გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ას-58-755-03 28 ნოემბერი, 2003 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. სულხანიშვილი,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი ბინა ფართით 110,71 კვ.მ საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით ირიცხება შ. ბ-ის სახელზე. სახლთმფლობელობის პირველ სართულზე მდებარე სამი ოთახი 1963 წელს შინაურული ხელშეკრულების (ხელწერილის) საფუძველზე გადაეცა ბ-ე-გ-ების ოჯახს, რომელმაც შესახლებისთანავე გადაიხადა 10000 მანეთი. 1969წ. ნოემბერში ბ-ე-გ-ების ოჯახმა, ბინის მესაკუთრეთა თანხმობით, ბინა სარგებლობის წესით დაუთმო ც., ი. და ვ. ბ-ებს, რომელთაც გადაიხადეს ბინის საფასური 1800 მანეთის ოდენობით. ამჟამად აღნიშნულ ფართში ცხოვრობს ც. ბ-ის ოჯახი. 1979 წელს კალინინის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ც. -ს შ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ბინის ქირის გადახდა – 1978 წლამდე გადაუხდელი 207 მანეთი და 36 კაპიკი, ხოლო გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, ყოველთვიურად 5 მანეთისა და 36 კაპიკის ოდენობით.

2000წ. 5 ივნისს შ. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ც. ბ-ის მიმართ ბინიდან გამოსახლების შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ განიცდის ფართის ნაკლებობას; ც. ბ-ი წლების მანძილზე არ იხდიდა ბინის ქირას; მათ შორის დაძაბული ურთიერთობაა, რაც შეუძლებელს ხდის მხარეების ერთ ჭერქვეშ ცხოვრებას; მოპასუხემ მისი ნებართვის გარეშე გადააკეთა ბინა, შემინა აივანი და სხვა.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 4 იანვრის გადაწყვეტილებით შ. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა საცხოვრებელი ფართით სარგებლობის უფლების დათმობას. შ. ბ-ის მოთხოვნა ბინიდან გამოსახლების შესახებ სასამართლომ ჩათვალა უკანონოდ. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მიხედვით მოსარგებლე ვალდებული იყო დაეკმაყოფილებინა მესაკუთრის მოთხოვნა საცხოვებელი ფართის გათავისუფლების შესახებ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე მოსარგებლეს საკუთრებაში გადასცემდა საცხოვრებელ სადგომს იმავე დასახლებულ პუნქტში ან გადაუხდიდა ბინის ღირებულების კომპენსაციას, რაც შ. ბ-ს მოსარგებლის – ც. ბ-ისათვის არ შეუთავაზებია. მოპასუხეს დაეკისრა ბინის ქირის გადახდა თვეში 10 ლარსა და 78 თეთრის ოდენობით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ბ-მა. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 3 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე შ. ბ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 6 სექტემბრის განჩინებით შ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 3 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას.

საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლოს მიერ გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, რომელიც ითვალისწინებდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა შორის არსებობდა წერილობითი დოკუმენტი, რითაც აღიარებული იყო საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულება. სკუთრების თაობაზე მხარეთა შორის წამოჭრილი დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს სკ-ს 59-ე, 183-ე, 323-ე, 328-ე და 49-ე მუხლებით, რომლებითაც მოწესრიგებულია უძრავი ქონების გასხვისებისა და შეძენისას ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოსილებანი, ხელშეკრულების ფორმა და მისი დაუცველობის შედეგები. სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა გაითვალისწინოს ასევე ის ფაქტი, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით იურიდიულად ძალადაკარგულად ჩაითვალა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლი და მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომლებიც ითვალისწინებდნენ მოსარგებლეთა გამოსახლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უზრუნველყოფდა მოსარგებლეს შესაბამისი ბინით, ან გადაუხდიდა კომპენსაციის სახით ამ ბინის ღირებულებას. პალატამ აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სადგომის თაობაზე მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წამოჭრილი სამოქალაქო დავა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს სკ-ს შესაბამისად, რომელიც ითვალისწინებს მფლობელისა და მესაკუთრის უფლება-მოვალეობებს. მოსარგებლეთა მიერ, მათ სარგებლობაში (მფლობელობაში) არსებულ საცხოვრებელ სადგომებზე განხორციელებულ მიშენება-დაშენებასთან, ასევე, მათი სახსრებით შესრულებულ სარემონტო სამუშაოებთან დაკავშირებით წამოჭრილი სამოქალაქო დავები სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6, მე-7 მუხლებისა და სკ-ს შესაბამისი ნორმების დაცვით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით შ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 4 იანვრის გადაწყვეტილება ც.ბ-ის ბინიდან გამოსახლებისა და ყოველთვიური ქირის დაკისრების ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ც. ბ-ი გამოსახლებულ იქნა ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი ბინიდან. ც.ბ-ისათვის ყოველთვიურად 10,78 ლარის ბინის ქირის დაკისრების ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა მოსარჩელის მიერ ამ ნაწილში სარჩელზე უარის თქმის გამო. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია რა დადგენილად, რომ სადავო ბინა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოსარჩელე შ. ბ-ის სახელზე, იხელმძღვანელა სკ-ს 170-ე, 172-ე, 168-ე მუხლებით, რომელთა საფუძველზე დააკმაყოფილა მესაკუთრის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის ბინიდან გამოსახლების შესახებ.

ც. ბ-ის წარმომადგენელი ზ. ჟ-ე საკასაციო საჩივრით მოითხოვს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველდ დაბრუნებას იმავე სასამართლოში იმ საფუძვლით, რომ სასამართლოს მიერ დარღვეულ იქნა სსკ-ს 377-ე მუხლი, კერძოდ, არ იქნა დაცული 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები. სასამართლო გაცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს, ვინაიდან მოსარჩელე მოპასუხის ბინიდან გამოსახლებას მოითხოვდა სკ-ს 562-ე მუხლის საფუძველზე. მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობები წაროადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობას, რაც რეგულირდება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების” შესახებ კანონით, რის გამოც სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 170-ე, 172-ე, 168-ე მუხლები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, ... მდებარე, შვიდი საცხოვრებელი ოთახისგან შემდგარი საცხოვრებელი ბინა 110,71 კვ.მ. ფართით, ირიცხება მოსარჩელე შ. ბ-ის სახელზე. პირველ სართულზე მდებარე სამ ოთახში 1963 წლიდან შინაურული ხელწერილის საფუძველზე ცხოვრობდა ბ-ე-გ-ების ოჯახი, რომელმაც ბინაში შესახლებისთანავე მოსარჩელის მშობლებს _ ს. და შ. ბ-ებს გადაუხადა 10000 მანეთი, 1969წ. ნოემბერში კი ვ.ბ-ემ მოპასუხის მამას _ ი. ბ-ს, ბ-ების თანხმობით, 18000 მანეთად მიჰყიდა სადავო ბინა თავისი სათავსოებით, რის შესახებაც შედგენილ იქნა ხელწერილი. ამდენად, დავის განხილვისას სასამართლომ დადასტურებულად ცნო ის გარემოება, რომ მოპასუხე ც.ბ-ი წარმოადგენს სადავო ბინის მოსარგებლეს; ბ-ების ოჯახი მესაკუთრის თანხმობით 1969 წლიდან ფლობს სადავო საცხოვრებელ ფართს.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოცემული დავა არაერთხელ იქნა რა განხილული სასამართლოს სხვადასხვა ინსტანციებში, დადასტურებულია ის გარემოება, რომ ც. ბ-ი წარმოადგენს სადავო ბინის მოსარგებლეს. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე მხარეთა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობა წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შედეგად წარმოშობილს, რაც რეგულირდება საქართველოს კანონით “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”.

აღნიშნულთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ, ვინაიდან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი სარგებლობის შეწყვეტის შესახებ და საკითხის მოწესრიგებას სპეციალური კანონის სხვა ნორმები არ ითვალისწინებს, დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს სკ-ს ნორმები.

1997წ. 26 ივნისს მიღებული სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს რა პირთა თანასწორებაზე დამყარებულ კერძო სამართლებრივი ხასიათის ქონებრივ ურთიერთობებს, იგი მოიცავს მოქალაქეთა შორის არსებულ სხვადასხვა ტიპის სამოქალაქო ურთიერთობის მარეგულირებელ ნორმებს. სკ-ს მიღებიდან ერთი წლის შემდეგ იმავე კანონშემოქმედებითმა ორგანომ მიზანშეწონილად მიიჩნია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მიღება საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1996წ. 28 ივნისამდე წარმოშობილი იმ ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვდა. უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს მიერ სპეციალური კანონის მიღება გამოწვეული იყო ქვეყანაში ფაქტობრივად არსებული სპეციფიური სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობებით, რომელთა მოწესრიგებას სკ არ ითვალისწინებდა. ზემოხსენებული სპეციალური კანონი, ეყრდნობა რა მოქმედი სამოქალაქო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპებს, თავისი იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე და მოსაწესრიგებელი ურთიერთობის სპეციფიურობის გამო ზოგადი ნორმებისგან განსხვავებულ წესებს ადგენს, რაც, შესაბამისად, ზოგად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიას წარმოშობს. სკ დასაშვებად მიიჩნევს რა მსგავს გარემოებათა არსებობის ალბათობას, მე-2 მუხლის მეორე ნაწილით აწესებს, რომ ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები.

კოლიზიური ნორმების გამოყენების საკითხი ანალოგიურად წყდება “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის მეორე ნაწილითაც, რომლის შესაბამისად იერარქიის ერთი და იგივე საფეხურის ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობის წარმოქმნისას მოქმედებს უფრო გვიან მიღებული (გამოცემული) აქტით დადგენილი ნორმა.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სადავო ურთიერთობას სკ-ს 168-ე და 172-ე მუხლებზე მითითებით. ამ უკანასკნელი ნორმის პირველი ნაწილით დადგენილია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. მოცემულ შემთხვევაში კი, სასამართლოს მიერ არაერთგზის იქნა დადგენილი და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ ც. ბ-ი სადავო ფართს ნივთის ადრინდელი მესაკუთრის თანხმობით ფლობდა.

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლი ადგენს მესაკუთრის უფლებას მოითხოვოს მოსარგებლის მიერ ნამეტი ფართობის გამოთავისუფლება, თუ მოსარგებლეს უკავია ერთ სულზე თორმეტ კვ.მეტრზე მეტი საცხოვრებელი ფართობის მქონე სადგომი. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია, რამდენი კვ.მეტრის სადგომი უკავია მოპასუხე ბ-ს და არ უმსჯელია იმაზე, აღემატება თუ არა ეს ფართობი 12 კვ. მეტრს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ც. ბ-ის წარმომადგენელ ზ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას. საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენი კვ. მეტრის საცხოვრებელი ფართობის მქონე სადგომი უკავია მოპასუხე ც.ბ-ს, აღემატება თუ არა ეს ფართობი 12 კვ. მეტრს და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ც. ბ-ის წარმომადგენელ ზ. ჟ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 18 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.