გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ას-22-720-03 30 სექტემბერი, 2003 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

მ. სულხანიშვილი

სარჩელის საგანი: ძირითად სარჩელში – უკანონო ნაგებობის აღება, შეგებებულ სარჩელში – სამკვიდროდან სავალდებულო წილის მიღება, მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 28 ივლისს ა. დ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ს. ო-ის მიმართ, უკანონო ნაგებობის აღების თაობაზე. მან აღნიშნა, რომ მხარეების დედამ – ს. ო-ამ, რომელიც გარდაიცვალა 1995 წელს, 1973წ. შედგენილი ანდერძით, რომლის თანამხადაც მის საკუთრებაში არსებული მთელი ქონება, მათ შორის ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, უანდერძა ა.დ-ს. ხოლო ს.ო-ს, როგორც უღირს მემკვიდრეს დედამ არაფერი არ უანდერძა, რადგან მოსარჩელის განმარტებით, მათ დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდათ, ადგილი ჰქონდა ფიზიკურ შეურაცხყოფასაც, რის გამოც ს. ო-ა საცხოვრებლად თავის ქალიშვილთან გადავიდა.

ს. ო-მა, ჯერ კიდევ დედის სიცოცხლეში, მისი ნებართვის გარეშე, აიშენა სამ ოთახიანი სახლი სათავსოებითა და სარდაფით, სადაც დღემდე ცხოვრობს თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. ერთი წლის წინ მოპასუხემ ა.დ-ს შესთავაზა სარდაფის თავზე ტუალეტის და სააბაზანოს დაშენება იმ პირობით, რომ ეს მოსახერხებელი იქნებოდა მისი უსინათლო მეუღლისათვის. მოსარჩელეს აღნიშნული ნებართვა არ მიუცია, თუმცა მოპასუხემ ისარგებლა, რომ ა.დ-ი იქ არ ცხოვრობდა და ააშენა ოთხი, რომელმაც მოსარჩელეს დაუბნელა სამზარეულოს ფანჯარა, დაუზიანა ოთახში შემავალი წყლის მილები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა უკანონო ნაგებობის აღება, რათა მან, როგორც მესაკუთრემ თავისუფლად ისარგებლოს კუთვნილი ფართით.

ს. ო-მა სასარჩელო განცხადება არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს, სადაც აღნიშნა, რომ სამ ოთახიანი ბინის მშენებლობაზე მას ჰქონდა აღმასკომის ნებართვა და დედის თანხმობა. მოცემული სახლთმფლობელობის ლიტ “ბ”-ში იგი ცხოვრობდა 1970 წლიდან, იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, სახლი დაზღვეულია მის სახელზე. ს. ო-ას გარდაცვალების შემდეგ მთელი სახლთმფლობელობა თვითნებურად, მისთვის შეუტყობინებლად, გადაიფორმა ა.დ-მა, რითაც დაირღვა მისი კონსტიტუციური უფლება საკუთრებაზე. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა ს. ო-ას ანდერძის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ვინაიდან ანდერძი დაწერილ იქნა 1973 წელს, ძველი რედაქციის სკ-ს მოქმედებისას. მხარე ამ დროისათვის, კერძოდ, 1970 წლიდან იყო მეორე ჯგუფის ინვალიდი. ამრიგად, სკ-ს (1964წ.) 547-ე მუხლის თანახმად მას გააჩნდა სავალდებულო წილის მიღების უფლება. ს.ოგანეზოვმა აღნიშნა, რომ დედის ანდერძის არსებობის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა დედის გარდაცვალების შემდეგ, 2001 წელს, რაც ცხადყოფს, რომ მისი მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული.

ქ.თბილისის ისან-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა.დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სკ-ს 170-ე მუხლის I ნაწილითა და 172-ე მუხლის II ნაწილით და მიიჩნია, რომ ს.ო-ს არ გააჩნდა ლიტ “ა”-ზე სადავო მიშენების განხორციელების უფლება, ვინაიდან აღნიშნულით ილახებოდა ა.დ-ის საკუთრების უფლება.

ს.ო-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სასამართლომ გაიზიარა მხარის მოსაზრება, იმის შესახებ, რომ ს.ოგანეზოვმა დედის ანდერძის შესახებ შეიტყო 2001 წელს, ამრიგად, მისი მოთხოვნა დედის დანაშთი ქონებიდან სავალდებულო წილის მიღების შესახებ ხანდაზმულად არ მიიჩნია. რის შედეგად დაკმაყოფილდა ს.ო-ის მოთხოვნა სავალდებულო წილის მიღების შესახებ და ლიტ “ა”-დან გამოეყო პირველის სართულის ¹4 ოთახი 17,10 კვ.მ ფართით, ¹5 შუშაბანდი 4,35 კვ.მ ფართით, აგრეთვე მის სახელზე აღირიცხა საკუთრების უფლებით აღნიშნულ მისამართზე სახლთმფლობელობის ლიტ “ბ”. შეგებებული სარჩელი ანდერძის ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ა.დ-მა და მოითხოვა მისი გაუქმება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში.

ს.ო-მა მიმართა სააპელაციო სასამართლოს შეგებებული სააპელაციო საჩივრით და მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 22 მარტის განჩინებით საქმეზე დაინიშნა საინჟინრო ტექნიკური ექსპერეტიზა. აღნიშნულზე კერძო საჩივარი შეიტანა ა.დ-მა. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრებიოს საქმეთა პალატის 2002წ. 24 მაისის განჩინებით კერძოO საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 28 მარტის გადაწყვეტილებით ა.დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ხოლო ს.ო-ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლთმფლობელობა, კერძოდ, ქ.თბილისში, ... მდებარე სახლის ლიტ “ა” შენობის ორი ოთახი სასარგებლო ფართით 55,54 კვ.მ ა.დ-მა მიიღო ანდერძით ს. ო-ასაგან. 2000წ. მდგომარეობით სადავო სახლთმფლობელობა შედგება ლიტ “ა” და ლიტ “ბ” შენობებისაგან. ამათგან კანონიერია ორი საცხოვრებელი ოთახი ფართით 38,71 კვ.მ, სასარგებლო ფართი 55,54 კვ.მ. უკანონოა სამი ოთახი 50 კვ.მ და 76,3 კვ.მ სასარგებლო ფართი.

ქ.თბილისის ისნის რაიონის გამგეობის 2000წ. 31 ივნისის გადაწყვეტილებით ა.დ-ის სახელზე სადავო სახლის ლიტ “ა” და ლიტ “ბ” შენობების დაუკანონებებლი ნაწილი დაკანონდა და აღირიცხა ა.დ-ის სახელზე, გარდა სადავო შენობისა, რომელიც ს. ო-მა ააშენა ლიტ “ა” შენობის თავზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ა.დ-ის ის მოსაზრება, რომ სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული მამკვიდრებლის მიერ ს. ო-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის ფაქტი, რის გამოც მას სავალდებულო წილი არ ეკუთვნოდა.

საოლქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ა.დ-ის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული ს. ო-ისათვის სასამართლო წესით მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის ფაქტი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ანდერძის გაცემის დროს ს. ო-ი ითვლებოდა შრომისუუნაროდ და მას უნდა მიეღო სავალდებულო წილი. რაც შეეხება აპელანტის მოსაზრებას, რომ ს.ო-მა იცოდა ანდერძის თაობაზე და მან დაარღვია ხანდაზმულობის ვადა, აღნიშნული საოლქო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული უსაფუძვლობის გამო. კერძოდ, ს.ო-მა შეგებებულ სარჩელში მიუთითა, რომ მისთვის ცნობილი არ იყო ანდერძის თაობაზე და აპელანტმა კი ვერ შეძლო საპირისპიროს დადასტურება. ამრიგად, ს.ოგანეზოვი ცნობილ იქნა ს. ო-ას მემკვიდრედ, რომელსაც სამოქალაქო კანონმდებლობის თანახმად სავალდებულო წილის სახით შეხვდა ს. ო-ას სახელზე სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის რიცხული იმ ქონების ორი მესამედი, რაც ერგებოდა მას კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის ის მოსაზრება, რომ სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა განსაზღვრულიყო იმ დროს მოქმედი სკ-ს 547-ე მუხლის შესაბამისად, კერძოდ, სამკვიდრო ქონების ½1/2-ის 2/3, რაც შეადგენს სამკვიდრო ქონების 1/3. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სკ-ს 172-ე მუხლის II ნაწილის თანახმად ს.ო-ის მიერ ლიტ “ა”-ს სარდაფის თავზე დაშენების მონგრევის საფუძველი არ არსებობს, რადგან 2002წ. 5 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნით დადგინდა, რომ სადავო შენობა არ არღვევს ა.დ-ის საცხოვრებელი ბინის ტექნიკური ნორმით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს. სასამართლოს აზრით, სადავო სახლთმფლობელობის ლიტ “ბ”-ს, როგორც უკანონო ნაგებობის დანგრევის შესახებ მოთხოვნა შეუძლია არა ა.დ-ს, არამედ შესაბამის კომპეტენტურ ორგანოებს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრებიოს საქმეთა პალატის 2003წ. 28 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა.დ-მა და მოითხოვა მისი გაუქმება. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის ჩატარება გასახილველ საქმეზე უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან, იგი სარჩელში ითხოვდა ს.ოგანეზოვის მიერ მიშენებული ნაგებობის დანგრევას იმ მოტივით, რომ შენობა წარმოადგენდა უკანონო ნაგებობას მის კუთვნილ მიწაზე და არა მოსარჩელის საყოფაცხოვრებო პირობების გაუარესების, კერძოდ დაბნელების გამო.

ა.დ-ის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არ გამოასწორა რაიონული სასამართლოს მიერ დაშვებული შეცდომა და სსკ-ს 189-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით მიიღო და განიხილა ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან შეუსაბამო შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნები. კასატორის აზრით, საოლქო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

ა.დ-მა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება სადავო სახლთმფლობელობის ლიტ “ბ”-ს მისი საკუთრებიდან ს.ოგანეზოვისათვის გადაცემის ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია, კერძოდ, მითითებული არ არის შესაბამისი მატერიალური ნორმები.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სკ-ს (1964წ.) 556-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც ს. ო-ს გაშვებული აქვს სამკვიდროდან ყოველგვარი წილის მიღების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. ა.დ-მა აღნიშნა, რომ სწორედ ზემოხსენებული საფუძვლით მოითხოვდა მოწინააღმდეგე მხარის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას და არა ს. ო-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის გამო. კასატორის აზრით, მიუხედავად იმისა, იცოდა თუ არა ს.ოგანეზოვმა დედის ანდერძის არსებობის შესახებ, მისთვის ცნობილი იყო ს. ო-ას გარდაცვალებისა და სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუმცა 6 თვის განმავლობაში მას მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე მოთხოვნა არ დაუყენებია. ა.დ-მა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და თავის გადაწყვეტილებაში არ იმსჯელა ზემოხსენებულ საკითხთან დაკავშირებულ საქმის ფაქტიურ გარემოებებზე, კერძოდ მოწმეთა ჩვენებებზე, რითაც დაარღვია სსკ-ს მე-4, მე-5, მე-2 მუხლები, 102-ე მუხლის I ნაწილი, 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი.

ა.დ-ის აზრით, სადავო სახლთმფლობელობის ლიტ “ა”-ს სარდაფის თავზე ს.ოგანეზოვის მიერ განხორციელებული დაშენებით შეილახა მისი, როგორც მესაკუთრის უფლებები, ამრიგად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის I პუნქტი და სკ-ს 170-172-ე მუხლები. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატას კონკრეტულად უნდა მიეთითებინა, თუ რომელ ორგანოს შეეძლო ლიტ “ბ” სახლთმფლობელობის, როგორც უკანონო ნაგებობის დანგრევის შესახებ მოთხოვნის დაყენება. აღნიშნული, კასატორის აზრით, წარმოადგენს სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტით გათვალისწინებულ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს.

ა.დ-მა მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 28 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა მამკვიდრებლის გარდაცვალებისა და სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 543-ე მუხლით, რომელიც ადგენს, რომ სამკვიდროს დამტოვებლის არასრულწლოვან ან არაშრომისუნარიან შვილებს, რა შინაარსისაც უნდა იყოს ანდერძი, ეკუთვნით სამკვიდრო წილი, რომელიც არ შეიძლება იყოს იმ წილის ორ მესამედზე ნაკლები, რაც თითოეულ მათგანს კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს ერგებოდათ (სავალდებულო წილი). სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ს. ო-ს, როგორც მეორე ჯგუფის ინვალიდს 1970 წლიდან დანიშნული აქვს რა პენსია და არის შრომისუუნარო, 1995 წელს გარდაცვლილი დედის _ ს. ო-ას სამკვიდრო ქონებიდან უნდა განესაზღვროს სავალდებულო წილი. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლი აწესებდა რა სამკვიდროს მიღებას როგორც ქონების ფაქტობრივი ფლობით ან მართვით, ასევე მემკვიდრის მიერ სანოტარო ორგანოში სამკვიდროს მიღებაზე განცხადებით მიმართვით, ასეთი მოქმედებების შესრულებისათვის ადგენდა სპეციალურ ვადას – ექვს თვეს. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიყენა რა მითითებული მუხლი, არ იმსჯელა ამ უკანასკნელი ნორმით გათვალისწინებული მოქმედებები შესრულებული იყო თუ არა მემკვიდრის მიერ, რაც სავალდებულო წილის მიკუთვნების აუცილებელ პირობას წარმოადგენს. ამ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ დარღვეულ იქნა სამართლის ნორმები, ვინაიდან სსკ-ს 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა” პუნქტის თანახმად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

საფუძვლიანია კასატორის მოსაზრება, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისას ა. დ-ის სახელზე აღრიცხული, ქ. თბილისში ... მდებარე ლიტერ “ბ” ისე გადასცა საკუთრებაში ს. ო-ს, რომ არ მიუთითა სამართლის ნორმა. სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სააპელაციო პალატამ უკანონო მშენებლობის აღების თაობაზე მიუთითა, რომ აღნიშნული მოთხოვნის უფლება აქვს შესაბამის ორგანოს და არა ა. დ-ს. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლო თუკი მიიჩნევდა რომ სარჩელის ეს ნაწილი წარმოდგენილი იყო არასათანადო მოსარჩელის მიერ, სადავო საკითხზე უნდა ემსჯელა სსკ-ს 85-ე მუხლით დადგენილი წესების გათვალისწინებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე სსკ-ს 412-ე მუხლის თანახმად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა საპროცესო პალატის 2003წ. 28 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.