ას-6-708-03 14 ნოემბერი, 2003 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა შპს “პ.” მოპასუხე საქართველოს მილსადენების კომპანიის მიმართ და მოითხოვა ამ უკანასკნელის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი არის ლანჩხუთის რაიონის სოფ..... ტერიტორიაზე არსებული 127 ჰა მიწის ნაკვეთის მოიჯარე. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მესამე პირებთან, ფ. ო-ესთან და გ. ბ-ესთან ერთად დათესა სოიოს მარცვალი. მიწის ნაკვეთი დაცული იყო საძოვრების გარშემო არსებული ღობით.

ნავთობსადენის გაყვანასთან დაკავშირებით მოპასუხის მიერ ჩატარებული სამუშაოების დროს ეს ღობე 1998წ. აგვისტოში გარღვეულ იქნა. ამის შედეგად მიწის ნაკვეთზე შეიჭრა საქონელი და მთლიანად გაანადგურა სოიოს ნათესები.

მოსარჩელის მოთხოვნით, მიყენებული ზიანის ოდენობის დასადგენად ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მატერიალური ზიანი გამოიხატა 238 ტონა სოიოს მარცვლის დაკარგვით; მათ შორის 166 ტ. სათესლე და 72 ტ. სასაქონლო, რომლის საერთო ღირებულება განისაზღვრა 185400 ლარით.

საქმის განხილვისას შპს “პ.” ცნობილი იქნა არასათანადო მოსარჩელედ და მის ნაცვლად საქმეში ჩაება მიწის ნაკვეთის მოიჯარეები – ფ. ო-ე და გ. ბ-ე, ხოლო შპს “პ.” დარჩა მესამე პირად დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, 184210 ლარის ოდენობით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს ზიანის ასანაზღაურებლად მათთვის გადახდილი ჰქონდა 1190 ლარი.

სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მილსადენების კომპანიამ. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 28 ივნისის განჩინებით სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაბრუნდა იმავე პალატაში იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ იყო დასაბუთებული. ამასთან, საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ არ იყო შესწავლილი საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არ იყო გარკვეული საქართველოს მილსადენების კომპანიის ბრალი ზიანის მიყენებაში.

სააპელაციო პალატამ საქმის ხელახალი განხილვის შედეგად დადგენილად მიიჩნია შემდეგი:

ლანჩხუთის რაიონის სოფ. ... ტერიტორიაზე ფ. ო-ემ და გ. ბ-ემ კანონით დადგენილი წესით აიღეს 127 ჰა მიწის ნაკვეთი იჯარით. სოიოს მწარმოებელ შპს “პ.” მოიჯარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს “პ.” მათ მიწის ნაკვეთზე მოიყვანდა სოიოს მარცვალს, რის შემდეგ მოგება განაწილდებოდა მხარეთა შორის. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებაზე იყო დაფუძნებული (სკ-ს 930-ე მ.) და გ. ბ-ე და ფ. ო-ე უფლებამოსილნი არიან იდავონ ამ საქმიანობასთან დაკავშირებით განცდილი ზიანის ანაზღაურებაზე.

სააპელაციო პალატამ გ. ბ-ის და ფ. ო-ის მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სკ-ს 992-ე მუხლი და მიუთითა: პირს რომ ზიანის ანაზღაურება დაეკისროს, უნდა დადგინდეს მის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედების ფაქტი, შემდეგ ზიანის არსებობის ფაქტი და ამ ორ ფაქტს შორის მიზეზობრივი კავშირი. ასევე, გამოიყენა სსკ-ს 102-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მილსადენის გაყვანის შედეგად მოპასუხის მიერ გარღვეული იყო საძოვრის ღობე, მაგრამ საქმეში არ არსებობდა უტყუარი მტკიცებულება იმისა, რომ განადგურდა სოიოს ნათესები და განადგურდა სწორედ გარღვეული ღობიდან გამოსული პირუტყვის მიერ. აღნიშნულის საფუძვლად პალატამ მიუთითა 1998წ. 29 სექტემბერს შედგენილ აქტზე, რომლის შედგენის მომენტში პირუტყვი ნაკვეთში არ იმყოფებოდა.

სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ აქტი არის დოკუმენტი, რომელშიც უნდა აისახოს აქტის შედგენის მომენტში არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობა და მხოლოდ ეს შეიძლება იქნეს მიღებული მტკიცებულებად. გარდა ამისა, აქტში დეტალურად არ არის აღწერილი ნათესის მდგომარეობა, კერძოდ, რამდენი განადგურდა და რაში გამოიხატა ეს განადგურება (შეჭმული იყო თუ სხვაგვარად) და ბოლოს, აქტი შედგენილია ცალმხრივად, მხოლოდ დაინტერესებული პირების – შპს “პ.” დირექტორის ვ. კ-ის, მისი მოადგილის ტ. კ-ის და ფ. ორმოცაძის მიერ, რის გამოც ამ დოკუმენტს არ აქვს იურიდიული ძალა.

სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად ცნო, რომ 1998წ. 28 სექტემბერს საქართველოს მილსადენების კომპანიამ გადაუხადა მოსარჩელეებს მილსადენის გაყვანის გამო სოიოს ნათესების განადგურების საკომპენსაციო თანხები: ფ. ო-ეს – 200 ლარი, ხოლო გ. ბ-ეს – 990 ლარი და მათ არ გამოუთქვამთ რაიმე პრეტენზია ამ თანხის ოდენობაზე და არ დაუფიქსირებიათ ოფიციალურად, რომ განცდილი ჰქონდათ უფრო დიდი ზიანი.

პალატამ მიიჩნია, რომ ექსპერტიზის დასკვნებით დადგენილია არა ის, თუ ვის მიერ და რა რაოდენობით განადგურდა ნათესები, არამედ ის, თუ რა მოსავალს მიიღებდნენ მოსარჩელეები ამისთვის ყველა ხელშემწყობი პირობების არსებობისას, რაც მოცემულ შემთხვევაში ვერ იქნება მხედველობაში მიღებული.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის 2003წ. 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით საქართველოს მილსადენების კომპანიის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 მაისის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით გ. ბ-ის და ფ. ო-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

გ. ბ-ემ და ფ. ო-ემ აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს საკასაციო წესით.

კასატორის განცხადებით სააპელაციო პალატამ არ შეასრულა მითითებები, რომლებიც საკასაციო პალატის 2002წ. 28 ივნისის განჩინებით დაევალა. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ არ შეისწავლა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არ მისცა მათ სათანადო შეფასება, არ გამოარკვია საქართველოს მილსადენების კომპანიის ბრალი ზიანის მიყენებაში.

კასატორის აზრით სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არაა დასაბუთებული და მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია. მისი აზრით სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსკ-ს 377-ე მუხლის მოთხოვნები და არ შეაფასა სააპელაციო საჩივარი იმავე კოდექსის 368-ე მუხლთან შესაბამისობაში.

რაც შეეხება 1998წ. 29 სექტემბრის აქტს, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებად არ მიიღო, კასატორის განცხადებით 4 წლის განმავლობაში საქართველოს მილსადენების კომპანიას იგი სადავოდ არ გაუხდია და საოლქო სასამართლოს მის რევიზირების უფლება არ ჰქონდა.

კასატორი სადავოდ ხდის ასევე სააპელაციო პალატის დასკვნას, იმის შესახებ, რომ 1998წ. 28 სექტემბერს კასატორებს მილსადენისაგან მიღებული აქვთ კომპენსაციები (ფ. ო-ეს 200 ლარი, გ. ბ-ეს – 990 ლარი) და მათ არ გამოუთქვამთ რაიმე პრეტენზია და არ დაუფიქსირებიათ, რომ განცდილი ჰქონდა უფრო დიდი ზიანი. ეს მათი აზრით არის ფაქტების მანიპულირება, რაც სააპელაციო პალატის ტენდენციურობაზე მიუთითებს.

კასატორების განმარტებით მათ მიღებული აქვთ კომპენსაცია მხოლოდ სერვიტუტის ზოლზე (ფ. ო-ისათვის თანხის გადახდის ქვითარი 1,32 ჰა-ზე 28/IX წ. და გ. ბ-ეზე თანხის გადახდის ქვითარი 6.6 ჰა-ზე 28/IX), ხოლო დანარჩენი თანხის შესახებ კომპანიის წარმომადგენელთა წინადადებით ისინი უნდა ჩასულიყვნენ თბილისში ხელმძღვანელებთან მოსალაპარაკებლად.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, კასატორები განმარტავენ: საქმეზე ჩატარებული იყო ექსპერტიზა, ხოლო შემდგომ კი მოსამართლის მიერ საქართველოს მილსადენების კომპანიის მოთხოვნის საფუძველზე ექსპერტის წინაშე დასმული იყო დამატებითი შეკითხვები. ცხადია, რომ სოიოს ნათესები იმ მომენტისათვის (ექსპერტიზა დაინიშნა 10 თვის შემდეგ, შეკითხვები ექსპერტს მიეცა – 1 წლისა და 8 თვის შემდეგ) აღარ არსებობდა და ამდენად ექსპერტის წინაშე ვერ დაისმებოდა საკითხი, თუ ვის მიერ იყო განადგურებული მოსავალი, შესაბამისად ექსპერტმა პასუხი გასცა სასამართლოს მიერ დასმულ შეკითხვებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორები ითხოვენ, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 27 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და საქართველოს მილსადენების კომპანიაზე მათთვის მიყენებული ზარალის 184210 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ს 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს ეს ზიანი.

მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ პირს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება, უნდა დადგინდეს, პირველ რიგში, მის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედების ფაქტი, შემდეგ ზიანის არსებობის ფაქტი და ამ ორ ფაქტს შორის მიზეზობრივი კავშირი.

სსკ-ს 102-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებდა თავის მოთხოვნებს. კერძოდ, მოსარჩელეებმა ვერ დამტკიცდეს, რომ განადგურდა სოიოს ნათესები და განადგურდა სწორედ მოპასუხის მიერ გარღვეული ღობის ღიობებში შესული პირუტყვის მიერ. აღნიშნული გარემოება სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად სავალდებულოა სასამართლოსათვის, რადგან კასატორების მიერ არ არის წამოყენებული დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. კასატორები არ მიუთითებენ რაიმე მტკიცებულებებზე, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა შესწავლილი და გამოკვლეული და რომელიც გამორიცხავდა სააპელაიო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებებს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სსკ-ს 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო სხდომაზე განიხილა მტკიცებულებები და თავისი შინაგანი რწმენით მიიღო დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არსებობის შესახებ.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას, იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, დაარღვია 377-ე მუხლის მოთხოვნები და შეასრულა რაიონული სასამართლოს მოვალეობები და განიხილა მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაუსაბუთებლობის საკითხი.

სსკ-ს 377-ე მუხლის I ნაწილი თანახმად სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. ამავე კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი და 386-ე მუხლის შესაბამისად მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება.

მოცემულ შემთხვევაში აპელანტი მოითხოვდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და სარჩელზე უარის თქმის შესახებ ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, საფუძვლად მიუთითებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ და იურიდიულ დაუსაბუთებლობას. აპელანტი ასევე სადავოდ ხდიდა ზიანის მიყენების ფაქტსაც.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება. ამდენად, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გამოტანილია საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე. ამასთან, სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე გამოტანილია სწორი გადაწყვეტილება და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ბ-ის და ფ. ო-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 27 თებერვლის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.