გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ას-189-881-03 19 დეკემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 3 ოქტომბერს შპს “კ. ს. მ.” სს “კ.” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 1997წ. 16 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტროში გაიმართა კონკურსი სს “კ.” აქციათა პაკეტის 51%-ის მართვის უფლების გადაცემის თაობაზე. ამ კონკურსში მონაწილეობას ღებულობდა შპს “ბ.-კ.,” რომლის მიმართ მოპასუხეს გააჩნდა 827.000 ლარის დავალიანება.

კონკურსის მსვლელობის დროს შპს “ბ.-კ.” მოითხოვა მოპასუხისაგან აღნიშნული დავალიანების დაფარვა. ვინაიდან სს “კ.” არ გააჩნდა სათანადო ფინანსები, სს “კ.”, შპს “ბ.-კ.” და შპს “კ. ს. მ.” შორის მოხდა სამმხრივი შეთანხმება. ამ შეთანხმებას მხარი დაუჭირეს ქონების მართვის სამინისტრომ, შპს “კ. ს. მ.” დამფუძნებელმა გენერალურმა ფირმამ “ბ.”, საქართველოს საპრეზიდენტო ფონდმა და “ბ.-კ.” დამფუძნებელი ფირმის წარმომადგენელმა.

აღნიშნული სამმხრივი შეთაენხმება წერილობით გაფორმდა 1997წ. 16 ოქტომბერს. ამ შეთანხმების საფუძველზე შპს “კ. ს. მ.”, შპს “ბ.-კ.” გამოისყიდა ვალდებულებები, რაშიც შპს “ბ.” შპს “ბ.-კ.” გადაუხადა 500000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც სს “კ.” შპს “კ. ს. მ.” უნდა დაებრუნებინა 500000 დოლარის ეკვივალენტი ლარი და 0,5 პროცენტი პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. აღნიშნული საფუძვლით მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისაგან 500000 აშშ დოლარისა და 4.445.125 ლარის გადახდა.

მესამე პირმა შპს “ბ.” დავის საგანზე განაცხადა დამოუკიდებელი მოთხოვნა. მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითა, რომ ძირითადი მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მიმართ ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ სს “ბ. კ.” 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით შპს “კ. ს. მ.” დაუთმო მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ 827000 ლარზე, ხოლო იმის გამო, რომ სს “ბ. კ.” სასარგებლოდ შპს “ბ.” გადაიხადა თანხა, საპასუხო შესრულების სახით 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების საფუძველზე, შპს “ბ.” დაუთმო ის უფლება, რაც მან მიიღო შპს “კ.” მიმართ. მესამე პირმა მოითხოვა მოპასუხისათვის 3.755500 აშშ დოლარის დაკისრება.

მოპასუხემ მის მიმართ წარდგენილი სარჩელები არ ცნო და მიუთითა, რომ მესამე პირის მოთხოვნა არის ხანდაზმული, ხოლო ძირითადი მოსარჩელის მოთხოვნა არის უსაფუძვლო, რადგან მან 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მიღებული მოთხოვნა “კ.” მიმართ, 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმებით დაუთმო შპს “ბრაიტენბურგერს”.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ 2002წ. 18 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1996წ. 5 ივლისს სს “კ.” და შპს “ბ.-კ.” შორის დაიდო ხელშეკრულება თანამშრომლობის შესახებ. ამ ხელშეკრულებით “ბ.-კ.” ვალდებულება განისაზღვრა სს “კ.” 350000 ლარის ფინანსური დახმარების გაწევით. “კ.” კი როგორც ძირითადი ვალი – 350000 ლარი და პროცენტი 103.000 ლარი “ბ.-კ.” უნდა დაებრუნებინა 1996წ. 20 ოქტომბრამდე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა პირგასამტეხლო 0.5% დაუბრუნებელი თანხიდან ყოველი გადაცილებული დღისათვის.

შპს “ბ.-კ.ა” 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, ხოლო სს “კ.” ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში შპს “ბ.-კ.” ვალი არ დაუბრუნა, რის გამოც, მისმა დავალიანებამ 1997წ. 17 თებერვლისათვის შეადგინა 727.065 ლარი.

1997წ. 18 თებერვალს გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება შპს “ბ.-კ.” და სს “კა.” შორის, რომლის შესაბამისად, გირაოში ჩაიდო სს “კ.” ქონება. ამ ხელშეკრულებით 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დასაბრუნებელმა ვალმა ამ პერიოდისათვის შეადგინა 727065 ლარი, რომლის გადახდა უნდა მომხდარიყო 1997წ. 18 მარტამდე.

1997წ. 16 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტროში გაიმართა კონკურსი სს “კ.” აქციათა პაკეტის 51%-ის მართვის უფლებით მოპოვების თაობაზე. კონკურსის ოფიციალურ დოკუმენტში სს “კ.” ვალი შპს “ბ.-კ.” მიმართ დაფიქსირდა 827.000 ლარის ოდენობით. კონკურსის დღეს გაფორმდა ოქმი სს “კ.” სავალო ვალდებულებების სამართალმონაცვლის შესახებ მიღწეული შეთანხმების თაობაზე. ოქმის საფუძველზე შეთანხმება მოხდა შპს “კ. ს. მ.”, შპს “ბ. კ.” და სს “კ.” შორის _ შპს “კ. ს. მ.” მიერ სს “კ.” საფინანსო ვალდებულებების, მათ შორის 827000 ლარის გამოსყიდვისა და 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებაში შპს “კ. ს. მ.” სამართალმონაცვლეობის შესახებ.

1997წ. 16 ოქტომბრის საოქმო შეთანხმების საფუძველზე, შპს “ბ.-კ.” შპს “კ. ს. მ.” სასარგებლოდ დათმო “კ.” საფინანსო ვალდებულებები, 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, უნდა მიეღო 500.000 აშშ დოლარი იმ ვადაში და პროცედურით, რაც განისაზღვრა 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში.

ამ ხელშეკრულებით შპს “კ. ს. მ.” იკისრა ვალდებულება, 1997წ. 15 ნოემბრამდე შპს “ბ.-კ.” გადარიცხვის გზით გადაეხადა 350000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, ხოლო 150000 აშშ დოლარი უნდა გადარიცხულიყო 1997წ. 15 ნოემბრიდან თანაბარი თანხით, თითოეული 37500 აშშ დოლარის ოდენობით ყოველ სამ თვეში ერთხელ.

ხელშეკრულების 2.3 პუნქტის თანახმად, შპს “კ. ს. მ.” საფინანსო ვალდებულებას 500000 აშშ დოლარის თაობაზე შპს “ბ. კ.” მიმართ გადაიხდიან ფირმები _ “ჰ.” და “ბ.”.

საქმის მასალებისა და მხარეთა განმარტების საფუძველზე სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ ფირმა “ბ.” 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების 2.3 პუნქტით ნაკისრი ვალდებულება 500000 აშშ დოლარის გადარიცხვის თაობაზე შეასრულა ამ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადებში, კერძოდ, მან 350000 აშშ დოლარი შპს “ბ.-კ.” ანგარიშზე გადარიცხა 1997წ. 13 ნოემბერს, ხოლო 150000 აშშ დოლარი 1998წ. 3 ივლისს.

1997წ. 14 ნოემბერს დაიდო შეთანხმება შპს “კ. ს. მ.” და ფირმა “ბ.” შორის, რომლითაც შპს “კ. ს. მ.” სანაცვლოდ, შესრულების სახით 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოთხოვნა თანმხლები მოთხოვნების ჩათვლით სს “კ.” მიმართ გადასცა ფირმა “ბ.”. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ 1997წ. 14 ნოემბრიდან მოთხოვნის მფლობელი გახდა ფირმა “ბ.”.

კოლეგიის აღნიშნული დასკვნა ემყარებოდა შემდეგ გარემოებებს: 1997წ. 16 ოქტომბრის ოქმის მე-3 და მე-4 პუნქტებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სს “კ.” ვალდებულებებზე კრედიტორის _ შპს “ბ. კ.” სამართალმონაცვლე არის “კ. ს. მ.”. ამ ოქმის ძალაში შესვლის წესი განისაზღვრა 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით, რომლის განუყოფელ ნაწილსაც ეს ოქმი წარმოადგენს. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით ოქმი ოფიციალურად ძალაში შედის ამ ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის შესრულების მომენტიდან, ხოლო მე-5 პუნქტით, სამართალმონაცვლეობა დადგება ამ ხელშეკრულების 1.1 და 2 პუნქტების შესრულების შედეგად. ამ პუნქტების დებულებები მდგომარეობს იმაში, რომ შპს “ბ. კ.” ხსნის თავის კანდიდატურას ქონების მართვის სამინისტროს კონკურსიდან სს “კ.” აქციათა პაკეტის 51%-ის მართვაში გადაცემის შესახებ და შპს “კ. ს. მ.” იმარჯვებს კონკურსში, ამასთან ერთად, სს “კ.” საფინანსო და იურიდიული აუდიტორის შემოწმების შედეგები მისთვის მისაღებია.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების 1.1 და 2 პუნქტის დებულებები შესრულებულ იქნა. შპს “ბ. კ.” მოხსნა თავისი კანდიდატურა კონკურსიდან და კონკურსში გაიმარჯვა შპს “კ. ს. მ.”. ვინაიდან 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების მიხედვით, ოქმის ძალაში შესვლა დამოკიდებული იყო მოსარჩელის კონკურსში გამარჯვებაზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორი გახდა მოსარჩელე 1997წ. 16 ოქტომბრიდან. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, კრედიტორად გახდომის შემდეგ მას წარმოეშობოდა შპს “ბ. კ.” 500000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება. აღნიშნული ვალდებულება შეასრულა ფირმა “ბ.”, ხოლო სანაცვლო შესრულების სახით მოსარჩელემ ფირმა “ბრაიტენბურგერს” დაუთმო მოთხოვნა სს “კ.” მიმართ 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მოთხოვნებზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ შპს “კ. ს. მ.” სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმებას არ უნდა მიენიჭოს მტკიცებულებითი მნიშვნელობა, რადგან ის სასამართლოში წარმოდგენილია ასლის სახით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ შეთანხმებას მტკიცებულებით მნიშვნელობას ანიჭებს ის გარემოება, რომ ასლი საქმეში წარმოდგენილია სათანადოდ ლეგარიზებული ფორმით.

სასამართლომ, ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმება არ არის ნამდვილი, რადგან მას “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47-ე მუხლის შესაბამისად, არ ახლავს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება დირექტორისათვის ამგვარი შეთანხმების დადებაზე თანხმობის შესახებ. სასამართლომ “მეწარმეთა შესახებ” კანონის მე-9 და 47.3 მუხლების გამოყენებით მიიჩნია, რომ დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ შეიძლება შეიზღუდოს და თუ გარიგების დადებით ზიანი მიადგება საზოგადოებას, მაშინ დადგება დირექტორის პასუხისმგებლობის საკითხი.

მესამე პირის ფირმა “ბ.” სარჩელთან დაკავშირებით სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად განისაზღვრა 1998წ. 16 ნოემბერი. ფირმა “ბ.” სარჩელი აღძრა 2002წ. 28 მაისს. იმ საფუძვლით, რომ ხელშეკრულებაში პირთა შეცვლა არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას, სასამართლომ მესამე პირის სარჩელი მიიჩნია ხანდაზმულად.

ასევე, მესამე პირის სარჩელი სასამართლომ მიიჩნია უსაფუძვლოდ, რადგან 2000წ. 25 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე ფირმა “ბ.” 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ფულად ვალდებულებებზე მოთხოვნა სს “კ.” მიმართ გადასცა თვითონ სს “კ.”. სს “კ.” მიერ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისის საოლქო სასამართლოში აღძრულ შეგებებულ სარჩელს 2001წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე ხანდაზმულობაზე ვადის გასვლის გამო.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 18 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “კ. ს. მ.” სარჩელს სს “კ.” მიმართ ფულადი ვალდებულებების შესრულების შესახებ უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე. ასევე, უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შპს “ბ.” სარჩელს.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “კ. ს. მ.”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პალატამ 2002წ. 8 ნოემბრის განჩინებით გააუქმა კოლეგიის 2002წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილება შპს “კ. ს. მ.” სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე დააბრუნა ხელახალი განხილვისათვის.

საკასაციო პალატამ გააუქმა რა კოლეგიის გადაწყვეტილება, მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

სსკ-ს 137-ე მუხლის თანახმად, მხარეს უფლება აქვს განაცხადოს, რომ წარმოდგენილი საბუთი ყალბია. მხარემ, რომელმაც წარმოადგინა ასეთი საბუთი, ვალდებულია, დაამტკიცოს ამ საბუთის ნამდვილობა.

ვინაიდან მოსარჩელე აცხადებდა _ 1998წ. 14 ნოემბრის შეთანხმება არ არის ნამდვილი, მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ შეთანხმება არის ნამდვილი. სასამართლომ მოპასუხის მიერ მითითებული შეთანხმების ასლი, რომლის ნამდვილობაც დადასტურებული არ არის, მიიჩნია სარჩელზე უარის თქმის ერთადერთ საფუძვლად.

აღნიშნულის გამო საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კოლეგიის გადაწყვეტილება არის სსკ-ს 105-ე, 135-ე და 137-ე მუხლების დარღვევით მიღებული. პალატამ ჩათვალა, რომ მითითებული საპროცესო ნორმების დარღვევა წარმოადგენს არსებით დარღვევას, რაც ზეგავლენას მოახდენს საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მიღებაზე. სსკ-ს 393-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ამგვარი დარღვევა გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.

პალატამ ჩათვალა, რომ საბუთის ასლი, როგორც მტკიცებულება განხილული და შესწავლილ უნდა იყოს საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში.

2003წ. 28 იანვრის მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხე “კ.” წარმომადგენელმა სასამართლოს წარუდგინა 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების დედანი, რაც მტკიცებულების სახით დაერთო საქმეს.

მოსარჩელე “კ. ს. მ.” წარმომადგენელმა იშუამდგომლა მოპასუხის მიერ წარდგენილ 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების დედანზე ჩატარებულიყო კრიმინალისტიკური და გრაფიკული ექსპერტიზები.

ექსპერტიზის დასკვნით მოპასუხე სს “კ.” მიერ წარმოდგენილი შეთანხმება არ არის შესრულებული გასამრავლებელი აპარატის (ე.წ. ქსეროქსის) საშუალებით. სარეგისტრაციო ბარათსა და ხელშეკრულებაზე შესრულებული ხელმოწერები შეთანხმებაზე რ. გ-ის სახელით, ქართულ ენაზე ეკუთვნის ერთსა და იმავე პირს, დედანი არ არის დამზადებული კომბინირებული გზით და შეთანხმებაზე ხელმოწერები არ არის გაყალბებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილებით “კ. ს. მ.” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლო კოლეგიამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1996წ. 5 ივლისს სს “კ.” და შპს “ბ. კ.” შორის დაიდო ხელშეკრულება თანამშრომლობის შესახებ. ამ ხელშეკრულებით “ბ. კ.” ვალდებულებად განისაზღვრა სს “კ.” ფინანსური დახმარების გაწევა 350000 ლარის ოდენობით (საპროცენტო განაკვეთი 103.000 ლარი). “კ.” კი როგორც ძირითადი ვალი _ 350.000 ლარი და პროცენტი 103.000 ლარი “ბ. კ.” უნდა დაებრუნებინა 1996წ. 20 ოქტომბრამდე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა პირგასამტეხლო 0.5% დაუბრუნებელი თანხიდან ყოველი გაცდენილი დღისათვის.

შპს “ბ. კ.” 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, ხოლო სს “კ.” ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში შპს “ბ. კ.” ვალი არ დაუბრუნა, რის გამოც მისმა დავალიანებამ 1997წ. 17 თებერვლისათვის შეადგინა 727.065 ლარი.

1997წ. 18 თებერვალს გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება შპს “ბ. კ.” და სს “კ.” შორის, რომლის შესაბამისადაც, გირაოში ჩაიდო სს “კ.” ქონება. ამ ხელშეკრულებით 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დასაბრუნებელმა ვალმა ამ პერიოდისათვის შეადგინა 727.065 ლარი, რომელიც უნდა დაფარულიყო 1997წ. 18 მარტამდე.

1997წ. 16 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტროში გაიმართა კონკურსი სს “კ.” აქციათა პაკეტის 50%-ის მართვის უფლების მოპოვების თაობაზე. კონკურსის ოფიციალურ დოკუმენტებში სს “კ.” ვალი შპს “ბ. კ.” მიმართ დაფიქსირდა 827000 ლარის ოდენობით. ვინაიდან კონკურსის მსვლელობისას “ბ. კ.” მოითხოვა სს “კ.” დავალიანების დაფარვა, სს “კ.” კი სათანადო სახსრები არ გააჩნდა, კონკურსის დღესვე გაფორმდა ოქმი სს “კასპიცემენტის” სავალო ვალდებულებების სამართალმონაცვლის შესახებ მიღწეული შეთანხმების თაობაზე”. ოქმის საფუძველზე შეთანხმება მოხდა შპს “კ. ს. მ.”, შპს “ბ. კ.” და სს “კ.” შორის შპს “კ. ს. მ.” მიერ სს “კ.” ყველა საფინანსო ვალდებულების, მათ შორის 827000 ლარის გამოსყიდვისა და 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებაში შპს “კ. ს. მ.” სამართალმონაცვლეობის შესახებ.

1997წ. 16 ოქტომბრის საოქმო შეთანხმების საფუძველზე, შპს “ბ. კ.” დათმო შპს “კ. ს. მ.” სასარგებლოდ სს “კ.” საფინანსო ვალდებულებები, 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რათა მიეღო 500 000 აშშ დოლარი იმ ვადაში და პროცედურით, რაც განისაზღვრა 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში სს “კ.” სავალო ვალდებულებების სამართალმონაცვლის შესახებ მიღწეული შეთანხმების თაობაზე (“1997წ. 16 ოქტომბრის ოქმი ძალაში შესვლის წესის შესახებ”).

ამ ხელშეკრულებით შპს “კ. ს. მ.” იკისრა ვალდებულება, 1997წ. 15 ნოემბრამდე შპს “ბ. კ.” გადაეხადა გადარიცხვის გზით 350000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, ხოლო 150000 აშშ დოლარი გადარიცხულიყო 1997წ. 15 ნოემბრიდან თანაბარი თანხით, თითოეული 37.500 აშშ დოლარის ოდენობით ყოველ სამ თვეში ერთხელ.

ხელშეკრულების 2.3 პუნქტის თანახმად, შპს “კ. ს. მ.” საფინანსო ვალდებულებას 500000 აშშ დოლარის თაობაზე შპს “ბ. კ.” მიმართ გადაიხდიან ფირმები _ “ჰ.” და “ბ.”.

როგორც საქმის მასალებიდან დადგინდა და მხარეებმაც განმარტეს, ფირმა “ბ.” 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების 2.3 პუნქტით ნაკისრი ვალდებულება 500000 აშშ დოლარის გადარიცხვის თაობაზე შეასრულა ამ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადებში, კერძოდ, მან 350000 აშშ დოლარი შპს “ბ. კ.” ანგარიშზე გადარიცხა 1997წ. 13 ნოემბერს, ხოლო 150000 აშშ დოლარი 1998წ. 3 ივლისს.

1997წ. 14 ნოემბერს დაიდო შეთანხმება შპს “კ. ს. მ.” და ფირმა “ბ.” შორის, რომლითაც შპს “კ. ს. მ.” სანაცვლო შესრულების სახით, 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოთხოვნა, თანმხლები მოთხოვნების ჩათვლით სს “კ.” მიმართ, გადასცა ფირმა “ბ.”.

სასამართლო კოლეგია ზემოთ აღნიშნული დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, თვლის, რომ 1997წ. 16 ოქტომბრის ოქმისა და ხელშეკრულების საფუძველზე შპს “ბ. კ.” სამართალმონაცვლე და, შესაბამისად, სს “კ.” კრედიტორი 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულების საფინანსო ვალდებულებებზე და სამოქალაქო სამართლის (1964 წ.) კოდექსის 206-ე მუხლის თანახმად, ამ მოთხოვნის მფლობელი გახდა ფირმა “ბ.” 1997წ. 14 ნოემბრიდან, ვინაიდან 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმებით შპს “კ. ს. მ.” აღნიშნული მოთხოვნა მას გადასცა.

სასამართლო კოლეგიის ზემოთ აღნიშნული დასკვნა ემყარება შემდეგს: 1997წ. 16 ოქტომბრის ოქმით, კერძოდ, მე-3 და მე-4 პუნქტებით მხარეები ცალსახად შეთანხმდნენ, რომ 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, საფინანსო და სახელშეკრულებო ვალდებულებებზე კრედიტორის შპს “ბ. კ.” სრულუფლებიანი სამართალმონაცვლე სს “კ.” მიმართ არის შპს “კ. ს. მ.”. ამ ოქმის ძალაში შესვლის წესი განისაზღვრა 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით, რომლის განუყოფელ და შემადგენელ ნაწილსაც ეს ოქმი წარმოადგენს.

სასამართლო კოლეგია არ იზიარებს მოსარჩელე მხარის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ შპს “კ. ს. მ.” შპს “ბ. კ.” სამართალმონაცვლე და სს “კ.” კრედიტორი გახდა ფირმა “ბ.” მიერ “ბ. კ.” ანგარიშზე კომპენსაციის სახით 500000 აშშ დოლარის მთლიანი მოცულობით ჩარიცხვის შემდეგ, გამომდინარე იქიდან, რომ ოქმისა და ხელშეკრულების დებულებებში ამგვარი მითითება არ არის.

1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ოქმი ოფიციალურად შედის ძალაში ამ ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის შესრულების მომენტიდან.

ხელშეკრულების მე-5 პუნქტით კიდევ უფრო დაკონკრეტებულია სამართალმონაცვლეობის დადგომის მომენტი. ამ პუნქტის მიხედვით სს “კ.” ვალი შპს “ბ. კ.”, 827 000 ლარი, ხდება სს “კ.” ვალი შპს “კ. ს. მ.” ამ ხელშეკრულების 1.1 და 2 პუნქტების დებულებათა შესრულების შედეგად. ამ პუნქტების დებულებები მდგომარეობს იმაში, რომ შპს ,,ბ. კ.” ხსნის კანდიდატურას სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კონკურსიდან სს “კ.” აქციათა პაკეტის 51%-ის მართვაში გადაცემის შესახებ და შპს “კ. ს. მ.” იმარჯვებს კონკურსში და ამასთან ერთად, სს “კ.” საფინანსო და იურიდიული აუდიტორის შემოწმების შედეგები მისთვის მისაღებია.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების 1.1 და 2 პუნქტის დებულებები შესრულებულ იქნა. შპს “ბ. კ.” მოხსნა თავისი კანდიდატურა კონკურსიდან და კონკურსში გაიმარჯვა შპს “კ. ს. მ.”. 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების მიხედვით, ოქმის ძალაში შესვლა დამოკიდებული იყო შპს “კ. ს. მ.” კონკურსში გამარჯვებაზე და მან ამ კონკურსში გაიმარჯვა. სასამართლო კოლეგია თვლის, რომ შპს “კ. ს. მ.” სს “კ.” კრედიტორი გახდა კონკურსში გამარჯვების მომენტიდან, ე.ი. 1997წ. 16 ოქტომბრიდან.

ასევე, 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულების მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, შპს “კ. ს. მ.” მხოლოდ სს “კ.” კრედიტორად გახდომის შემდეგ წარმოეშობოდა შპს “ბ. კ.” კომპენსაციის 500000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შპს “კ. ს. მ.” მიერ 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შპს “ბ. კ.” 500000 აშშ დოლარის ჩარიცხვის თაობაზე შეასრულა ფირმა “ბ.”, ხოლო სანაცვლო შესრულების სახით, შპს “კ. ს. მ.” ფირმა “ბრაიტენბურგერს” დაუთმო მოთხოვნა სს “კ.” მიმართ 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მოთხოვნებზე.

მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ წარმოადგენს რა 1996წ. 5 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ფულად დავალიანებებს, ხოლო მის მიერ ეს მოთხოვნა დათმობილ იქნა ფირმა “ბ.”, სასამართლო კოლეგიას შპს “კ. ს. მ.” სარჩელი უსაფუძვლოდ მიაჩნია.

სასამართლო კოლეგია არ იზიარებს მოსარჩელის პოზიციას იმის შესახებ, რომ 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების საფუძველზე ფირმა “ბ.” დათმობილი მოთხოვნა არ არის ნამდვილი, რადგან ასეთი მოთხოვნა ამ პერიოდისათვის სს “კ.” მიმართ მას არ გააჩნდა და ის წარმოეშვა მხოლოდ “ბ. კ.” 500000 აშშ დოლარის გადარიცხვის შემდეგ.

სასამართლო კოლეგია დადგენილად თვლის, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მოთხოვნა 1997წ. 16 ოქტომბრიდან წარმოეშვა და 1997წ. 14 ნოემბრისათვის მას ასეთი მოთხოვნის უფლება გააჩნდა.

სასამართლო კოლეგია არ იზიარებს მოსარჩელის პოზიციას იმის შესახებ, რომ 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმება არ არის ნამდვილი, რადგან მას “მეწარმეთა შესახებ კანონის” 47-ე მუხლის შესაბამისად, არ ახლავს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება თანხმობის შესახებ დირექტორ რ. გიორგაძისათვის ამგვარი შეთანხმების დადებაზე.

“მეწარმეთა შესახებ კანონის” მე-9 მუხლის თანახმად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში წარმოადგენს დირექტორი და მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ შეიძლება შეიზღუდოს, რაც ნიშნავს, რომ დირექტორს არ შეიძლება აეკრძალოს ამა თუ იმ გარიგებათა დადება, გარდა იმ გარიგებებისა, რომლებზეც თანხმობის გაცემა კანონით სხვა ორგანოთა კომპეტენციას განეკუთვნება.

“მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47-ე მუხლის მიხედვით პარტნიორთა კრების თანხმობა სავალდებულოა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა გადაწყვეტილება სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას ან გადაწყვეტილება მიღებულია “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47.3 მუხლით გათვალისწინებულ საკითხებზე.

სასამართლო კოლეგია თვლის, რომ მოთხოვნის დათმობა არ არის ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას სცილდება, რამდენადაც შპს “კ. ს. მ.” წესდებით განსაზღვრულია, რომ მას შეუძლია განახორციელოს კანონით აუკრძალავი ნებისმიერი საქმიანობა. ასევე, ის არ არის ისეთი გადაწყვეტილება, რომელზეც “მეწარმეთა შესახებ კანონის” 47.3 მუხლის მიხედვით აუცილებელია პარტნიორთა კრების თანხმობა.

გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “კ. ს. მ.”. კასატორი მიუთითებს, რომ გადაწყვეტილება სარჩელზე უარის თქმის შესახებ არ არის სწორი და უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება. ეს ფაქტობრივი გარემოება სასამართლოს მიერ დადგენილია საპროცესო ნორმების დარღვევით, კერძოდ, 2003წ. 28 იანვარს, მოსამზადებელ სხდომაზე, სასამართლო კოლეგიამ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელის წარმომადგენელმა ჩამოაყალიბა განცხადება საბუთის სიყალბის შესახებ, დანიშნა, სასამართლო გრაფიკულ-კრიმინალისტიკური ექსპერტიზა და ეს განხორციელდა იმავე დღეს, იმავე სხდომაზე. 2003წ. 28 იანვრის იმავე სხდომაზე განისაზღვრა, რომ ექსპერტიზის ჩატარება უნდა დავალებოდა იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრს. მოსარჩელისათვის სრულიად მოულოდნელად სასამართლომ ერთხელ უკვე გადაწყვეტილი საკითხი, ექსპერტიზის დანიშვნა, გადაწყვიტა ხელმეორედ და მისი ჩატარება დაავალა უშიშროების სამინისტროს საექსპერტო დაწესებულებას, რომელმაც მათი საწინააღმდეგო დასკვნა შეადგინა, რაც არასრულია, რადგანაც ამ ექსპერტიზის მიერ პასუხი არ არის გაცემული, თუ როდის იქნა შედგენილი მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი 1997წ. შეთანხმება, რომელიც ვიზუალური დათვალიერებით ნამდვილად ჰგავს ახალ დოკუმენტს. საექსპერტო დაწესებულება სასამართლოს პასუხობს, რომ აღნიშნულ საკითხზე ვერ ატარებს ექსპერტიზას იმის გამო, რომ მას არ გააჩნია შესაბამისი მეთოდიკა. საპროცესო ნორმის დარღვევითაა დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ თითქოს ამ დოკუმენტის მიხედვით მოსარჩელემ მოთხოვნის უფლება გადასცა ფირმა “ბ.”.

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ უხეშად დაარღვია სსკ-ს 105-ე მუხლის ნორმები.

საქმეში არსებული ე.წ. შეთანხმების ტექსტის ქართული ვარიანტის მიხედვით მოთხოვნის უფლების გადაცემის შესახებ მსჯელობა წარმოდგენილია მომავალ დროში, სასამართლო კი მიუთითებს, რომ “მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მოთხოვნა 1997წ. 16 ოქტომბრიდან წარმოეშვა და 1997წ. 14 ნოემბრისათვის მას ასეთი მოთხოვნის უფლება გააჩნდა. ეს ფაქტობრივი გარემოება გარდა უკვე აღნიშნული საპროცესო ნორმების დარღვევისა, დადგენილ იქნა სხვა საპროცესო ნორმების დარღვევითაც. სასამართლომ დაარღვია იმავე კოდექსის 106-ე მუხლის ნორმები. მოცემულ საქმეზე კანონიერ ძალაშია შესული თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ნაწილში. მითითებული გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ “კ.” მიმართ მოთხოვნა მოსარჩელეს წარმოეშვა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც “ბ.” “ბ. კ.” სრულად გადაუხადა 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა. მოთხოვნის უფლების წარმოშობა 1998წ. 3 ივნისიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საკასაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია 2001წ. 3 ოქტომბრის განჩინებითაც, რაც დაფიქსირებულია ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილში.

კასატორი მოითხოვს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მათი სარჩელი დაკმაყოფილდება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 163-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ექსპერტების შერჩევის დროს სასამართლო ითვალისწინებს მხარეთა მოსაზრებებს. მხარეებს უფლება აქვთ, შესთავაზონ სასამართლოს ექსპერტად დასანიშნი პირის კანდიდატურები. საკითხს იმის შესახებ, თუ ვის უნდა მიენდოს ექსპერტიზის ჩატარება, საბოლოოდ წყვეტს სასამართლო.

მართალია, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება იმის თაობაზე, თუ რომელ ექსპერტს ან რომელ საექსპერტო დაწესებულებას უნდა დაევალოს ექსპერტიზის ჩატარება სასამართლოს კომპეტენციას წარმოადგენს, მაგრამ ამასთან სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა მოსაზრებები ამა თუ იმ ექსპერტის, ან საექპერტო დაწესებულების არჩევის თაობაზე. ამასთან, სასამართლომ უნდა მიუთითოს, რატომ არ ეთანხმება მხარეთა მოსაზრებას.

როგორც სასამართლოს სხდომის ოქმიდან ირკვევა, სასამართლოს არ გაურკვევია მხარეთა მოსაზრებები იმ საკითხის თაობაზე, თუ სად და ვის მიერ უნდა ჩატარებულიყო ექსპერტიზა. შესაბამისად, დასაბუთებულად უნდა ჩაითვალოს კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლოს მიერ დაირღვა ექსპერტიზის დანიშვნის კანონით დადგენილი წესი.

ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას სასამართლო აანალიზებს, ექპერტიზის დანიშვნისას იყო თუ არა დაცული საპროცესო ნორმები, მხარეთა უფლებები, ამასთან აფასებს გამოყენებული კვლევის მეთოდების მეცნიერულ ხასიათს.

როდესაც დარღვეულია ექსპერტიზის დანიშვნის საპროცესო ნორმები, ექსპერტიზა არ შეიძლება შეფასებულ იქნეს სრულყოფილად და დასაბუთებულად.

ამასთან, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, რომ არ არსებობს ნაწერის შესრულების დროის დადგენის მეცნიერულად დასაბუთებული მეთოდი, დაზუსტებასა და დასაბუთებას საჭიროებს.

სასამართლომ 1997წ. 16 ოქტომბრის ხელშეკრულება და ოქმი გამოიკვლია სრულად და დაადგინა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მოთხოვნა 1997წ. 16 ოქტომბრიდან წარმოეშვა და 1997წ. 14 ნოემბრისათვის მას უკვე გაანჩდა ასეთი მოთხოვნის უფლება, მაგრამ მას უნდა გაეთვალისწინებინა სსკ-ს 106-ე მუხლის მოთხოვნები და ის გარემოება, რომ მოცემულ საქმეზე კანონიერ ძალაშია შესული თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის ნაწილში, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს მოცემულ საქმეზე.

1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების მიხედვით სანაცვლო შესრულების სახით ფირმა “კ. ს. მ.” გადასცემს “ბ. კ.” შესაბამისი ოდენობის მოთხოვნას. დათმობის შემთხვევისას გამოიყენება გერმანიის სამართალი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ კოლეგიის მიერ არ განხორციელებულა მოცემული მტკიცებულებისა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ერთობლივი, ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის საფუძველზე მოცემულ გარიგებაში არსებული ნების განმარტება.

კოლეგიამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გაითვალისწინოს აღნიშნული გარემოებები, მხარეთა მოსაზრებების გათვალისწინებით საექსპერტო დაწესებულებაში დანიშნოს ხელახალი ექსპერტიზა, პრეიუდიციული Mძალის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით დაადგინოს მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის დრო, 1997წ. 14 ნოემბრის შეთანხმების სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევით დაადგინოს მხარეთა ნება, თუ ექსპერტიზის დასკვნისა და საქმის სხვა გარემოებების გათვალისწინებით ამას არსებითი მნიშვნელობა ექნება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე კოლეგიას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.