ას-331-1010-03 13 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: ანდერძის ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინა საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მეუღლეების – პ. და ფ. ფ-ების სახელზე. პ. ფ-ი გარდაიცვალა 1984 წელს, ხოლო ფ. ფ-ი 1994 წელს. აღნიშნულ ბინაში ცხოვრებას განაგრძობდა მათი შვილი – ა. ფ-ი, რომელიც გარდაიცვალა 2000წ. 5 დეკემბერს.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ე. ზ-ის განცხადების საფუძველზე დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი, რომ აწ გარდაცვლილი ა. ფ-ი კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე საკუთრების უფლებით ფლობდა მისი მშობლების ბინას, ქ. თბილისში, ... ასევე, დადგენილია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ე. ზ-ეს მიღებული აქვს სამკვიდრო ქონება ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე.

ნ., ს. და ლ. ფ-ებმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს ე. ზ-ისა და ი. მ-ის მიმართ და მიუთითეს, რომ მათ დაკრძალეს ა. ფ-ი, ისინი ფაქტობრივად დაეუფლნენ მის ქონებას, რადგან გარდაცვლილს სხვა რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები არ დარჩენია. ამასთან, აღნიშნეს, რომ სამკვიდრო ქონების გაყოფისას ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას მოპასუხეებთან, რომლებმაც 2000წ. 15 ოქტომბერს გატეხეს სადავო ბინის კარები და აღარ უშვებენ სახლში. მოპასუხეებმა განუცხადეს, რომ ა. ფ-მა 2000წ. 26 ნოემბერს შედგენილი შინაურული ანდერძით მისი კუთვნილი ბინა დაუტოვა მათ (ე. ზ-ესა და ი. მ-ეს). სარჩელით მოითხოვეს ანდერძის ბათილად ცნობა, სადავო ბინაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, ბინაში შესახლება.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ., ს. და ლ. ფ-ების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი საფუძვლით: სასამართლომ დადასტურებულად ცნო ის ფაქტი, რომ სადავო ანდერძი შედგენილია და ხელმოწერილია აწ გარდაცვლილ ა. ფ-ის მიერ. ამასთან, არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო ანდერძი დაწერილია ფორმის დაუცველად. ჩათვალა, რომ შინაურული ანდერძი შედგენილია მოანდერძის დავალებით და მოანდერძემ მოაწერა მას ხელი სკ-ს 1364-ე მუხლით მოთხოვნათა დაცვით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ., ს. და ნ. ფ-ებმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 5 მაისის გადაწყვეტილებით ნ., ს. და ლ. ფ-ების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ამ საქმეზე თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიიღეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა ნ., ს. და ლ. ფ-ების სარჩელი. ბათილად იქნა ცნობილი ა. ფ-ის სახელით შესრულებული 2000წ. 26 ნოემბრის ანდერძი. ნ., ს. და ლ. ფ-ები, თითოეული ცნობილ იქნა თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ¼1/4-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადასტურებულად ცნო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ... წარმოადგენდა პ. და ფ. ფ-ების საკუთრებას, რომელთა გარდაცვალების შემდეგ ბინას ფლობდა აწ გარდაცვლილი ა. ფ-ი. მან 2000წ. 26 ნოემბერს შედგენილი შინაურული ანდერძით თავისი კუთვნილი ბინა უანდერძა მამიდაშვილს – ე. ზ-ეს და მის მეუღლეს. მიიჩნია, რომ სადავო ანდერძი შედგენილია კანონის სკ-ს 1364-ე მუხლით დადგენილი წესის დარღვევით, კერძოდ, იგი არ არის შესრულებული და ხელმოწერილი მოანდერძის ა. ფ-ის მიერ, რაც ამავე კოდექსის 1403-ე მუხლის I და III ნაწილების თანახმად წარმოადგენს ანდერძის ბათილობის საფუძველს. ამასთან, ჩათვალა, რომ მოწმეების მიერ ხელმოწერები შესრულებულია სკ-ს 1387-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, რომლის თანახმადაც მოწმეები უნდა ესწრებოდნენ ანდერძის, შედგენის პროცესს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ე. ზ-ემ და ი. მ-ემ, რომლებმაც მოითხოვეს ზემოხსენებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებისათვის სარჩელზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით: მოანდერძემ ანდერძი შეადგინა სკ-ს 1364-ე მუხლის შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამდენად, გადაწყვეტილება გამოიტანა სამართლის ნორმების დარღვევით, რის გამოც სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” პუნქტის თანახმად, ექვემდებარება გაუქმებას, კერძოდ, გამოიყენა სკ-ს 1367-ე მუხლი, რაც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, არასწორად განმარტა სკ-ს 1364-ე მუხლი. კასატორი, ასევე მიუთითებს სასამართლომ ისე ცნო ისინი მესაკუთრეებად, რომ არ იმსჯელა მოსარჩელეებს გაშვებული ჰქონდათ თუ არა სამკვიდროს მიღების ვადა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის მოტივები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს. კერძოდ, მოსარჩელეთა სადავო სახლზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, ფაქტობრივი გარემოება, რომ შინაურულ ანდერძზე ხელმოწერა შესრულებული არ არის მოანდერძე ა. ფ-ის მიერ. აღნიშნული სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა გრაფიკული ექსპერტიზის 2002წ. 21 თებერვლის დასკვნის თანახმად. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ანდერძის ხელნაწერი ტექსტი და ფ-ის ხელნაწერი ავტობიოგრაფია სხვადასხვა პირმა შეასრულა.

სკ-ს 1403-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ამავე მუხლის III ნაწილის თანახმად, ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნით ვერ დადგინდა ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი ა.ფ-ის სახელით შევსებული და ხემოწერილი ორი ავტობიოგრაფია, კადრების ანკეტები, ხელშეკრულება ნამდვილად შესრულებულია და ხელმოწერილია თუ არა ა.ფ-ის მიერ. ექსპერტიზის დასკვნის მე-2 პუნქტში მითითებულია, რომ ავტობიოგრაფიაზე და ანკეტაზე ხელმოწერები შესრულებულია ერთი და იმავე პირის მიერ. გარდა ამისა, ექსპერტიზა დასკვნის პირველ პუნქტში კატეგორიული ფორმით ადასტურებს, რომ ანდერძის ხელნაწერი ტექსტი და ექსპერტიზაზე შესადარებლად გაგზავნილი ავტობიოგრაფიის ხელნაწერი ტექსტი შესრულებულია სხვადასხვა პირის მიერ.

აღნიშნულის გათვალისწინებით პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა ბათილად ა.ფოცხვერაშვილის სახელით 2000წ. 26 ნოემბერს შესრულებული შინაურული ანდერძი, რადგან სკ-ს 1403-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. ამავე მუხლის III ნაწილის მიხედვით ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით. მოცემულ შემთხვევაში დარღვეულია შინაურული ანდერძის შედგენის სკ-ს 1364-ე მუხლით გათვალისწინებული წესი, რომლის თანახმად მოანდერძეს შეუძლია თავისი ხელით დაწეროს ანდერძი და ხელი მოაწეროს მას.

პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით ისე ცნო მოსარჩელეები სადავო სახლის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, რომ არ გაურკვევია კანონით დადგენილ ვადაში მათ ფაქტობრივად ან იურიდიულად მიიღეს თუ არა მემკვიდრეობა.

საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს მოსარჩელეებმა კანონით დადგენილ ვადაში მიიღეს თუ არა მემკვიდრეობა, ხოლო თუ ვადა გაშვებულია, უნდა იმსჯელოს ვადის გაშვების საპატიო მიზეზებზე და ისე გადაწყვიტოს მათი სადავო სახლის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის საკითხი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. ზ-ისა და ი. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 5 მაისის გადაწყვეტილება, კერძოდ, ნ., ს. და ლ. ფ-ების, თითოეულის თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/4-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატას. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.