გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
¹ ას-651-1301-03 17 დეკემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,
ლ. გოჩელაშვილი
დავის საგანი: ს.ს. “ბ. ¹... ჩ. ქ.” ადმინისტრაციის ბრძანების გაუქმება.
აღწერილობითი ნაწილი:
2002წ. 6 დეკემბერს ს. მ-მა, ამავე წლის 27 ნოემბერს _ მ. ჩ-ემ, 2 დეკემბერს _ ა. თ-მა და ს. ც-მა, 24 დეკემბერს _ ლ. გ-ემ სს “ე.-ე.-ბ. თ. ლ.” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს ბორჯომის რაიონულ სასამართლოს.
მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სს “ე.-ე.-ბ. თ. ლ.” დირექტორის მიერ 2002წ. 11 ნოემბერს გამოცემული ¹66 ბრძანების გაუქმება შემდეგი საფუძვლით:
საწარმოში სხვადასხვა დროს მიღებული ტრავმის გამო მათ მიიღეს სხვადასხვა სახის დაზიანება და დაკარგეს შრომის უნარი, რის გამოც ღებულობდნენ პენსიას.
2002წ. 11 ნოემბერს საწარმოს ადმინისტრაციამ თავისი ბრძანებით გააუქმა პენსიების გაცემა იმ საფუძვლით, რომ მითითებულ პირებს სხეულის დაზიანება მიღებული ჰქონდათ თავიანთი დაუდევრობით. საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული წესების მე-3 პუნქტის შესაბამისად, სარჩო გაიცემა თუკი მუშაკის დაზიანება გამოწვეულია ადმინისტრაციის ბრალეული მოქმედებით. ვინაიდან ბრძანებაში მითითებულ მუშაკთა სხეულის დაზიანება გამოწვეული იყო თვით მუშაკთა დაუდევრობით, მითითებული ნორმის საფუძველზე მათზე პენსია არ გაიცემა.
მოსარჩელეებმა მიიჩნიეს, რომ საწარმოს ადმინისტრაციამ ამგვარი მოქმედებით დაარღვია ზემოთ მითითებული ბრძანებულების მე-6, მე-7 მუხლების, სკ-ს 128-ე, 129-ე, 1507-ე მუხლების, 144-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 471-ე, 462-ე მუხლების, ასევე შკკ-ს 2371 მუხლის მოთხოვნები.
ზემოთ მითითებულ პირთა სარჩელები გაერთიანდა ერთ წარმოებად.
მოპასუხემ სარჩელები არ ცნო და მიუთითა, რომ ვინაიდან მოსარჩელეებმა სხეულის დაზიანება მიიღეს თავიანთი გაუფრთხილებლობით და მათ დაზიანებაში საწარმოს ბრალი არ დასტურდებოდა, საწარმოს მიერ სარჩოს მიცემის შეწყვეტა კანონიერი იყო.
ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 14 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ ს. მ-მა ტრავმა მიიღო მაშინ, როცა ვაგონიდან ხელის ურიკით სცლიდა ბოთლებს, მას დაუსხლტა ფეხი და მოტყდა მარცხენა ხელი.
ა. თ-მა რკინიგზის ვაგონიდან კონტეინერის გადმოტვირთვის დროს დაიზიანა მარცხენა ხელი;
ს. ც-მა ტრავმა მიიღო ხელის ურიკით ბოთლების ნამსხვრევების გადატანის დროს;
ლ. გ-ემ სხეულის დაზიანება მიიღო ქარხანაში ვაგონების მანევრირების შედეგად.
სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომის მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” პირველი თავის მე-3 მუხლის შესაბამისად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულის ყოველთვიური სარჩოს გადახდით ზიანი უნდა აუნაზღაუროს იმ დამქირავებელმა, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ამ უკანასკნელის ბრალის არსებობის შემთხვევაში; ამავე წესების მეხუთე მუხლის მიხედვით კი მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ითვლება დამქირავებლის ბრალეულობით, თუ იგი მოხდა მისგან შრომის კანონმდებლობის, შრომის დაცვის წესების, ნორმებისა და სხვა ნორმატიული აქტების მოთხოვნათა უგულველყოფით ან არასათანადო შესრულებით. კონკრეტულ შემთხვევაში კი მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს, რომ მათი სხეულის დაზიანება გამოწვეული იყო საწარმოს ბრალით, ამიტომ საწარმოს არ ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა სარჩოს გადახდაზე. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ საწარმო წლების მანძილზე აძლევდა სარჩოს მოსარჩელეებს, ეს მისგან გამოხატული კეთილი ნება იყო და არ ადასტურებდა ზიანის მიყენებაში მის ბრალეულობას.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს _ ს. ც-მა, ა. თ-მა, მ. ჩ-ემ, ს. მ-მა და ლ. გ-ემ.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოქრების საქმეთა პალატის 2003წ. 22 აგვისტოს განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სარწმუნოდ მიიჩნია და მიუთითა, საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებით დამტკიცებული “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის” მე-3 და მე-5 მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა ვერ წარადგინეს მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა მოპასუხის ბრალს მათთვის მიყენებული ზიანის დადგომაში, ხოლო უბედური შემთხვევის აქტების ჩანაწერებით კი ვერ მტკიცდებოდა, რომ მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ საწარმოს ბრალეული გაუფრთხილებელი მოქმედებით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მათ საწარმოო ტრავმა მიიღეს მათივე გაუფრთხილებლობით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეთა აპელირება სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 471-ე მუხლზე და საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-6 და მე-7 მუხლებზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია და მიუთითა, რომ ბრძანებულების მე-6 და მე-7 მუხლების მიხედვით შერეული პასუხისმგებლობის ხარისხი განისაზღვრება დამქირავებელსა და დაზარალებულს შორის შეთანხმების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში კი მხარეებს შორის ასეთი შეთანხმების არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. ვინაიდან ჯანმრთელობის დაზიანებაში მოპასუხის ბრალი ვერ დგინდებოდა, არ არსებობდა ამ ნორმის გამოყენების საფუძველიც.
2003წ. 2 ოქტომბერს ა. თ-მა, ს. მ-მა, ს. ც-მა და ლ. გ-ემ, ხოლო 2003წ. 23 ოქტომბერს მ. ჩ-ემ საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორებმა მოითხოვეს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:
კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მათი შრომითი დასახიჩრება გამოწვეულია საწარმოს ბრალით და სასამართლოს მოცემული დავის გადასაწყვეტად არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-3 და მე-5 მუხლები. ამ ბრძანებულების მე-6 და მე-7 მუხლის შესაბამისად, საწარმოო ტრავმა თუნდაც მუშაკის ბრალით იყოს გამოწვეული, ეს არ წარმოადგენს სარჩოს მიცემაზე უპირობო უარის თქმის საფუძველს.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ მ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი განუხილველად უნდა დარჩეს, ხოლო ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-ისა და ლ. გ-ის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ს 397-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის შეტანის ვადა არის ერთი თვე. ამ ვადის გაგრძელება (აღდგენა) არ შეიძლება და იგი იწყება ორივე მხარისათვის გადაწყვეტილების გადაცემის მომენტიდან. გადაწყვეტილების გადაცემის მომენტად ითვლება ამ გადაწყვეტილების მხარისთვის ჩაბარება უშუალოდ სასამართლოში ან მისი მხარისათვის ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლების შესაბამისად, გადაგზავნის დრო.
სსკ-ს 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების შესაბამისად, თუ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ესა თუ ის პირობა არ არსებობს, სასამართლოს გამოაქვს განჩინება საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ.
მოცემულ შემთხვევაში მ. ჩ-ეს სააპელაციო სასამართლოს 2003წ. 22 აგვისტოს განჩინება ჩაბარდა 2003წ. 15 სექტემბერს, მან კი საკასაციო საჩივარი შეიტანა 2003წ. 23 ოქტომბერს, ანუ 1 თვის ვადის დარღვევით, რაც მოცემულ საკასაციო საჩივარს დაუშვებელს ხდის და იგი განხილული ვერ იქნება.
არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-ის და ლ. გ-ისთვის სს “ე.-ე.-ბ. თ. ლ.” ადმინისტრაციის მიერ შრომითი დასახიჩრების გამო, დანიშნული სარჩოს გაცემის შეწყვეტის თაობაზე 2002წ. 11 ნოემბერს გამოცემული ¹66 ბრძანების კანონიერად მიჩნევის შესახებ.
დადგენილია, რომ ს. მ-ი ვაგონიდან ბოთლების დაცლის დროს ჩამოვარდა და მიიღო სხეულის დაზიანება;
ს. ც-მა დაზიანება მიიღო დამსხვრეული ბოთლების ხელის ურიკით გამოტანის დროს;
ლ. გ-ემ სხეულის დაზიანება მიიღო ქარხანაში მუშაობის დროს მოძრავი სარკინიგზო შემადგენლობის მანევრირებისას;
ა. თ-მა კი დაზიანება მიიღო ვაგონებიდან კონტეინერების ჩამოცლის დროს.
ზემოთ მითითებულ ყველა პირს სხეულის დაზიანება მიღებული აქვს 1997წ. 25 ნოემბრამდე, შედგენილია საწარმოში მომხდარი უბედური შემთხვევის სათანადო აქტები და ისინი ადმინისტრაციის მიერ 2002წ. 11 ნოემბერს ¹66 ბრძანების გამოცემამდე ღებულობდნენ ყოველთვიურ სარჩოს.
საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით უდავოა, რომ კასატორებმა ა.თ-მა, ს.მ-მა, ს.ც-მა და ლ.გ-ემ დასახიჩრება მიიღეს მომეტებული საფრთხის წყაროთი, მასთან მუშაობის დროს.
სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობის მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები.
ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, 1997წ. 25 ნოემბრამდე მომხდარი უბედური შემთხვევის პასუხისმგებელი პირების განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს იმ ნორმებით, რომელიც მოქმედებდა შემთხვევის დროს.
სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 463-ე მუხლის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად, ორგანიზაციები და მოქალაქენი, რომელთა საქმიანობა დაკავშირებულია მომეტებულ საფრთხესთან გარშემომყოფთათვის (სატრანსპორტო ორგანიზაციები, სამრეწველო საწარმოები, მშენებლობები, ავტომობილთა მფლობელები და სხვ.) მოვალენი არიან აუნაზღაურონ მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული ზიანი, თუ ვერ დაამტკიცებენ, რომ ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის მოქმედებით ან თვით დაზარალებულის განზრახვით.
ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციის პასუხისმგებლობა გამოირიცხებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუკი იგი დაამტკიცებდა, რომ უბედური შემთხვევა გამოწვეული იყო დაუძლეველი ძალით ან დაზარალებულის განზრახვით, ანუ სახეზე იყო სტიქიური ან სხვა ფორსმაჟორული ურთიერთობანი, ანდა დაზარალებულის სურვილი იმის შესახებ, რომ მას განზრახ სურდა თავისი თავისათვის ამ სახის დაზიანების მიყენება. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში დაზიანებეის მიღება გამოწვეული არ ყოფილა დაუძლეველი ძალის ზემოქმედებით და არც დაზარალებულთა განზრახვა ყოფილა დადასტურებული, ცხადია, საწარმოს ადმინისტრაციას უფლება არ ჰქონდა არ აენაზღაურებინა მუშაკისათვის მიყენებული ზიანი.
სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის მეორე წინადადების შესაბამისად, სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ.
ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სასამართლო უფლებამოსილი არ იყო სამართლებრივი ურთიერთობა მხარეთა შორის მოეწესრიგებინა ახალი სამოქალაქო კოდექსით, ვინაიდან მხარეებს ამის სურვილი არ გამოუთქვამთ, მაგრამ თუნდაც აღნიშნული სამართლებრივი ურთიერთობა ახალი სკ-ს ნორმებით დარეგულირებულიყო, საწარმოს ადმინისტრაციის პასუხისმგებლობის გამორიცხვა მაინც არ შეიძლებოდა.
სკ-ს მე-1000 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისაგან, ანდა ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისაგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია, თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება, ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან ფეთქებადსაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერებების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს.
ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე სხვაგვარი საფუძვლით, ვიდრე ამ მუხლის პირველ ნაწილშია აღნიშნული, ნაგებობის ან ნივთის მფლობელი ვალდებულია, ანალოგიურად აანაზღაუროს საფრთხის განხორციელების შედეგად წარმოშობილი ზიანი.
ზემოთმითითებული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, ვინაიდან სატრანსპორტო საშუალების, რკინიგზის ვაგონის, მოძრავი შემადგენლობის მფლობელი საწარმო იყო და მუშაკთა სხეულის დაზიანება სწორედ ამ საშუალებასთან ურთიერთობის შედეგად მოხდა, ახალი სკ-ს მიხედვითაც საწარმო ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ზიანი, ვინაიდან სკ-ს მე-1000 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გამორიცხულია, თუ ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი გამოწვეულია ელექტროგადამცემი ხაზების ავარიით, ანდა ნავთობის, გაზის, წყლის ან ნავთობპროდუქტების მიმწოდებელი მოწყობილობის დაზიანებით.
ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე ადმინისტრაცია მაინც ვალდებული იყო კონკრეტულ შემთხვევაში აენაზღაურებინა მუშაკისათვის მიყენებული ზიანი, ვინაიდან იგი გამოწვეული იყო მომეტებული საფრთხის შემცველი, საწარმოოს მფლობეობაში მყოფი სატრანსპორტო და სხვა საშუალებების ზემოქმედების შედეგად და არ იყო გამოწვეული დაუძლეველი ძალის ზემოქმედებით.
აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებები ამ საკითხთან დაკავშირებით, რომ თითქოს უბედური შემთხვევა მოხდა მხოლოდ და მხოლოდ მუშაკთა გაუფრთხილებლობით, დაუსაბუთებელია.
საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მართალია, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს ყოველთვიური სარჩოს გადახდით ზიანი უნდა აუნაზღაუროს იმ დამქირავებელმა, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ამ უკანასკნელის ბრალის არსებობის შემთხვევაში, მაგრამ ამავე წესების მე-5 პუნქტის შესაბამისად, მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ითვლება დამქირავებლის ბრალეულობით, თუ იგი მოხდა შრომის კანონმდებლობის, შრომის დაცვის წესების, ნორმებისა და სხვა ნორმატიული აქტების მოთხოვნათა უგულველყოფით ან არასათანადო შესრულებით.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი შემთხვევები დაკავშირებულია მომეტებული საფრთხის წყაროს ზემოქმედებასთან. ასეთ შემთხვევაში საწარმოს ბრალეულობის საკითხი განისაზღვრება იმ ნორმატიული აქტებით, რომელიც პასუხისმგებლობას აწესებს მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელისათვის. ამიტომაც იყო, რომ საწარმოს ადმინისტრაციამ კასატორებს სარჩო დაუნიშნა მიუხედავად იმისა, რომ უბედური შემთხვევის აქტში ზიანის გამომწვევ მიზეზად მითითებული იყო დაზარალებულის გაუფრთხილებლობა.
აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებუულების მე-6 პუნქტის თანახმად, დაზარალებულის გაუფრთხილებლობა არ იწვევს ზიანის ანაზღაურების შეწყვეტას, თუ დაზარალებულის გაუფრთხილებლობამ ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას, დაზარალებულის ბრალის ხარისხის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურება შეიძლება შემცირდეს.
აქედან გამომდინარე, საწარმოს ადმინისტრაციას არ გააჩნდა არავითარი საფუძველი 2002წ. 11 ნოემბერს გამოეცა ბრძანება საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის 8-ე ბრძანებულების მე-3,4, მე-6 და მე-7 პუნქტებზე მითითებით მუშაკისათვის შრომის მოვალეობის შესრულებისა და ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შედეგად დანიშნული სარჩოს შეწყვეტის შესახებ, ვინაიდან ზემოთმითითებული ბრძანებულება ბრძანებულების გამოცემამდე უკვე დანიშნული სარჩოს შეწყვეტის თაობაზე რაიმე მითითებას არ შეიცავს.
სკ-ს 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საზოგადოების ადმინისტრაციის მიერ გამოცემული ბრძანება არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, რითაც ხელყოფს საჯარო წესრიგს. მაშინ, როცა კანონი იმპერატიულად აწესებს მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული დაზიანების დროს ადმინისტრაციის აუცილებელ პასუხისმგებლობას (გარდა დაუძლეველი ძალის მოქმედებით და იმ შემთხვევაში თუ დაზიანება გამოწვეულია დაზარალებულის განზრახვით), საზოგადოების ადმინისტრაციამ საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მოშველიებით, მაშინ, როცა ეს ბრძანებულება ამგვარ მითითებას არ შეიცავს, მოახდინა კანონის იმპერატიული დანაწესთან ნების გამოვლენის აშკარა შეუსაბამობა _ გააუქმა შრომითი მოვალეობის შესრულებისათვის მუშაკის ჯანმრთელობის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დანიშნული სარჩოს გაცემა. ამით საზოგადოების ადმინისტრაციამ მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილეთა უფლებები კი არ შელახა, არამედ ვნება მიაყენა სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს.
მართალია, ¹48 ბრძანებულების 63-ე პუნქტის შესაბამისად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ამ წესების ნორმები, გარდა 22-ე, 33-ე, 34-ე, 39-ე, მე-40 პუნქტებისა და ამავე ბრძანებულების პრეამბულეს მე-4 პუნქტის თანახმად, ამ წესის ამოქმედებასთან დაკავშირებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა “საწარმოო ორგანიზაციების მიერ საწარმოო ტრამვით გამოწვეული შრომითი დასახიჩრებით მიყენებული ზარალის ანაზღაურების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 28 ივნისის ¹502 და “უბედური შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 12 აგვისტოს ¹619 დადგენილება, რითაც 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებას უკუქცევითი ძალა მიეცა, მაგრამ აღნიშნული გარემოება მოცემულ კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით ვერანაირად ვერ ცვლის მდგომარეობას და სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებათა საწინააღმდეგოდ არ იძლევა ადმინისტრაციის მიერ ა.თ-ის, ს.მ-ის, ს. ც-ისა და დ. გ-ისათვის დანიშნული სარჩოს გაცემის შეწყვეტის თაობაზე ბრძანების მიღების საფუძველს.
სსკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე აქვს დადგენილი, მაგრამ საქმეზე დადგენილ გარემოებებს მისცა არასწორი სამართლებრივი შეფასება, რომლის გამოსწორებაც საკასაციო სასამართლოს შეუძლია.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 401-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
მ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
დაკმაყოფილდეს ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-ისა და ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი.
გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 22 აგვისტოს განჩინება ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-ისა და ლ. გ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.
ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-ისა და ლ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს.
ბათილად იქნეს ცნობილი სააქციო საზოგადოება “ე.-ე.-ბ. თ. ლ.” დირექტორის 2002წ. 11 ნოემბრის ¹66 ბრძანებულების მე-3, მე-5, მე-8 და მე-9 პუნქტები ა. თ-ის, ს. მ-ის, ს. ც-სა და ლ. გ-ისათვის პენსიის გაცემის შეწყვეტის შესახებ.
გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
¹ ას-776-1412-03 17 დეკემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,
ლ. გოჩელაშვილი
აღწერილობითი ნაწილი:
ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 9 ოქტომბრის განჩინებით იუსტიციის სამინისტროს იმერეთის სააღსრულებო ბიუროს ზესტაფონის რაიონის სასამართლოს აღმასრულებელს განემარტა, რომ 2002წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა. ც-ის სასარგებლოდ შპს “კ.” დაეკისრა 6955 ლარის გადახდა.
აღნიშნულ განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა გ. გ-ემ და მოითხოვა მისი გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ ამ განმარტებით შეიცვალა გადაწყვეტილების შინაარსი.
სააპელაციო სასამართლომ გ. გ-ის კერძო საჩივარი მიიჩნია აშკარად უსაფუძვლოდ და კერძო საჩივარი საქმესთან ერთად გადაუგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის ფარგლებში საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ კერძო საჩივარი უსაფუძვლოა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა. ც-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა _ შპს “კ.” დირექტორ გ. გ-ეს ა. ც-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 6955 ლარის გადახდა.
მითითებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ. უზენაესმა სასამართლომ 2003წ. 30 აპრილის განჩინებაში მიუთითა, რომ მცდარი იყო კასატორ გ. გ-ის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნული თანხა გადასახდელად დაეკისრა გ. გ-ეს და არა შპს “კ.”.
უზენაესმა სასამართლომ თავის განჩინებაშივე განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით შპს “კ.” დაეკისრა 6955 ლარის გადახდა. სარჩელი წარდგენილი იყო შპს “კ.” დირექტორ გ. გ-ის, წინააღმდეგ და საქმეში მოპასუხედ შპს “კ.” სახით მოწვეული იყო მისი დირექტორი გ. გ-ე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ შპს “კ.” დირექტორ გ-ისათვის გადასახდელად თანხის დაკისრება არ ნიშნავდა იმას, რომ ეს თანხა გადასახდელად დაეკისრა პირადად გ. გ-ეს, არამედ ნიშნავდა იმას, რომ თანხა გადასახდელად დაეკისრა შპს “კ.”.
ანალოგიური განმარტება მიეცა სააპელაციო სასამართლოს 2002წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებას სააპელაციო სასამართლოს 2003წ. 9 ოქტომბრის განჩინებითაც.
ზემოთ მითითებული გარემოების გამო გ. გ-ის კერძო საჩივარი იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით შეიცვალა ამავე სასამართლოს 2002წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილების შინაარსი, საფუძველს მოკლებულია და კერძო საჩივარი აშკარად უსაფუძვლოა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 419-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
გ. გ-ის კერძო საჩივარი, როგორც აშკარად უსაფუძვლო, არ დაკმაყოფილდეს.
გ. გ-ეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაეკისროს 104,3 ლარი, რომელიც ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹0001 ანგარიშზე, კოდი ¹59.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
