¹ ას-124-828-03 17 სექტემბერი, 2003 წ, ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: ფიზიკური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 9 აგვისტოს თ. მ.-მ გ. ს.-ის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სიღნაღის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხემ მას მიაყენა სხეულის ნაკლებად მძიმე ხარისხის დაზიანება, რასაც მოჰყვა ჯანმრთელობის ხანგრძლივი მოშლა.

აღნიშნულის გამო მან განიცადა ქონებრივი და მორალური ზიანი. იგი დღემდე მკურნალობს, რაც საკმაოდ დიდ ხარჯებთანაა დაკაშირებული.

მოსარჩელემ სსკ-ს მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის, 408-ე მუხლის მე-4 ნაწილის, 412 და 413-ე მუხლების თანახმად, მოითხოვა მოპასუხისათვის 6000 ლარის დაკისრება.

მართალია, მოპასუხემ სარჩელთან დაკავშირებით შეიტანა შესაგებელი, რომლითაც ეჭვისქვეშ დააყენა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება მკურნალობისათვის გამოყენებული წამლების მიღების თაობაზე, მაგრამ შესაგებელში არ მიუთითა იგი სარჩელს ცნობდა თუ არა. ამასთან ეჭვქვეშ დააყენა საქმის განმხილველი მოსამართლის ობიექტურობა და მის წინააღმდეგ პარლამენტში შეტანილი საჩივრებზე პასუხის მიღებამდე მოითხოვა საქმის წარმოებით შეჩერება.

სასამართლო პროცესზე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება მკურნალობისათვის გახარჯული თანხის შესახებ არ იყო რეალური. ამ ოდენობის წამლების მიღების ფაქტი არ იყო დადასტურებული სათანადო მტკიცებულებით.

სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს დაეკისრა მკურნალობის ხარჯების სახით 185 ლარის გადახდა. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ფაქტი მოპასუხის მხრივ მოსარჩელის სხეულის დაზიანების თაობაზე დადასტურებული იყო კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. საქმეში წარმოდგენილი ავადმყოფობის ისტორიის ამონაწერით ასევე დადასტურებული იყო დაზარალებულის მიერ მკურნალობისათვის 155 ლარის ღირებულების წამლების მიღება.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ სიას 25 დასახელების წამლის გამოყენების თაობაზე, ვინაიდან არ არსებობდა ამ წამლების მოსარჩელის მიერ მკურნალობისათვის გამოყენების აუცილებლობის ან გამოყენების შესახებ მონაცემები, იგი სათანადო მტკიცებად არ იქნა ჩათვლილი.

რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის მიერ გამოყენებული წამლების ღირებულებას დაუმატა ბინტის, შპრიცისა და იოდის ღირებულება და საერთო ჯამში მკურნალობის ხარჯებად განსაზღვრა 185 ლარი. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს სარჩელში მითითებული ხარჯების (ექიმთან მისვლისა და მკურნალობის შესახებ – 500 ლარი; საწვავის ღირებულება – 600 ლარი; სასამართლო ხარჯები – 300 ლარი; წამლების ხარჯები 1431,97 ლარი; ენცეფალოგრამის გადასაღები თანხა 300 ლარი; მიმდინარე მკურნალობის ხარჯები 300 ლარი) შესახებ, სასამართლოში სათანადო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, ხოლო აფთიაქის მიერ გაცემული ცნობა წამლების შესყიდვის თაობაზე არ ადასტურებდა იმას, რომ მოსარჩელეს ესაჭიროებოდა ეს წამლები ან მან მოიხმარა იგი. მოსარჩელეს ასევე არ ჰქონდა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება სასამართლო ხარჯების შესახებ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 26 მარტის განჩინებით თ. მ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია სწორად და მიუთითა, რომ დადასტურებას პოულობდა მკურნალობის ხარჯების სახით მხოლოდ 155 ლარის ხარჯვა. იგი დადასტურებული იყო მკურნალი ექიმის მიერ გაცემული ცნობით. მკურნალობისათვის 1277,37 ლარის წამლების გამოყენების შესახებ წარმოდგენილი ცნობა და ექიმთან მისვლის, სასამართლო თუ საწვავის ხარჯების, ასევე ენცეფალოგრამის გადასაღები თანხის მოთხოვნის აუცილებლობა არ დასტურდებოდა სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო.

2003წ. 29 მაისს თ. მ.-მ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართევლოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის 6000 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სკ-ს 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვოს წინასწარ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სკ-ს მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის, 413-ე მუხლის და 411-ე მუხლის მოთხოვნები იმის შესახებ, რომ მას უფლება ჰქონდა მოეთხოვა არაქონებრივი ზიანის და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება. მისი მოთხოვნა სასამართლომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საერთოდ არ განიხილა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება მხოლოდ ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარმოებათა გამო:

უსაფუძვლოა კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სკ-ს 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნა, რომ დაზარალებულს უფლება აქვს მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურება მოითხოვოს წინასწარ.

ზემოთმითითებული ნორმის შესაბამისად, დაზარალებულს მართლაც აქვს უფლება მკურნალობის ხარჯები მოითხოვოს წინასწარ, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა შემდგომი მკურნალობის აუცილებლობა, მკურნალობის სახე და ხარჯები დადგენილია სათანადო დოკუმენტებით.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ენცეფალოგრამის გადაღების აუცილებლობის შესახებ რაიმე დოკუმენტი სასამართლოში არ წარმოუდგენია. მოსარჩელეს სასამართლოში არ წარუდგენია არავითარი დოკუმენტი იმის შესახებ, რომ იგი საჭიროებდა მკურნალობის გაგრძელებას და მისი შემდგომი მკურნალობისათვის საჭირო იყო გარკვეული ხარჯები.

ვინაიდან მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია არავითარი მტკიცებულება შემდგომი მკურნალობის აუცილებლობისა და ხარჯების შესახებ სასამართლომ მისი მოთხოვნა ამ ნაწილში სწორად არ დააკმაყოფილა.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა სკ-ს 411-ე მუხლის მოთხოვნები, რომ მას უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მიყენებული ზიანის გამო მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება.

მართალია, მოსარჩელე სარჩელით ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა მიუღებელი შემოსავლისთვისაც და სკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლის სახითაც, მიუღებლად კი ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო, მაგრამ ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სასამართლო განმარტავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი ესაა ანაცდური მოგება. მიუღებელია შემოსავალი, რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში. ე.ი. შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა სხეულის დაზიანება რომ არ მიეღო.

სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს.

ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნას ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

ამ ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით მოსარჩელეს თვითონ უნდა წარმოედგინა ის მტკიცებულებები, თუ რა ოდენობის მოგება დაკარგა სხეულის დაზიანების შედეგად და რაში გამოიხატებოდა ეს მოგება.

ვინაიდან მოსარჩელეს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არცერთი ინსტანციის სასამართლოში არ წარუდგენია, ამასთან არცერთ სასამართლო პროცესზე მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე მოთხოვნა არ დაუყენებია, ცხადია სასამართლო ვერ იმსჯელებდა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ.

მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე ვერც საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს, რადგან: ჯერ ერთი კასატორი საკასაციო საჩივარში არ მიუთითებს, თუ რაში გამოიხატება მიუღებელი შემოსავალი, რამდენს შეადგენს იგი და რა მტკიცებულებებით დასტურდება მიუღებელი შემოსავლის არსებობა, მეორეც სსკ-ს 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებების მიმართ, რომელიც ასახულია საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის გადაწყვეტილებაში ან საქმის მასალებში.

ვინაიდან მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე არცერთი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია და არც საქმის მასალებშია რაიმე ასახული, ცხადია, საკასაციო სასამართლო ამის თაობაზე ვერ იმსჯელებს.

ანალოგიურად, არასწორია კასატორის მოთხოვნა სასამართლო ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან ამის თაობაზე მას სასამართლოში სათანადო მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია.

რაც შეეხება სკ-ს 413-ე და მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის გამოუყენებლობას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სკ-ს 413-ე მუხლის ასევე, მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, შესაძლებელია არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნა, მოცემულ შემთხვევაში არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელეს მოთხოვნა დაყენებული აქვს სარჩელში. ამავე მოთხოვნას იგი აყალიბებს თავის 2002წ. 15 ივლისის განცხადებაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის სხდომის ოქმსა და სააპელაციო საჩივარში. მართალია, მოსარჩელეს არ დაუკონკრეტებია, თუ რაში გამოიხატა არაქონებრივი ზიანი, რა მტკიცებულებები გააჩნია ამის შესახებ და რა მოცულობისაა იგი, მაგრამ საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ საკითხის გამოკვლევის დროს სასამართლომ დაარღვია კანონი.

სსკ-ს 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პირველად სასამართლო მოისმენს მოსარჩელისა და მის მხარეზე მონაწილე მესამე პირის ახსნა-განმარტებას, კერძოდ, როგორია მისი მოთხოვნა, რა გარემოებებს ემყარება ეს მოთხოვნა, რით ადასტურებს ამ გარემოებებს, კვლავ უჭერს თუ არა მხარს ამ მოთხოვნას და უარს ხომ არ ამბობს სარჩელზე. ამავე კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად, მოსამართლეს, რომელიც ერთპიროვნულად განიხილავს საქმეს, კოლეგიური სასამართლოსა და მის ნებისმიერ წევრს უფლება აქვთ მხარეებს მისცენ შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამოკვლევას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, როგორც რაიონულმა, ისე სააპელაციო სასამართლომ დაარღვიეს ზემოთმითითებული საპროცესო ნორმის მოთხოვნა, რის გამოც მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, დაუსაბუთებელია.

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე არაქონებრივი ზიანის მიყენების გამო ფულადი ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, უნდა გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას. დანარჩენ ნაწილში კი სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 26 მარტის განჩინება სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი არაქონებრივი ზიანის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ და საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს შესაბამის პალატას.

დანარჩენ ნაწილში თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 26 მარტის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.