გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ას-194-887-03 28 ოქტომბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

მ. ცისკაძე

დავის საგანი: ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 25 ოქტომბერს ნ. დ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს თ. გ-ის მიმართ, ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის თაობაზე. მანვე 2000წ. 18 აგვისტოს წარადგინა დამატებითი სასარჩელო განცხადება და მოითხოვა მოპასუხეებისაგან (თ.გ-ი, მ.ბ-ე, გ.ბ-ე) ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1993წ. 10 მაისს მემკვიდრეობით მიიღო ქ.თბილისში, ..., 49-ე ბინა, რომელსაც უწყვეტად ფლობდა 1998წ. 10 სექტემბრამდე. 1998წ. 10 სექტემბერს მოსარჩელემ სადავო ბინა გააქირავა თურქეთის მოქალაქე ქ. ფ-აზე. რამდენიმე დღის შემდეგ, კერძოდ, 1998წ. 17 სექტემბერს თ. გ-მა, მ. და გ. ბ-ებმა ძალადობით გამოიყვანეს ბინის დამქირავებლები დაკავებული ფართობიდან და ორი წლის განმავლობაში არც ბინას ათავისუფლებდნენ და არც ქირას იხდიდნენ. მათ მოსარჩელის ნივთები დააზიანეს და გაიტანეს.

ნ. დ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა კუთვნილი ბინიდან მოპასუხეების გამოსახლება, ზიანის ანაზღაურება 12 თვის მიუღებელი ბინის ქირის, 2400 აშშ დოლარისა და კომუნალური გადასახადების – 400 ლარის დაკისრება.

მოპასუხე თ.გაზდელიანმა სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს გადაუხადა სადავო ბინის ღირებულება – 15000 აშშ დოლარი და შეთანხმების თანახმად, სანაცვლოდ ნ. დ-ს უნდა შეეძინა 2-ოთახიანი ბინა გლდანში. მოპასუხის განმარტებით, ზემოთაღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე წერილობითი მტკიცებულება მას არ გააჩნდა, რადგან ენდობოდა მოსარჩელეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თ.გ-მა მიიჩნია, რომ იგი არის ბინის რეალური მესაკუთრე და მფლობელი.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ 2000წ. 5 ოქტომბერს მოპასუხეების გამოუცხადებლობის გამო გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი შეიტანა თ.გ-მა და მოითხოვა მისი გადასინჯვა და საქმის წარმოების განახლება, რაც თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 23 ოქტომბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა და საქმის წარმოება განახლდა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2000წ. 5 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და დაკმაყოფილდა ნ.დ-ის სარჩელი. მოპასუხეები გამოსახლებულ იქნენ სადავო ბინიდან და მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 4400 აშშ დოლარის (შესაბამისი კურსით ლარებში) მიუღებელი ბინის ქირისა და კომუნალური გადასახადების, 400 ლარის გადახდა.

რაიონული სასამართლოს 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. გ-მა და მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის განსახილველად, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მისმა წარმომადგენელმა ნ.გ-მა იშუამდგომლა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე, რადგან 2001წ. 2 მაისს მისმა მარწმუნებელმა სარჩელი აღძრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე ნ. დ-ის მიმართ სადავო ბინაზე ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და ამავე ბინის მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 17 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრის წარმოება შეჩერდა სადავო ბინაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სამოქალაქო დავაზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონისმიერ ძალაში შესვლამდე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის ვადის გაშვების გამო, რის შემდეგაც ამავე სასამართლოს 2003წ. 21 აპრილის განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა და მოპასუხე თ.გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 3 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.გ-მა სარჩელი აღძრა მოპასუხე ნ.დ-ის მიმართ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და ბინის მესაკუთრედ აღიარების შესახებ, რაც თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებით, რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად მოცემულ შემთხვევაში 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებას აქვს პრეიდიციული ძალა იმ ფაქტების შესახებ, რომ თ.გაზდელიანს არა აქვს ამ ნივთის ფლობის იურიდიული უფლება და იგი ნ.დ-ის პირადი საკუთრების ბინას ფლობს ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ტექინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებით სადავო ბინა საკუთრების უფლებით ირიცხება ნ.დ-ის სახელზე.

ამრიგად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თ. გ-ი უნდა გამოსახლებულ იქნეს სადავო ბინიდან, სკ-ს 171-ე მუხლის თანახმად.

საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა ნ.დ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების – 12 თვის მიუღებელი შემოსავლის: ბინის ქირის 4400 აშშ დოლარისა და კომუნალური გადასახადების, 400 ლარის დაკისრების შესახებ, რადგან დადგენილია, რომ სადავო ბინა ნ.დ-მა ქირავნობის ხელშეკრულების თანახმად, მიაქირავა ფირმა “საქართველოს შპს “B.-ის” გენერალურ დირექტორ ქ. ფ-ას. მხარეთა მიერ ერთი თვის ბინის ქირა განისაზღვრული იყო 200 აშშ დოლარით. აღნიშნული ხელშეკრულება შეწყდა, რადგან თ.გ-მა იძულებითი წესით გამოასახლა დამქირავებლები სადავო ბინიდან და თვითნებურად დაიკავა იგი, რომელსაც დღემდე ფლობს. ნ.დ-მა ამის გამო დამქირავებლებს დაუბრუნა მათ მიერ წინასწარ გადახდილი ბინის ქირა – 200 აშშ დოლარი. ქირავნობის ხელშეკრულება მოიშალა თ.გ-ის ბრალით, მის მიერ მიყენებული ზიანი, სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თ.გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

თ.გ-მა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 21 აპრილის განჩინება გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად იმსჯელა ამავე სასამართლოს 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებაზე, რადგან აღნიშნული გადაწყვეტილებით თ.გ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე არა იმის გამო, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არ დასტურდება, არამედ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. ამავე გადაწყვეტილებით ფაქტობრივად გაზიარებულ იქნა კასატორის მტკიცებულებები ნ.დ-ისათვის ბინის ღირებულების თანხის გადაცემის ნაწილში, რაზედაც სააპელაციო სასამართლოს 2003წ. 21 აპრილის განჩინებაში უნდა ემსჯელა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატა ეყრდნობა ტექინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებს. სკ-ს 210-ე მუხლის შესაბამისად, ბინის საკუთრების შეძენის საფუძველია მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, და არა ტექინვენტარიზაციის ბიუროში. აქედან გამომდინარე, უტყუარი მტკიცებულება ნ.დ-ის მიერ საკუთრების უფლებით ნივთის ფლობისა და 172-ე მუხლის შესაბამისად, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, გამოსახლების ნაწილში არ არსებობს.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ ნ.დ-მა სადავო ბინა მიაქირავა თურქეთის მოქალაქე ვინმე ქ. ფ-ას და მხარეთა მიერ ერთი თვის ბინის ქირა განისაზღვრა 200 აშშ დოლარით; მხარეებს შორის ქირავნობის ხელშეკრულება მოიშალა იმ მოტივით, რომ თ.გ-მა დამქირავებლები თვითნებურად გამოასახლა სადავო ბინიდან. აღნიშნულის მტკიცებულებები საქმეში არ არსებობს. როდესაც დამქირავებელმა გაიგო, რომ სადავო ბინა უფლებრივად დატვირთული იყო კასატორის სასარგებლოდ, მან იგი ნებაყოფლობით დათმო. ნ.დ-მა სადავო ბინა გააქირავა სკ-ის 533-ე, 534-ე მუხლების მოთხოვნების დარღვევით, რის გამოც დამქირავებლებმა 541-ე მუხლის შესაბამისად, უარი თქვეს ხელშეკრულებაზე, რადგან ნ.დ-მა არ აღკვეთა ხელშეშლის გარემოებები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 21 აპრილის განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები.

ქ.თბილისში, ... საკუთრების უფლებით ირიცხება ნ. დ-ის სახელზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ის სარჩელი ნ. დ-ის მიმართ ზემოხსენებულ მისამართზე არსებული საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და ბინის მესაკუთრედ აღიარების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

სადავო ბინა ნ. დ-მა ქირავნობის ხელშეკრულების თანახმად, 1998წ. 10 სექტემბრიდან მიაქირავა შპს “ბ.” გენერალურ დირექტორ ქ. ფ-ას. ბინის ქირა განისაზღვრა ყოველთვიურად 200 აშშ დოლარის ოდენობით.

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილით, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი ან დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო საჩივარი ასეთი სახის პრეტენზიას არ შეიცავს, რის გამოც საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ ფაქტებს უდავოდ მიიჩნევს.

ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ჩათვალა კანონიერად სადავო ბინიდან თ. გ-ის გამოსახლება და ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, ვინაიდან კასატორს ბინის ფლობის იურიდიული უფლება არ გააჩნია. ამ გარემოებას სასამართლომ სავსებით სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა და მიუთითა სკ-ს 172-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებიდან გამომდინარე, დადგენილად ცნო თ.გ-ის ბრალეულობა ნ.დ-სა და შპს “ბ.” დირექტორს შორის დადებული ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტაში, ხოლო სკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად, მართებულად ცნო მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის თ.გ-ისათვის დაკისრება, ვინაიდან აღნიშნული ნორმით ანაზღაურებას ექვემდებარება ის მიუღებელი შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია მხარეს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ ნ.დ-მა ბინა გააქირავა სკ-ს 533-ე და 534-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით, რის გამოც დამქირავებლებმა 541-ე მუხლის შესაბამისად, უარი თქვეს ხელშეკრულებაზე. კასატორი ვერ ადასტურებს 533-534-ე მუხლებით გათვალისწინებუკუ ნივთის უფლებრივი და ნივთობრივი ნაკლის არსებობას. ამასთან, საქმის მასალებით დასტურდება ის გარემოება, რომ დამქირავებელს ქირავნობის ხელშეკრულება ნებაყოფლობით არ შეუწყვეტია და ასეთი გამოწვეული იყო თვით კასატორის მოქმედებით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად იმსჯელა ამავე სასამართლოს 2002წ. 28 ივნისის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც მას ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობაზე უარი ეთქვა არა ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, არამედ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. აღნიშნული გადაწყვეტილებით თ. გ-ის სარჩელი ნ. დ-ის მიმართ სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და ბინის მესაკუთრედ აღიარების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რითაც დადგინდა, რომ თ. გ-ს სადავო ბინის ფლობის კანონიერი უფლება არ გააჩნია. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ზემოხსენებული გარემოება სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაუდო საფუძვლად თავის განჩინებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონის დაღრვევის გარეშეა მიღებული და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოქრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 21 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.