გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ ას-527-1201-01 25 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

მ. სულხანიშვილი

დავის საგანი: დარღვეული საავტორო უფლებების აღდგენა, მორალური ზიანის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), ლოგოტიპის ქართული ვერსიის ერთადერთ ავტორად და მესაკუთრედ ცნობა, მოსარჩელისათვის ლოგოტიპის გამოყენების აკრძალვა (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 31 იანვარს დ. მ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს შპს “კ. ბ. ჯ.” და “ზ. კ. კ.” მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეთათვის სულ 1.320.000 ლარის, მათ შორის მორალური ზიანის სახით, 120.000 ლარის, სოლიდარულად დაკისრება, მოპასუხეთა მხრიდან მის მიერ შექმნილი “კ.” ქართული ლოგოტიპის მოსარჩელის თანხმობისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე გამოყენების აკრძალვა, ვინაიდან ასეთი მოქმედებით ირღვევა მისი, როგორც ავტორის ქონებრივი უფლებები. დ.მ-ემ მიიჩნია, რომ ნაწარმოებზე მისი ავტორობა დასტურდებოდა თბილისის სამხატვრო საწარმოო კომბინატის სამხატვრო საბჭოს 1993წ. 27 აპრილის ¹8 ოქმით და საავტორო უფლებათა სააგენტოში განხორციელებული რეგისტრაციით. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხეთა მიერ საქართველოში ყოველწლიურად ჩამოისხმება 15 მილიონი ლარის ღირებულების “კოკა-კოლა”, რაც საერთო ჯამში 1993 წლიდან 2001 წლამდე შეადგენს 120.000.000 ლარს. აღნიშნული ღირებულების 1% კი შეადგენს 1.200.000 ლარს. მან აღნიშნა, რომ საავტორო ხელშეკრულების დადების შემთხვევაში იგი დათანხმდებოდა “კოკა-კოლას” სარეალიზაციო ფასის არანაკლებ 1%-ის ოდენობის შემადგენელ ჰონორარზე.

დ. მ-ემ განმარტა, რომ 1976 წელს შექმნა “კოკა-კოლას” ლათინური გამოსახულების ქართული ლოგოტიპის ესკიზი. 1993წ. აპრილში მას და “კ. კ.” (ამჟამად “კ. ბ. ჯ.”) პრეზიდენტ თ. ჭ-ას შორის მიღწეულ იქნა ზეპირსიტყვიერი შეთანხმება ლოგოტიპის ესკიზის აშშ-ში, კერძოდ, ატლანტაში მდებარე “ზ. კ. კ.” შტაბ-ბინაში გაგზავნის თაობაზე იმ მიზნით, რათა მომხდარიყო მისი, როგორც სავაჭრო ნიშნის შეფასება (მოწონება). აღნიშნული შეთანხმების მიხედვით, ლოგოტიპის ესკიზის მოწონების შემთხვევაში დ.მ-ესა და შპს “კ. კ.” შორის უნდა გაფორმებულიყო შესაბამისი საავტორო ხელშეკრულება. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ლოგოტიპის ესკიზი მოიწონა “ზ. კ. კ.”, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ აღნიშნული ლოგოტიპი საქპატენტის მიერ დარეგისტრირდა “ზ. კ. კ.” სახელზე, როგორც სასაქონლო ნიშანი. 1993წ. ივლისიდან საქართველოში დაიწყო კოკა-კოლას ჩამოსხმა და რეალიზაცია დ.მანჯგალაძის მიერ შექმნილი ლოგოტიპის გამოყენებით, მასთან საავტორო ხელშეკრულების გაფორმებისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე.

მოპასუხე მხარემ სარჩელი არ ცნო. “ზ. კ. კ.” წარმოდგინა შეგებებული სარჩელი, რომელშიც მიუთითა, რომ სასაქონლო ნიშანი “ჩოცა-ჩოლა” საყოველთაოდ ცნობილი ნიშანია, წარმოადგენს “ზ. კ. კ.” საკუთრებას და ამ ნიშანზე 1892 წლიდან გააჩნია ყველა ქონებრივი და არაქონებრივი განსაკუთრებული უფლება; აღნიშნული ლოგოტიპი რეგისტრირებულია თითქმის ყველა ქვეყანაში; საბჭოთა კავშირში ლოგოტიპის სარეგისტრაციო განაცხადი შეტანილი იყო 1925 წელს და რეგისტრირებულია 1928 წლიდან. “ზ. კ. კ.” სასაქონლო ნიშანზე “ჩოცა-ჩოლა” სარეგისტრაციო განაცხადი საქართველოში შეიტანა 1992 წელს, ხოლო ქართული ვარიანტის სარეგისტრაციო განაცხადი _ 1993 წელს; როგორც ინგლისური, ისე ქართული ვერსიები საქართველოში სასაქონლო ნიშნებად რეგისტრირებულია 1996 წლიდან; საქართველოში სხვადასხვა დროს მოქმედი კანონმდებლობისა და საერთაშორისო კონვენციების შესაბამისად, მოცემული ნიშნის სხვადასხვა ანბანით გამოსახვა, ანუ ტრანსლიტერაცია წარმოადგენს ტექნიკურ შესრულებას, უკვე არსებული ნამუშევრის უბრალო იმიტაციას ან კოპირებას. ტრანსლიტერული ნამუშევარი არ არის საავტორო უფლების ობიექტი, ვინაიდან ორიგინალური არაა, არ წარმოადგენს ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი შრომის ნაყოფს. “ზ. კ. კ.” და მოსარჩელეს შორის არ ყოფილა არანაირი შეთანხმება “ჩოცა-ჩოლა”-ს ნიშნის თარგმნის ან სხვაგვარი გადამუშავების თაობაზე; ის გარემოება, რომ დ.მ-ემ საავტორო უფლებათა დაცვის სააგენტოში უკანონოდ დაარეგისტრირა ლოგოტიპის ქართული ვერსია, როგორც საკუთარი ორიგინალური ქმნილება, ლახავს “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებებს. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ მოითხოვა: “ზ. კ. კ.” აღიარება “ჩოცა-ჩოლა”-ს ლოგოტიპისა და მისი ქართული ტრანსლიტერაციული ვერსიის ავტორად და ერთადერთ მესაკუთრედ, დ.მანჯგალაძის მიჩნევა “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებათა დამრღვევად, მისთვის, როგორც საავტორო უფლებების დამრღვევისათვის, ლათინური ლოგოტიპის, ასევე მისი ქართული ტრანსლიტერაციული ვერსიის ნებისმიერი ფორმით გამოყენების აკრძალვა. მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელს თან დაურთო აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ინტელექტუალური სამართლის სფეროში მოღვაწე ფრანგი სპეციალისტის პიერ ლენუარისა და ქართველი სპეციალისტის დ. ძ-ის სამართლებრივი დასკვნა.

2001წ. 1 ოქტომბრის განცხადებით მოსარჩელე დ.მ-ემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა 87500 ლარის ოდენობით. ამასთან, წარმოადგინა შეპასუხება შეგებებულ სარჩელზე და მიუთითა მის უსაფუძვლობაზე, რაც დაასაბუთა განცხადებას თანდართული პროფესორ გ. წ-ისა და მეცნიერებათა აკადემიის კ.კ-ის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშროლის, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორის, პროფესორ ე. მ-ის, დასკვნებით, ხელოვნების სფეროში მოღვაწე მ. ა-ის საექსპერტო ანგარიშით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა როგორც დ.მ-ის სარჩელი, ისე “ზ. კ. კ.” შეგებებული სარჩელი. კოლეგიის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ქართული ლოგოტიპი “კოკა-კოლა” ობიექტური ფორმით არსებობდა 1993 წლიდან და მისი ავტორი მოსარჩელეა; აღნიშნული ლოგოტიპის ქართული ესკიზი წარმოადგენს ნახატს. ნახატი კი, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 489-ე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლების საგანი შეიძლება იყოს, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ის მაინც ვერ იქნება განხილული, როგორც საავტორო სამართლით დაცული ობიექტი, ვინაიდან არ აკმაყოფილებს საერთაშორისო და ეროვნული კანონმდებლობით დადგენილ საავტორო სამართლის ობიექტის დაცვისუნარიანობის ძირეულ მოთხოვნას საავტორო სამართლით დაცული ობიექტის ინტელექტუალური საქმიანობის შედეგად შექმნის შესახებ; მოსარჩელის მიერ შექმნილი “ჩოცა-ჩოლა”-ს ქართული ლოგოტიპი წარმოადგენს ლათინური ანბანით შექმნილი ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაციას (კოპირებას) და ადაპტაციას (გადამუშავებას) ქართულ ანბანში, ანუ მის ტრანსლიტერაციას, ერთი დამწერლობის ასოების გადაცემას სხვა დამწერლობის ასოებით, რის გამოც იგი არ წარმოადგენს ავტორის პიროვნულ ინტელექტუალურ ქმნილებას, გამორჩეულს ინდივიდუალურობითა და ორიგინალურობით;

სასამართლო კოლეგიამ, ასევე, უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ საავტორო უფლებების დარღვევის შედეგად ავტორიტეტის შელახვისა და განცდების სახით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი სკ-ს მე-18 მუხლით დადგენილი არ არის;

სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ქართული ლოგოს ავტორად “ზ. კ. კ.” აღიარების შესახებ, არ ჩათვალა რა დ.მ-ე “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებების დამრღვევად, ვინაიდან დ.მ-ემ ქართული ესკიზის შექმნისას სრულად და მაქსიმალურად შეინარჩუნა ორიგინალური ლათინური ლოგოს გამოხატვის ფორმა, რამაც გამოიწვია ამ ლოგოტიპის მოწონება და მის სასაქონლო ნიშნად რეგისტრაციაში გატარება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. მ-ემ, ხოლო მოპასუხე “ზ. კ. კ.” წარმომადგენელმა მ. ა-მა შეიტანა შეგებებული საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა საკასაციო პალატის 2002წ. 19 ივლისის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე მხატვარ-დიზაინერი დ. მ-ე იყო ლათინური ლოგოს “ჩოცა-ჩოლა-ს” ქართული ვარიანტის ქართული ლოგოს _ “კოკა-კოლას” ესკიზის ავტორი. მოსარჩელის მიერ შექმნილი ლათინური ლოგოს “ჩოცა-ჩოლა-ს” ქართული ესკიზი წარმოადგენდა ნახატს, ნახატი კი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია) 489-ე მუხლის მიხედვით საავტორო უფლების საგანი შეიძლება იყოს. საოლქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ შექმნილი “ჩოცა-ჩოლა-ს” ქართული ლოგო წარმოადგენდა ლათინურ ანბანზე შექმნილი “ჩოცა-ჩოლა-ს” ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაციას (კოპირებას), ადაპტაციას (გადამუშავებას) ქართულ ანბანთან და მიიჩნია, რომ აღნიშნულის გამო, იგი არ იყო ინდივიდუალობითა და ორიგინალობით გამორჩეული ავტორის ინტელექტუალური ქმნილება.

პალატამ ჩათვალა, რომ კოლეგიის აღნიშნული მსჯელობა ურთიერთსაწინააღმდეგო და ურთიერთგამომრიცხავი იყო, რადგან კოლეგია სადავოდ არ ხდიდა იმ ფაქტს, რომ ქართული ლოგოს ავტორი მოსარჩელე იყო, თუმცა იგი მიიჩნევდა, რომ მის მიერ შესრულებული ლოგო ლათინური ანბანით შექმნილი “ჩოცა-ჩოლა-ს” კოპირებასა და გადამუშავებას წარმოადგენდა.

პალატამ დაუშვებლად მიიჩნია ერთსა და იმავე ობიექტის მიმართ დასკვნის გაკეთება, რომ იგი არის ლათინური ლოგოს “ჩოცა-ჩოლა”-ს ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაცია (კოპირება) და ადაპტაცია (გადამუშავება). საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ ლიტერატურისა და მხატვრული ნაწარმოებების დაცვის შესახებ ბერნის საერთაშორისო კონვენცია კოპირებას არ იცავს, მაშინ როცა აღნიშნული კონვენციის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით ადაპტაციის ავტორები დაცული არიან ისევე, როგორც ორიგინალური ნაწარმოების ავტორები. ამრიგად, კოლეგიას ხელახლა განხილვის დროს უნდა დაედგინა ფაქტობრივი გარემოება _ განსახილველი ნაშრომი ლათინური ლოგოტიპის კოპირებაა თუ მისი ადაპტაცია და მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება. ასევე, უნდა გამოერკვია, რამდენად საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების რაოდენობის ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 ივლისის გადაწყვეტილებით დ.მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ 1077667 ლარის გადახდა, ხოლო მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე. მოპასუხეებს აეკრძალათ დ.მ-ის მიერ შექმნილი “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპის გამოყენება მოსარჩელის თანხმობისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

სასამართლო კოლეგიამ იხელმძღვანელა მოქმედი სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 1964წ. რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 488-ე მუხლით და ბერნის კონვენციით ლიტერატურულ და მხატვრულ ნაწარმოებთა დაცვის შესახებ. კოლეგიამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, 1993წ. 27 აპრილის სამხატვრო საბჭოს ¹8 სხდომის ოქმით, მხატვართა კავშირის თბილისის სამხატვრო საწარმოო კომბინატის 2000წ. 17 აგვისტოს ¹6 ცნობითა და საავტორო უფლებათა სახელმწიფო სააგენტოს ¹0013-48 სერტიფიკატით დასტურდება დ.მ-ის მიერ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპის შექმნის ფაქტი. აღნიშნული განხორციელდა შპს “კ. კ.”, ამჟამინდელ შპს “კ. ბ. ჯ.” შეთანხმებით, “კოკა-კოლას” პროდუქციის რეკლამისათვის.

სასამართლომ თბილისის სამხატვრო აკადემიასა და მხატვართა კავშირში ჩატარებული ხელოვნებათმცოდნეობის ექსპერტიზებით დაადგენა, რომ დ. მ-ის მიერ შესრულებული “კოკა-კოლას” ქართული ლოგო ლათინურ ანბანზე შექმნილი “კოკა-კოლას” ლოგოტიპის გადამუშავებას (ადაპტაციას) წარმოადგენს და არა მის კოპირებას. იგი არის ინტელექტუალური შრომის შედეგად მიღებული ნახატი, რომელიც სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 489-ე მუხლის შესაბამისად, შეიძლება იყოს საავტორო უფლების საგანი. ბერნის კონვენციის მე-2 მუხლის (1) და (2) პუნქტების შესაბამისად, საავტორო უფლების დაცვის ობიექტს, სხვა ნაწარმოებებთან ერთად, წარმოადგენს ნახატი და ადაპტაცია. ადაპტაცია დაცულია ისევე, როგორც ორიგინალური ნაწარმოები.

მოპასუხე “კ. ბ. ჯ.” არის ქართული კომპანია, რომელიც 1993 წლიდან საქართველოში ახდენს “კოკა-კოლის” ჩამოსხმასა და რეალიზაციას “ზ. კ. კ.” მიერ გაცემული ლიცენზიის საფუძველზე. ლათინური ლოგოტიპის ქართულ ანბანში გამოსახული “კოკა-კოლა” “ზ. კ. კ.” მიერ რეგისტრირებულ იქნა მისი ავტორის, დ.მ-ის, თანხმობის გარეშე. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-500, 512-ე, 506-507-ე, 503-ე და 212-ე მუხლების საფუძველზე, ასევე, “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დ.მ-ის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს. აღნიშნული ზარალის ოდენობის განსაზღვრისათვის სასამართლომ გამოითხოვა წერილობითი მონაცემები შპს “კ. ბ. ჯ.” შემოსავლის შესახებ 1993წ. 2 ივლისიდან, მოცემული თანხის 1%-ის გაანგარიშებით კოლეგიამ დ.მ-ის საავტორო უფლებების დარვევისათვის მოპასუხეებს სოლიდარულად დააკისრა 1 007 667 ლარის გადახდა.

სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში.

“ზ. კ. კ.” შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან, “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოს ავტორად კოლეგიამ მიიჩნია დ.მ-ე, რის საფუძველზეც იგი ვერ იქნება ლათინური “ჩოცა-ჩოლა”-ს ლოგოტიპზე “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებების დამრღვევი. სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ ქართული ესკიზის შექმნისას სრულად და მაქსიმალურად შეინარჩუნა ორიგინალური ლათინური ლოგოს გამოხატვის ფორმა. “ზ. კ. კ.” მიერ სადავო ლოგოტიპის სასაქონლო ნიშნად რეგისტრაცია სასამართლომ განიხილა, როგორც თანხმობა ასეთი ლოგოს შექმნაზე.

სასამართლო კოლეგიამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა დ.მანჯგალაძისათვის “ჩოცა-ჩოლა”-ს ლათინური და ქართული ლოგოს გამოყენების აკრძალვის თაობაზე, ვინაიდან მხარემ ვერ დაადასტურა, რომ დ.მ-ე რაიმე ფორმით იყენებდა ან იყენებს “კოკა-კოლას” ლათინურ ან ქართულ ლოგოტიპებს.

საოლქო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს “ზ. კ. კ.” წარმომადგენელმა მ.ა-მა და შპს “კ. ბ. ჯ.” გენერალურმა დირექტორმა თ.ჭ-ამ.

შპს “კ. ბ. ჯ.” საკასაციო საჩივარში მხარემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებისა და შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით კი _ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორმა მიიჩნია, რომ დ. მ-ის სარჩელის განხილვისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებით, რომელთა თანახმად, დ. მ-ეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპი შექმნა 1976 წელს, მასსა და თ. ჭ-ას შორის “კოკა-კოლას” ლოგოტიპის ესკიზის აშშ-ში გაგზავნის შესახებ. ზეპირი შეთანხმებით მოსარჩელეს უნდა განესაზღვრა თუ ვისთან აპირებდა ხელშეკრულების დადებას _ “ზ. კ. კ.”, თ. ჭ-ასთან, თუ “კ. ბ. ჯ.”; უნდა დაედასტურებინა, აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას თუ რატომ იქნებოდა საავტორო ჰონორარი “კოკა-კოლას” სარეალიზაციო ფასის და არა, მაგალითად მოგების 1% და დაიდებოდა თუ არა სადავო ხელშეკრულება დ. მ-ის მხრიდან ზემოხსენებულ 1%-ზე ნაკლებ ჰონორარზე უარის თქმის შემთხვევაში.

კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964წ. რედაქციის 488-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ სადავო ესკიზის 1976 წლიდან გამოქვეყნების ან ობიექტური ფორმით არსებობის რაიმე მტკიცებულება დ.მ-ეს არ წარმოუდგენია, ხოლო თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 2003წ. 24 ივლისის სხდომის ოქმში მოსარჩელის წარმომადგენელი ა.კ-ი ზემოხსენებული ფაქტის დასადასტურებლად უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ დ. მ-ის განმარტების გარდა, 1976 წელს შექმნის შესახებ საქმეში სხვა მტკიცებულება არ მოიპოვება. სსკ-ს 131-133-ე მუხლებზე დაყრდნობით კასატორმა მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ აღიარა დ. მ-ის მიერ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპის შექმნა 1976 წელს, რის შესახებაც მას არ გააჩნია და არც საქმეში წარმოდგენილი არ არის არავითარი მტკიცებულება.

კასატორის აზრით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა თ. ჭ-ასთან ზეპირი შეთანხმების არსებობის ფაქტი. გაურკვეველია, თუ ვისთან აპირებდა იგი აღნიშნული ხელშეკრულების დადებას, რადგან, მხარის მოსაზრებით, შეუძლებელია მოცემულ საქმეზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანა, თუ არ დადგინდება ხელშეკრულების მხარეების ვინაობა. კასატორის ვარაუდით, ესკიზის აშშ-ში მოწონების შემთხვევაში ხელშეკრულება დადებულია “ზ. კ. კ.”. წინააღმდეგ შემთხვევაში აზრი ეკარგებოდა თ. ჭ-ასთან მოლაპარაკების წარმოებას. კასატორის აზრით, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა “კოკა-კოლას” სარეალიზაციო ფასის 1%-ის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების შესახებ, რადგან თავად დ. მ-ემ საოლქო სასამართლოს კოლეგიაში საქმის განხილვისას დაადასტურა, რომ თ. ჭ-ასთან წინასწარი მოლაპარაკების დროსაც კი მხარეები ჰონორარის სახით პროცენტის ოდენობაზე არ შეთანხმებულან. ამრიგად, სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში. კასატორის აზრით, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 411-ე მუხლი, რადგან გაურკვეველია, თუ რა ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებაზე შეიძლება მსჯელობა, როცა მოსარჩელე ვალდებულების 1%-ის გადახდის შეთანხმების არსებობასაც ვერ ადასტურებს.

მხარემ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული არგუმენტების უსაფუძვლობის შემთხვევაშიც სასამართლომ არასწორად გამოთვალა მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 463-ე მუხლი, რადგან სოლიდარული პასუხისმგებლობისათვის აუცილებელია სოლიდარული ვალდებულების არსებობა. მხარის მოსაზრებით, დ. მ-ის წინაშე შპს “კ. ბ. ჯ.” სოლიდარული ვალდებულების არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდება, თუმცა სადავო ზეპირი შეთანხმების ხელშეკრულებად მიჩნევის შემთხვევაშიც მისი მხარე უნდა ყოფილიყო ერთ-ერთი მოპასუხე. ამასთან, “კ. ბ. ჯ.” აღნიშნული ლოგოს გამოყენების უფლების მისაღებად მესაკუთრე “ზ. კ. კ.” გააფორმა ხელშეკრულება.

კასატორმა მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საავტორო უფლების დაურღვევლობა ვერ ჩაითვლება სოლიდარულ ვალდებულებად. მხარემ მიუთითა “ზ. კ. კ.” მიერ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოს სასაქონლო ნიშნად დარეგისტრირებაზე; მოპასუხეთა შორის სალიცენზიო ხელშეკრულების გაფორმებაზე აღნიშნული სასაქონლო ნიშნით სარგებლობის უფლების შესახებ და “კ. ბ. ჯ.” მიერ ქართული ლოგოს გამოყენების ფაქტზე. მხარის აზრით, მოსარჩელის საავტორო უფლებათა დარღვევის შემთხვევაში იგი დაარღვია ან “ზ. კ. კ.”“ ქართული ლოგოს რეგისტრაციით, ან “კ. ბ. ჯ.” მისი გამოყენებით, ან ორივემ ერთად. სამივე ამ შემთხვევაში განსხვავებულია მოპასუხეთა სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები და ის არანაირად არ შეიძლება იყოს სოლიდარული. კასატორის აზრით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სკ-ს 992-ე მუხლით გათვალისწინებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა შპს “კ. ბ. ჯ.” მიერ.

კასატორმა მიუთითა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ გვერდი აუარა მისი პოზიციის დაფიქსირებას, არ იმსჯელა მოპასუხეთა ხელშეკრულებაზე “კოკა-კოლას” ლოგოს გამოყენების ლიცენზიის შესახებ. უფრო მეტიც, აღნიშნული ხელშეკრულება საქმეში არ მოიპოვება, თუმცა მხარემ ის წარადგინა. კასატორის აზრით, კოლეგიის შემადგენლობამ მოცემული საქმის განხილვისას გამოავლინა არაობიექტურობა და მიკერძოება.

კასატორმა მიუთითა საავტორო უფლებების მსოფლიო კონვენციის პირველ მუხლზე, მე-4 მუხლის პირველ პუნქტზე, მე-2 მუხლის პირველ პუნქტზე და მიიჩნია, რომ საავტორო უფლებათა დაცვის ობიექტებს წარმოადგენენ ლიტერატურული, მეცნიერული და მხატვრული ნაწარმოებები, მხატვრულ ნაწარმოებთა რიცხვში მოიაზრება “კოკა-კოლას” ეტიკეტი და, შესაბამისად, წარმოადგენს კონვენციის დაცვის ერთ-ერთ ობიექტს.

კასატორის მითითებით, კონვენციის მე-4 მუხლის პირველ პუნქტში გათვალისწინებული საავტორო უფლება მსოფლიო კონვენციის მიღების თარიღისათვის აღიარებულია 1886 წლიდან ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებების დაცვის შესახებ ბერნის კონვენციით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მიიჩნია, რომ კომპანია “კ.” უფლება ეტიკეტის გადამუშავებაზე, როგორც ერთ-ერთი ძირითადი ქონებრივი უფლება, აღიარებული და დაცული იყო კონვენციის სხვა წევრი ქვეყნების, მათ შორის, საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე. კასატორმა მიუთითა 1964წ. სკ-ს 492-ე მუხლი და აღნიშნა, რომ კომპანია “კოკა-კოლას” ზემოხსენებული უფლება 1976 წელს დაცული იყო.

“საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-18 და მე-13 მუხლებზე დაყრდნობით კასატორმა მიიჩნია, რომ ორიგინალური ნაწარმოების ავტორის ნებართვის გარეშე მისი გადამუშავებისას, გადამუშავების ავტორს საავტორო უფლებები არ წარმოეშვება. მხარემ აღნიშნა, რომ ყოველივე ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, “ზ. კ. კ.” და შპს “კ. ბ. ჯ.” საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაეკისრათ მოსარჩელისათვის ზარალის ანაზღაურება იმ უფლების დარღვევისათვის, რომელიც მას არ წარმოშობია. შესაბამისად, არ არსებობს უფლება, რომელიც დაირღვა “კოკა-კოლას” ქართული ეტიკეტის გამოყენებით, მათ შორის _ საქონელზე დატანით და სამოქალაქო ბრუნვაში ჩართვით.

სასამართლო კოლეგიამ დაადგინა, რომ დ.მანჯგალაძის მიერ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპი შეიქმნა შპს “კ. კ.”, ამჟამად შპს “კ. ბ. ჯ.” შეთანხმებით. კასატორის აზრით, აღნიშნული გარემოების დადგენილად ცნობით სასამართლომ გამორიცხა სადავო ლოგოტიპის 1976 წელს შექმნის შესაძლებლობა, ვინაიდან შპს “კ. კ.” აღნიშნული დროისათვის არ არსებობდა. ამასთან, კასატორმა მიუთითა სამხატვრო საბჭოს 1993წ. 27 აპრილის ¹8 ოქმზე, რომლის თანახმად, დ.მ-ის აღირებით, ქართული ლოგოტიპი მან შექმნა შპს “კ. კ.” დაკვეთით, ხოლო ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, იგი წარმოადგენს ნახატს. ზემოხსნებულ გარემოებათა გათვალისწინებით, კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა 1964წ. რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 532-ე მუხლი, რომლის თანახმად, “სახვითი ხელოვნების ნაწარმოები, რომელიც შეკვეთით შეიქმნა, გადადის შემკვეთის საკუთრებად, თუ ხელშეკრულებაში სხვა რამ არის გათვალისწინებული.”

“ზ. კ. კ.” საკასაციო საჩივრით მოითხოვა საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის აზრით, ის ფაქტი, რომ დ.მ-ემ სრულად და მაქსიმალურად შეინარჩუნა ორიგინალური ლოგოს გამოხატვის ფორმა, ადასტურებს არა იმას, რომ “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებები შელახული არ არის, არამედ იმ ფაქტს, რომ ქართული ლოგო არ წარმოადგენს ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი შრომის ნაყოფს და არ არის საავტორო კანონით დაცვადი. კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა 1964წ. რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 488-ე მუხლი და არ მიიღო მხედველობაში ის გარემოება, რომ, მოსარჩელის მტკიცების მიუხედავად, 1976 წლიდან ნაწარმოების ობიექტურად არსებობის ფაქტი არ დასტურდება და საქმეში წარმოდგენილი 1993 წლით დათარიღებული ლოგოს ესკიზის 1976 წლიდან მოსარჩელის ავტორად მიჩნევა სამართლებრივ ლოგიკას მოკლებულია.

კასატორმა მიიჩნია, რომ ქართულ ლოგოს არ ახასიათებს ის კრიტერიუმები, რაც მას საავტორო უფლების დაცვის ობიექტად აქცევდა, კერძოდ, იგი არ წარმოადგენს ტექნიკურ შესრულებას, ტრანსლიტერაციას, ზედმიწევნით იმეორებს ლათინური ლოგოს დამახასიათებელ ნიშანს და არ ახასიათებს ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი თვისება, რომლის შედეგადაც უნდა იქმნებოდეს თვისობრივად და შინაარსობრივად ახალი, საავტორო კანონმდებლობით დაცვადი ნაწარმოები. მხარის მოსაზრებით, აღნიშნულ არგუმენტებს ადასტურებს ექსპერტთა დასკვნებიც, რომლებსაც სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა.

კასატორის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ არ გაითვალისწინა საქმეზე წარმოდგენილი სპეციალისტების მოსაზრებანი, არასწორი შეფასება მისცა 1993წ. სამხატვრო საბაჟოს ¹8 სხდომის ოქმს, არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 523-ე მუხლი და “საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა” შესახებ კანონის მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტი. მხარის აზრით, ზემოხსენებული კანონი განსაკუთრებულ უფლებებს მხოლოდ ერთი უფლებით _ გამოყენების უფლებით _ განმარტავს. საავტორო სამართლის მიხედვით, ნაწარმოების გამოყენების უფლებად აღიქმება ნებისმიერი პირის მიერ ნაწარმოების უნებართვოდ გადამუშავება, რაც ავტომატურად ნიშნავს მის უნებართვოდ გამოყენებას და წარმოშობს თანმდევ სამართლებრივ შედეგებს.

კასატორი არ დაეთანხმა მოპასუხეთათვის ზარალის დაკისრებისა და მისი გამოანგარიშების თაობაზე სასამართლო კოლეგიის მსჯელობას. მხარის განმარტებით, სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ შპს “კ. ბ. ჯ.” მიერ წარმოდგენილი კოკა-კოლას პროდუქციის რეალიზაციის მონაცემები 1993 წლიდან 2002წ. 1 სექტემბრამდე წარმოადგენს როგორც ლათინური, ისე ქართული ლოგოს გამოყენებით მიღებულ შემოსავალს. მხარემ არ გაიზიარა სასამართლოს მსჯელობა პროდუქციის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლით და არა მოგებით ზარალის ანაზღაურების შესახებ, ასევე, მიიჩნია, რომ თანხის 1%-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მტკიცება სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 463-ე მუხლი და განმარტა, რომ სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია სოლიდარული ვალდებულების არსებობა, რასაც ადგილი არ ჰქონია, რადგან მოსარჩელესა და შპს “კ. ბ. ჯ.” შორის რაიმე ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაშიც კი მისი შეუსრულებლობისას დადგებოდა მხოლოდ ამ უკანასკნელის პასუხისმგებლობის საკითხი.

კასატორის განმარტებით, ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებისას სასამართლო კოლეგიამ სამართლებრივ საფუძვლად მიიჩნია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 500-ე, 503-ე, 506-ე, 507-ე, 512-ე მუხლები, მაშინ, როცა შეგებებული სარჩელის განხილვისას სრული იგნორირება გაუკეთა დ.მანჯგალაძის მიერ “ზ. კ. კ.”, როგორც ორიგინალური ნაწარმოების, ავტორის განსაკუთრებული უფლებების დარღვევის ფაქტს. მხარის აზრით, კოლეგიის დასკვნა ლიტერატურულ და მხატვრულ ნაწარმოებთა დაცვის შესახებ, ბერნის კონვენციის მე-2 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, წინააღმდეგობაში მოდის იმ გარემოებასთან, რომ საქმეში არ მოიპოვება არცერთი მტკიცებულება დ.მანჯგალაძისათვის ორიგინალური ნაწარმოების გადამუშავების უფლების მინიჭების შესახებ. კასატორის აზრით, ის ფაქტი, რომ ორიგინალური ლოგოს ქართულ ვერსიას დღეს “კოკა-კოლა” იყენებს, ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მსოფლიოში არ მოიპოვება სხვა სუბიექტი, რომელიც ამ ლოგოს გამოყენებას შეძლებდა.

ყოველივე ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, კასატორმა მიიჩნია, რომ მოცემული საქმის განხილვისას დაირღვა სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა”, “ბ”, “გ” პუნქტებისა და მე-3 ნაწილის მოთხოვნები, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძველს წარმოადგენს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს – გაუქმდეს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება სარჩელზე და შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის თაობაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს და იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტით გათვალისწინებულ კანონის დარღვევაზე, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, კი საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ამერიკული კომპანია “ზ. კ. კ.” დაარსდა 1892 წელს ჯორჯიის შტატში. 1893წ. 31 იანვარს ამერიკის შეერთებული შტატების საპატენტო ოფისში პირველად რეგისტრირებულ იქნა კომპანიის სასაქონლო ნიშანი “ჩოცა-ჩოლა”, რომლის ორიგინალური მონახაზი და ხელწერა ეკუთვნის ამ პროდუქტის სასმელის შემქმნელის, დოქტორ ჰემბერტონის პარტნიორს _ ფრანკ მ. რობინსონს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, “ზ. კ. კ.” როგორც ლოგოზე, ისე სასაქონლო ნიშანზე _ “ჩოცა-ჩოლა” _ 1892-93 წლებიდან გააჩნია განსაკუთრებული ქონებრივი და არაქონებრივი უფლებები.

ზემოხსენებულ სასაქონლო ნიშანზე სარეგისტრაციო განაცხადი საქართველოში “ზ. კ. კ.” მიერ შემოტანილია 1992 წელს, ხოლო ქართულ ვარიანტზე – 1993 წელს. ორივე ნიშანი _ ლათინური ანბანით გამოსახული ლოგო “ჩოცა-ჩოლა” და ქართული ანბანში გამოსახული “კოკა-კოლა” “ზ. კ. კ.” სასაქონლო ნიშნებად საქართველოში რეგისტრირებულია 1996 წლიდან.

საქართველოში სასმელ “კოკა-კოლას” ამზადებს და 1993 წლიდან მის რეალიზაციას ახდენს შპს “კ. ბ. ჯ.” (ყოფილი შპს “კ. კ.”).

ლათინური ლოგოს _ “ჩოცა-ჩოლა”-ს ქართული ვარიანტის ესკიზი _ “კოკა-კოლა” შემუშავებულ იქნა დ. მანჯგალაძის მიერ შპს “კ. ბ. ჯ.” შეთანხმებით და იგი ობიექტური ფორმით არსებობდა 1993 წლიდან. ეს გარემოება დასტურდება სამხატვრო საბჭოს 1993წ. 27 აპრილის ¹8 სხდომის ოქმის ამონაწერით, რომლითაც ფირმა “კ.” ქართული ლოგოტიპის ავტორად მითითებულია დ. მ-ე, ხოლო სამუშაოს დამკვეთად _ შპს “კ. კ.”. ამავე ოქმით განსაზღვრულია საავტორო ჰონორარი 50000 მანეთის ოდენობით. ამასთან, უდავოა ის გარემოება, რომ დ. მ-ე ზემოაღნიშნული ქართული ლოგოტიპის შექმნის დროს იყო შპს “კ. კ.” სარეკლამო სამსახურის თანამშრომელი.

“კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპი წარმოადგენს ნახატს.

გარემოებები, რომლებსაც ეყრდნობა სასარჩელო მოთხოვნა, წარმოიშვა 1993 წელს. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმებით, ვინაიდან სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობის მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები.

სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას ხელმძღვანელობს ლიტერატურული და მხატვრული ნაწარმოებების დაცვის ბერნის კონვენციის პარიზის რედაქციით, რომელსაც საქართველო მიუერთდა 1995წ. მაისში. კონვენციის დებულებებით დაცვას ექვემდებარება ის ნაწარმოებებიც, რომლებიც მისი ძალაში შესვლის მომენტისათვის არსებობდნენ წარმოშობის ქვეყანაში. დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა გამოიყენოს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაციის (იუნესკო) ინიციატივით 1952 წელს მიღებული საავტორო უფლებების მსოფლიო კონვენცია, რომლის წევრად საბჭოთა კავშირი და, შესაბამისად, მასში შემავალი საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკაც დაფიქსირდა 1973 წელს. ორივე კონვენცია წარმოადგენს რა ინტელექტუალური საკუთრების საერთაშორისო დაცვის ფუძემდებლურ ხელშეკრულებებს, უზრუნველყოფს ლიტერატურული, მეცნიერული და მხატვრული ნაწარმოებების (მათ შორის _ ნახატის) ავტორების ძირითადი საავტორო უფლებების დაცვას. ამასთან, ხელშეკრულებებით ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტთა დაცვითუნარიანობას განაპირობებს ნაწარმოების ინტელექტუალური (შემოქმედებითი) ქმნილების სახით არსებობა. იგივე მოთხოვნა გააჩნია სამოქალაქო სამართლის კოდექსს (1964წ. რედაქცია) ნაწარმოების საავტორო სამართლის ობიექტად მიჩნევისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 488-ე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლება ვრცელდება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე მიუხედავად მათი ფორმისა, დანიშნულებისა და ღირსებისა, აგრეთვე, მათი რეპროდუქციის წესისა. საავტორო უფლება ვრცელდება ნაწარმოებებზე, რომლებიც გამოქვეყნებულია ან არაა გამოქვეყნებული, მაგრამ გამოხატულია რაიმე ობიექტური ფორმით, რაც ავტორის შემოქმედების ნაყოფის რეპროდუქციის შესაძლებლობას იძლევა. ამავე კოდექსის 489-ე მუხლით, ნახატი საავტორო უფლების საგანთა რიცხვს მიეკუთვნება.

“კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპი, მიუხედავად იმისა, რომ ვიზუალური ეფექტით მიეკუთვნება სახვითი ხელოვნების სფეროს, საავტორო უფლებათა დაცვის საგნად ვერ იქნება მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც საერთაშორისო, ისე ეროვნული საავტორო სამართალი ნაწარმოებთა დაცვითუნარიანობის კრიტერიუმებს არ აზუსტებს, მაგრამ ცალკეულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს ნაწარმოებებთან მიმართებაში გარკვეული მოთხოვნების არსებობას, კერძოდ, ნაწარმოები უნდა იყოს ინტელექტუალური (შემოქმედებითი) შრომის შედეგი და იგი უნდა არსებობდეს ობიექტური ფორმით. ნაწარმოების ინტელექტუალური ხასიათი უპირველესად ვლინდება მის ორიგინალობაში, ანუ ნაწარმოები უნდა იყოს განსხვავებული თავისი ინდივიდუალურობით და უნდა გააჩნდეს გარკვეული შემოქმედებითი დონე. აღნიშნული არ გულისხმობს ნაწარმოების ლიტერატურული ან მხატვრული ღირსების დონეს. ნაწარმოების ინდივიდუალურობაში მოიაზრება გამოხატვის ფორმისა და არა შინაარსის ორიგინალურობა. სწორედ ქმნილების გამოხატვის ფორმის უნიკალურობა განსაზღვრავს მის განუმეორებელ, ორიგინალურ და რასაკვირველია, ინტელექტუალურ ხასიათსაც. თუკი ნაწარმოები სხვა ნაწარმოებს იმეორებს, იგი საავტორო სამართლის დაცვის ქვეშ ვერ მოექცევა და საავტორო უფლებებიც მხოლოდ პირველ, ორიგინალურ ნაწარმოებზე გავრცელდება.

“კოკა-კოლას” ორიგინალური სასაქონლო ნიშანი, რომელზეც ლათინური ასოებით თეთრი ფერით გამოსახულია სიტყვები “ჩოცა-ჩოლა” შესრულებულია წითელ ფონზე. ქართული ვარიანტის სასაქონლო ნიშანზე იმავე ფერის ფონზე იმავე ფერის ქართული ასოებით გამოსახულია სიტყვები “კოკა-კოლა”. ლათინური და ქართული ასოებით გამოსახული ლოგოების ურთიერთშედარებით სხვა მსგავს ნიშნებთან ერთად ნათლად იკვეთება ქართული ასოების ორნამენტების იდენტურობა ლათინური ასოების ორნამენტებთან. ლოგოს ქართული ვარიანტით შენარჩუნებულია ლათინური ლოგოსათვის დამახასიათებელი ასოთა განლაგების სტილი.

ყოველივე მითითებული განაპირობებს ქართული ლოგოტიპის ვიზუალური ეფექტის უცვლელობას ლათინურ ლოგოტიპთან მიმართებაში. ზემოხსენებულ ლოგოტიპებს შორის ერთადერთი განსხვავება სხვადასხვა ანბანშია, რაც მიანიშნებს შესრულების ფარგლებზე – ერთი დამწერლობის ასოების სხვა დამწერლობის ასოებით შეცვლაზე. ეს მოქმედება კი აღიარებულია ტრანსლიტერაციად და საავტორო სამართლით დაცვადი არ არის.

ქართული ლოგოტიპის ორიგინალთან მაქსიმალური მსგავსება დადასტურებულია თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პროფესორ გ. წ-ისა და მეცნიერებათა აკადემიის კ. კ-ის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომლის, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორის, პროფესორ ე. მ-ის სადავო საკითხზე ჩატარებული გამოკვლევის შედეგად მიღებული დასკვნებით, რომლითაც სპეციალისტები მიუთითებენ დ. მ-ის მიერ შექმნილი ქართული ლოგოტიპის ორიგინალთან აშკარა მსგავსებაზე. ამასთან, დაფიქსირებულია სპეციალისტთა აზრი ლათინური ლოგოს ელემენტების (გარდა ასოებისა) ზუსტ განმეორებადობაზე.

იგივე მოსაზრებაა დაფიქსირებული თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორის, განათლების მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს გ. წ-ის დასკვნის კვლევით ნაწილში, რომლის მიხედვით, “მხატვარ დ. მ-ის ქართული ასოებით შესრულებული ლოგო როგორც ვიზუალურად, ასევე შინაარსობრივად სრულიად ინარჩუნებს ორიგინალის განწყობასა და სტერეოტიპს. ამავე ექსპერტის შეფასებით “ქართული ლოგოტიპის შემქმნელს უდიდესი ძალისხმევა გამოუჩენია იმისათვის, რომ მოეხდინა ორიგინალთან ვიზუალური იდენტურობა.

რაც შეეხება ქართული ლოგოს ორიგინალობას, ექსპერტის მსჯელობა ამ ნაწილში წინააღმდეგობრივია, რადგან შეუძლებელია ესა თუ ის ნაწარმოები მეორე ნაწარმოებთან შედარებისას ვიზუალურად იდენტური იყოს, შინაარსობრივად ინარჩუნებდეს ორიგინალის განწყობას და ამავდროულად ორიგინალურიც იყოს, მითუმეტეს, თუ ეს ეხება ნახატს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს ექსპერტ გ. წ-ის დასკვნას, რომ დ. მ-ის მიერ შესრულებული “კოკა-კოლას” ქართული ლოგო ლათინურის ადაპტაციაა და არა მისი კოპირება, იგი წარმოადგენს ნახატს და არა ტრანსლიტერაციას ლათინურიდან.

ადაპტაცია ლათინური წარმოშობის სიტყვაა და ნიშნავს შეგუებას, შეწყობას. იგი სხვადასხვა მეცნიერებაში სხვადასხვა დატვირთვით გამოიყენება და განიმარტება, როგორც ორგანიზმის შეგუება, გარემო პირობების არსებობის შესანარჩუნებლად (ბიოლოგიაში); გრძნობის ორგანოს შეჩვევა გარემოსთან; რაიმე ტექსტის გამარტივება, შემოკლება-გადაკეთება (ტექსტის ადაპტაცია).

ამ განმარტებიდან აშკარად ჩანს ადაპტირებული ნაწარმოების არსი – არსებულის შეცვლით ახალი ნაწარმოების შექმნა იმდაგვარად, რომ გადამუშავებული ნაწარმოები ორიგინალური უნდა იყოს, თავდაპირველი ნაწარმოებისგან განსხვავებული შინაარსითა და ფორმით გამოხატული.

ეს დასკვნა გამომდინარეობს თვით სიტყვა ორიგინალურის განმარტებიდან. ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში ორიგინალური განმარტებულია როგორც: 1. დამოუკიდებელი შემოქმედების შედეგად შექმნილი, არანათარგმნი, არანასესხები, არამიბაძვითი. 2. რაც ან ვინც სხვას არა ჰგავს, თვითმყოფი. 3. თავისებური, არაჩვეულებრივი.

სასამართლო ზემოხსენებული გარემოებების ურთიერთშეჯერებით და შეფასებით ასკვნის, რომ ქართული ლოგოტიპი “კოკა-კოლა” იმეორებს ლათინური ლოგოს შინაარსსა და თვისებებს, იგი წარმოადგენს ორიგინალის გამეორებას და მოკლებულია თვითმყოფადობის, ორიგინალურობის ნიშნებს.

საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზეც, რომ დ. მ-ის მიერ შესრულებული “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოს ვარიანტი ორიგინალური ნაწარმოებიც რომ იყოს, მის ავტორს ქონებრივ საავტორო უფლებებზე კანონიერი პრეტენზიები ვერ ექნებოდა შემდეგის გამო:

საოლქო სასამართლო კოლეგიამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ დ. მ-ის მიერ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპის შექმნა განხორციელდა შპს “კ. კ.”, ამჟამად შპს “კ. ბ. ჯ.” შეთანხმებით. სამხატვრო საბჭოს მიერ დ. მანჯგალაძის ნამუშევრის დამტკიცება განპირობებული იყო იმით, რომ ნამუშევარი უნდა გამოეყენებინათ ფირმა “კოკა-კოლას” პროდუქციის რეკლამისათვის. სამხატვრო საბჭოს 1993წ. 27 აპრილის ¹8 სხდომის ოქმი დამაჯერებლად ასახავს იმ გარემოებას, რომ “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპი გარკვეული ანაზღაურების სანაცვლოდ შესრულდა მისი ავტორის – დ. მ-ეს და შემკვეთის _ შპს “კ. კ.” შორის შემდგარი შეთანხმებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქართული ლოგოტიპი, თუკი იგი იქნებოდა ორიგინალური, უნდა მიეკუთვნებინათ შეკვეთით შექმნილი სახვითი ხელოვნების ნაწარმოებისათვის.

საავტორო სამართლით დადგენილი წესები ასახავს საერთო პრინციპს, რომლის თანახმად, საავტორო უფლება და საკუთრების უფლება ორი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი უფლებაა და ერთი მეორისაგან ავტომატურად არ გამომდინარეობს. ნაწარმოების რაიმე ფორმით სხვისთვის გადაცემა ერთდროულად არ ნიშნავს საავტორო უფლების დათმობას. ეს ორი სხვადასხვა გარიგებაა, რომლებიც შესაძლებელია, ზოგჯერ გაფორმდეს ერთ გარიგებად. ეს ურთიერთობა არ გამორიცხავს სახვითი ხელოვნების ნაწარმოებთა შექმნას შეკვეთით, თუმცა საავტორო ხელშეკრულება სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების შექმნაზე იწოდებოდა მხატვრული შეკვეთის ხელშეკრულებად (იხ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 516-517-ე მუხლები). სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 523-ე მუხლში მოხსენიებული შეკვეთა მიღებული უნდა იქნეს არა როგორც საავტორო, არამედ როგორც ნარდობის ხელშეკრულება, თუკი ასეთ ნაწარმოებზე შეკვეთა არ შეიცავს საავტორო ხელშეკრულების ელემენტებს, არ ითვალისწინებს შემკვეთის უფლებას ნაწარმოების გამოყენებაზე. შეკვეთით შექმნილი სახვითი ხელოვნების ნაწარმოებზე საკუთრება ეკუთვნის შემკვეთს, რომელიც არ იძენს არანაირ საავტორო-სამართლებრივ უფლებებს. ეს უკანასკნელი უფლებამოსილება, გარდა ქონებრივისა, რჩება ავტორს. შემკვეთი უფლებამოსილია, განკარგოს, გამოიყენოს მატერიალური ობიექტი-ნაწარმოები როგორც საკუთრების უფლების, მაგრამ არა როგორც საავტორო უფლების ობიექტი. კანონის ეს დანაწესი უფლებას აძლევს დ. მ-ეს მოითხოვოს შეთანხმებული გასამრჯელო და არა ნაწარმოების გამოყენებით მიღებული შემოსავლის ნაწილი, თუკი შესრულებული ობიექტი დააკმაყოფილებდა სახვითი ხელოვნების ნაწარმოებისთვის დადგენილ კრიტერიუმებს.

საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ დ. მ-ემ ვერ შეძლო და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითაც არ არის დადასტურებული, რომ სამხატვრო საბჭოს 1993წ. 27 აპრილის სხდომის ოქმში მითითებული დამკვეთი, სამუშაოს ღირებულება და საერთოდ ამ ოქმის არსებობა იყო პირობითი, ფორმალური და მათ, თვით ცნებებიდან გამომდინარე, მიზნობრივი დატვირთვა არ ჰქონდათ.

სრულიად დაუსაბუთებელია დ. მ-ის სარჩელი შპს “კ. ბ. ჯ.” წარმომადგენელთან მისი შეთანხმების შესახებ საავტორო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. ასეთი რამ საქმის მასალებით და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი არ არის.

ასევე ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული სასარჩელო მოთხოვნა “კოკა-კოლას” პროდუქციის სარეალიზაციო ფასის არანაკლებ 1%-ის ჰონორარის სახით მიღებაზე. შესაბამისად, იურიდიულად დაუსაბუთებელია საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც, ვინაიდან მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის არსებობა, დადასტურებული არ არის.

საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს “ზე კოკა-კოლა კომპანის” შეგებებულ სარჩელსაც და მას უარი უნდა ეთქვას შემდეგ გარემოებათა გამო:

შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ მოითხოვა _ “ზ. კ. კ.” აღიარება “კოკა-კოლას” ქართული ტრანსლიტერული ვერსიის ავტორად და ერთადერთ მესაკუთრედ ცნობა, დ. მ-ის “ზ. კ. კ.” საავტორო უფლებათა დამრღვევად ცნობა და მისთვის “კოკა-კოლას” ქართული ლოგოტიპის ნებისმიერი ფორმით გამოყენების აკრძალვა.

“ჩოცა-ჩოლა” ლოგოტიპის ქართული ტრანსლიტერაციულ ვერსია საავტორო სამართლის ობიექტს არ წარმოადგენს, რაც დასაბუთებულია ამავე გადაწყვეტილებით ძირითად სარჩელზე დასკვნების გამოტანისას ზემოხსენებულ გარემოებათა გამო და აღნიშნული დასაბუთება ვრცელდება შეგებებული სარჩელის ამ ნაწილზეც. საკასაციო სასამართლო, ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს “ზ. კ. კ.” მოთხოვნას დ. მ-ის საავტორო უფლების დამრღვევად ცნობისა და მისთვის “კოკა-კოლას” ლოგოტიპის გამოყენების აკრძალვის თაობაზე. საავტორო უფლების დარღვევა და გამოყენება, შეგებებული სარჩელის ავტორის მოსაზრებით, გამოიხატა ლოგოტიპის უკანონო გადამუშავებაში. სასამართლოს მიერ ძირითად სარჩელზე მსჯელობისას გამოკვლეულ იქნა ქართული ლოგოტიპის შესრულების წესი და ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ქართული ლოგოტიპი შესრულდა დარღვევით და იგი საავტორო სამართლით დაცვად ნაწარმოებს არ წარმოადგენს. შესაბამისად, საავტორო სამართლის ნორმები მასზე არ გავრცელდება. იგივე დასკვნა ეხება შეგებებული სარჩელის ამ მოთხოვნებსაც.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ დ. მ-ის სარჩელიც და “ზ. კ. კ.” შეგებებული სარჩელიც უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

შპს “კ. ბ. ჯ.” და “ზ. კ. კ.” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

დ. მ-ის სარჩელი და “ზ. კ. კ.” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.