიდან, რომ უშუალოდ დანაშაულის ფაქტის თვითმხილველი პირდაპირი მოწმე არ არსებობს, გარდა მსჯავრდებულისა, არცერთი მტკიცებულება არ მიუთითებს, რომ მსჯავრდებულმა დაზარალებულს დანა განზრახ მოუქნია სხეულის ისეთ არეში, რაც მის სიკვდილს გამოიწვევდა. სასამართლოს კი არ გააჩნია იმ ეჭვის გამორიცხვის საფუძველი, რომ გ. ა-მა მ. ა-ს დანა ერთჯერადად ისე მოუქნია, რომ არ აცნობიერებდა და არ უშვებდა მისი სიკვდილის დადგომის შესაძლებლობას. სააპელაციო სასამართლომ ასევე სწორად გაამახვილა ყურადღება მსჯავრდებულის ქცევაზე ძმისთვის დაზიანების მიყენების შემდგომ: მოწმეების - მ. ა-ის, თავად მსჯავრდებულ გ. ა-ის, ი. ა-ის, ქ. ი-ის, თ. ბ-ის ჩვენებებითა და ფარული საგამოძიებო მოქმედების შედეგად მოპოვებული ჩანაწერების მიხედვით, მას შემდეგ, რაც გ. ა-მა დანა დაარტყა მ. ა-ს, ეს უკანასკნელი თავისი ფეხით, დამოუკიდებლად გადაადგილდებოდა, გაემართა მამის - მ. ა-ის საძინებელი ოთახისკენ, გააღვიძა მძინარე მამა და შველა სთხოვა, ასევე უთხრა, რომ მისმა ძმამ შემთხვევით დაჭრა ძაღლის გამო, რის შემდეგაც მალევე დაკარგა გონება და ძირს დაეცა. გ. ა-მა ძმას გონზე მოსაყვანად წყალი შეასხა და მისთვის სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის მიზნით 112-ში დარეკა. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ შემთხვევის დროს გ. ა-ს ხელში ორი დანა ეჭირა, ხოლო გ. ა-ს ძმის მოკვლის განზრახვის სურვილის არსებობის შემთხვევაში, გააჩნდა შესაძლებლობა დანის ერთი დარტყმის შემდეგ, კვლავ მოექნია დანა ძმის წინააღმდეგ, მითუფრო, რომ მას ასეთი განზრახვის სისრულეში მოსაყვანად ხელს არაფერი უშლიდა. ამდენად, პროკურორი მხოლოდ ფრაგმენტულად აფასებს მოვლენებს, როდესაც უგულებელყოფს დაზიანებათა რაოდენობას და მსჯავრდებულის შესაძლებლობას - არსებული დაზიანების მიყენების შემდეგ, კვლავ მიეყენებინა დაზარალებულისათვის მრავლობითი ან სიცოცხლისათვის აშკარად სახიფათო დაზიანებები. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასებული მტკიცებულებები საკმარისად ნათელი და დამაჯერებელია, რათა დადგინდეს გ. ა-ის ქმედებაში დაზარალებულის ჯანმრთელობის დაზიანების განზრახვის არსებობა.
4.5. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაპყრობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გ. ა-ის ქმედების კვალიფიკაციას საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, რაც გულისხმობს ოჯახის წევრის მიმართ ჩადენილ ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებას, რამაც სიცოცხლის მოსპობა გამოიწვია. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქმედების კვალიფიკაციასთან ერთად არსებობს დამატებით სისხლის სამართლის ზოგადი ნაწილის მე-111 მუხლზე მითითების საფუძველი, კერძოდ: საქართველოს სსკ-ის მე-111 მუხლის თანახმად, ,,ოჯახური დანაშაული ნიშნავს ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ ამ კოდექსის 109-ე, 115-ე, 117-ე, 118-ე, 120-ე, 126-ე, 1331, 1332, 137-ე−141-ე, 143-ე, 144-ე−1443, 149-ე−1511, 160-ე, 171-ე, 187-ე, 253-ე−2551, 3811 და 3812 მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენას. ოჯახური დანაშაულისათვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ამ მუხლში აღნიშნული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი მუხლით, ამ მუხლზე მითითებით“. მართალია, ოჯახის წევრის მიმართ დანაშაულის ჩადენა წარმოადგენს საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებულ დამამძიმებელ გარემოებას, თუმცა, თუ რა შემთხვევაში მიიჩნევა უშუალოდ სსკ-ის 117-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული დამამძიმებელ გარემოებაში - ოჯახის წევრის მიმართ ჩადენილად, განისაზღვრება სწორედ საქართველოს სსკ-ის მე-111 მუხლით. ამდენად, სისხლის სამართლის კოდექსის კერძო ნაწილის შესაბამისი მუხლი ამავე კოდექსის მე-111 მუხლის ექსპლიციტური და შინაარსობრივი განმარტების შესაბამისად, საჭიროებს ამ მუხლზე მითითებას. საქართველოს სსკ-ის მე-111 მუხლში მოცემულია იმ დანაშაულთა ჩამონათვალი, რომლებიც მიიჩნევა ოჯახურ დანაშაულად, ხოლო ამავე მუხლის შენიშვნით კი განისაზღვრება პირთა წრე, რომლებიც სისხლის სამართლის კოდექსის მიზნებისათვის ითვლება ოჯახის წევრად. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ გ. ა-მა ჩაიდინა ძმის ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, რამაც თანამდევი შედეგის სახით - მისი სიცოცხლის მოსპობა გამოიწვია. ასევე, პროკურორის საკასაციო საჩივრით მოთხოვნილია გ. ა-ის დამნაშავედ ცნობა ოჯახური დანაშაულის ჩადენისათვის - საქართველოს სსკ-ის მე-111 მუხლზე მითითებით. საქართველოს სსკ-ის მე-111 მუხლის მიხედვით, ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა, წარმოადგენს ოჯახურ დანაშაულს. ამავე მუხლის შენიშვნის პირველი ნაწილის თანახმად კი ოჯახის წევრად მიიჩნევა „ძმა“. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. ა-ის ქმედება უნდა დაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 111,117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, რისი გათვალისწინებითაც სააპელაციო სასამართლოს განაჩენში უნდა შევიდეს შესაბამისი ცვლილება.
4.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, გ. ა-ის მიერ ჩადენილია საქართველოს სსკ-ის 111,117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული, ხოლო საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები საკმარისია მითითებული დანაშაულის ჩადენაში პირის დამნაშავედ ცნობისათვის საჭირო საკანონმდებლო სტანდარტის მისაღწევად. ამასთან, სასამართლო ითვალისწინებს ზედა ინსტანციის სასამართლოების უფლებას, დაეთანხმონ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას საფუძვლების გამეორების გარეშე (Hirvisaari v. Finland,no.49684/99, §30, ECtHR, 25/12/2001). ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის გაზიარება არ არღვევს დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლებას (Gorou v. Greece (No. 2) no.12686/03, §37, §41, ECtHR, 20/03/2009).
5. სასჯელის დასაბუთება:
5.1. სისხლის სამართალწარმოების სამართლიანობა ვლინდება სამართლიანი სასჯელის დაკისრებაში, სასამართლო კი შებოჭილია ვალდებულებით: მის მიერ დანიშნული სასჯელი იყოს ეფექტიანი და პროპორციული. სასჯელის პროპორციულობა გულისხმობს მის გამოყენებას მნიშვნელოვნად ინდივიდუალიზებული სახით, რა დროსაც მხედველობაში მიიღება დანაშაულის სიმძიმე, დამნაშავის ბრალი და დანაშაულის შედეგად გამოწვეული ზიანი.
5.2. სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სსსკ-ის 259-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს განაჩენი უნდა იყოს სამართლიანი. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ,,სასამართლოს განაჩენი სამართლიანია, თუ დანიშნული სასჯელი შეესაბამება მსჯავრდებულის პიროვნებასა და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს“. სასჯელის სამართლიანობის პრინციპს განამტკიცებს ასევე სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიც, რომელიც სასამართლოს ავალდებულებს, დამნაშავეს დაუნიშნოს სამართლიანი სასჯელი და პრიორიტეტს ანიჭებს ნაკლებად მკაცრი სახის სასჯელის გამოყენებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც იგი ვერ უზრუნველყოფს სასჯელის მიზნებს.
5.3. სასამართლომ სასჯელის დანიშვნისას უნდა გაითვალისწინოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლით დადგენილი სასჯელის მიზანი: სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანი ხორციელდება მსჯავრდებულსა და სხვა პირზე ზემოქმედებით, რათა ისინი განიმსჭვალონ მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანი არ არის ადამიანის ფიზიკური ტანჯვა ან მისი ღირსების დამცირება.
5.4. ამასთან, საქართველოს სსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასჯელის დანიშვნისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ბრალდებულის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, კერძოდ, დანაშაულის ჩადენის მოტივი და მიზანი, ქმედებაში გამოვლენილი მართლსაწინააღმდეგო ნება, მოვალეობათა დარღვევის ხასიათი და ზომა, ქმედების განხორციელების სახე, ხერხი და მართლსაწინააღმდეგო შედეგი, დამნაშავის წარსული ცხოვრება, პირადი და ეკონომიკური პირობები, ყოფაქცევა ქმედების შემდეგ.
5.5. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული სასჯელის სახით ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას ვადით ექვსიდან ცხრა წლამდე, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვით ან უამისოდ. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები, მათ შორის - მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი ქმედებების ხასიათი, მასში გამოვლენილ მართლსაწინააღმდეგო ნება, დანაშაულის მოტივი, ქმედების განხორციელების სახე, ხერხი, დამდგარი მართლსაწინააღმდეგო შედეგი, მსჯავრდებულ გ. ა-ის პიროვნება, ასევე, ის ფაქტი, რომ პასუხისმგებლობის დამამძიმებელი გარემოებები არ არსებობს და მიზანშეწონილად მიიჩნია გ. ა-ისათვის სასჯელის სახედ და ზომად 6 წლით თავისუფლების აღკვეთის განსაზღვრა, რასაც საკასაციო სასამართლოც ეთანხმება.
5.6. სასჯელის თანაზომიერება მიზნად ისახავს მიღწეული იქნეს ბალანსი პირის დასჯის ხარისხსა და ახალი დანაშაულის თავიდან აცილების ლეგიტიმურ ინტერესებს შორის, რაც განსახილველ შემთხვევაში მიღწევადია მინიმალური ვადით თავისუფლების აღკვეთის გამოყენების პირობებში. დანაშაულის ხასიათი და ქმედებაში გამოხატული მართლსაწინააღმდეგო ნება ასახულია შესაბამისი მუხლის სანქციის ფარგლებში და არ არსებობს სასჯელის დამამძიმებელი გარემოებები, რის გამოც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შერჩეული სასჯელის ზომა შეესაბამება სასჯელის გენერალური და კერძო პრევენციის მიზნებს. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ოჯახის წევრის მიმართ დანაშაულის ჩადენა წარმოადგენს მოცემული დანაშაულის მაკვალიფიცირებელ გარემოებას, რის გამოც არ არსებობს საქართველოს სსკ-ის 531-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი სასჯელის დამძიმების წინაპირობა. ამდენად, ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გ. ა-ის მიმართ განსაზღვრული სასჯელი სამართლიანია და უზრუნველყოფს სასჯელის ლეგიტიმური მიზნების მიღწევას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 301-ე მუხლით, 303-ე მუხლის მე-6 ნაწილით, 307-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მსჯავრდებულ გ. ა-ისა და მისი ინტერესების დამცველი ადვოკატის ნ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. თბილისის პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ გია შაიშმელაშვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 მაისის განაჩენში შევიდეს ცვლილება:
3. გ. ა-ის მიმართ წარდგენილი ბრალდება საქართველოს სსკ-ის 111,109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ვ“ ქვეპუნქტიდან გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 111,117-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე;
4. გ. ა-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 111,117-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს 6 (ექვსი) წლით თავისუფლების აღკვეთა;
5. განაჩენი სხვა ნაწილში დარჩეს უცვლელად;
6. განაჩენი საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნინო სანდოძე
მოსამართლეები: მერაბ გაბინაშვილი
შალვა თადუმაძე
