ბს-1528-1103(კ-05) 7 მარტი, 2006 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ნინო ქადაგიძე, ნუგზარ სხირტლაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) _ სს «--ის» გაკოტრების მმართველი თ. ბ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება
დავის საგანი _ ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2005 წლის 17 მაისს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ სარჩელი აღძრა სს «--ის» გაკოტრების მმართველის მიმართ და ამ უკანასკნელისაგან -- კვტ ღია გამანაწილებელი მოწყობილობის სახელმწიფო საკუთრებაში დაბრუნება მოითხოვა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მაღალი ძაბვის ღია გამანაწილებელი მოწყობილობა შეტანილ იქნა გაკოტრების მასაში და მისი განკარგვის უფლება მიენიჭა გაკოტრების მმართველს. მიუხედავად არაერთი მოთხოვნისა, გაკოტრების მმართველი თ. ბ-ძე სს «--ის» სტრატეგიული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მაღალი ძაბვის ღია გამანაწილებელი მოწყობილობის საწესდებო კაპიტალიდან ამოღებასა და შპს «---სათვის» გადაცემას არ ახორციელებდა. მოსარჩელის განმარტებით, «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის «დ» ქვეპუნქტის შესაბამისად, მითითებული ქონების, როგორც სახელმწიფო ქონების, ფლობა, მართვა და განკარგვა მხოლოდ სახელმწიფოს შეეძლო და, ამდენად, სადავო ქონების გაკოტრების მასაში მოხვედრა და მისი გაკოტრების მმართველის მიერ მართვა კანონსაწინააღმდეგო იყო.
გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და სადავო ქონება დარჩა სს «--ის» გაკოტრების მასაში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ «გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ» კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, გაკოტრების მმართველს ჰქონდა გაკოტრების მასის, მათ შორის, ღია გამანაწილებელი მოწყობილობის მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება. რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის ცნობილი იყო ის ფაქტი, რომ სს «--ის» ქონებაზე გაიხსნა გაკოტრების საქმის წარმოება და საწარმოს მთელი ქონება, სადავო მაღალი ძაბვის ღია გამანაწილებელი მოწყობილობით შევიდა გაკოტრების მასაში. სასამართლოს მოსაზრებით, მართალია, სს «--ი» სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილებით შექმნილ საწარმოს წარმოადგენდა, მაგრამ იგი კერძო სამართლის დამოუკიდებელი სუბიექტი იყო და გაკოტრების მმართველი არ იყო უფლებამოსილი, გაკოტრების მასიდან ამოეღო და მესამე პირისათვის _ სახელმწიფოსათვის გადაეცა სადავო ქონება.
ხსენებული გადაწყვეტილება საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ იმავე საფუძვლებით სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და სს «--ის» გაკოტრების მმართველს 110-220-330-500 კვტ ღია გამანაწილებელი მოწყობილობის გაკოტრების მასიდან ამოღება და შპს «---სათვის» გადაცემა დაევალა.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს «--ის» ერთადერთი დამფუძნებელი-პარტნიორი სახელმწიფოა. ასევე უდავო იყო ის გარემოებაც, რომ სს «--ის» პარტნიორმა მიიღო გადაწყვეტილება საზოგადოების საწესდებო კაპიტალიდან -- კვტ ღია გამანაწილებელი მოწყობილობის ამოღებისა და მისი შპს «---სათვის» გადაცემის თაობაზე, რომლის წილთა 100%-იანი მესაკუთრე სახელმწიფო იყო. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 6 იანვრის განჩინებით სს «--ის» მიმართ 2005 წლის 10 იანვრის 12 საათიდან გაიხსნა გაკოტრების საქმის წარმოება და დაინიშნა გაკოტრების მმართველი. სადავო მაღალი ძაბვის ღია გამანაწილებელი მოწყობილობა შეტანილ იქნა გაკოტრების მასაში და მისი მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება მიენიჭა გაკოტრების მმართველს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო -- კვტ მაღალი ძაბვის ღია გამანაწილებელი მოწყობილობა საჯარო რეესტრში სს «--ის» სახელზე არ იყო რეგისტრირებული და მისი საწესდებო კაპიტალში შეტანა სს «--ის» საკუთრების უფლებას არ წარმოშობდა.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო ქონება ისეთი კატეგორიის ობიექტს წარმოადგენდა, რომლის გაკოტრების მასაში შეტანა და მასზე იძულებითი აღსრულების მიქცევა «სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ» კანონის მე-21 მუხლისა და «გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ» კანონის მე-5 მუხლისა და მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არ დაიშვებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს «--ის» გაკოტრების მმართველმა თ. ბ-ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია «გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ» კანონის მე-401 მუხლს, რომელიც ადგენს განსაკუთრებულ რეჟიმს სწორედ ამავე კანონის მე-5 და «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» კანონის მე-4 მუხლებით განსაზღვრულ ობიექტებზე, რომელთა დაცვა და მართვა ევალება გაკოტრების მმართველს.
კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არამართებულად მიუთითა მოპასუხე მხარის მიერ ვალდებულების აღიარებაზე, მაშინ, როცა მათი მხრიდან საუბარი იყო მხოლოდ იმაზე, რომ სადავო ქონებაზე იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები არ დაიშვებოდა, მაგრამ აღნიშნული საკითხი, «გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ» კანონის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტისა და მე-401 მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, კომპლექსურ მიდგომას საჭიროებდა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მოსაზრება უგულებელყო და აქცენტი გააკეთა მხოლოდ მხარის მიერ ვალდებულების აღიარებაზე.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ, მართალია, სს «--ი» საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში იყო შესული, მაგრამ მისი საწესდებო კაპიტალიდან ამოღება და საწესდებო კაპიტალის შემცირება «მეწარმეთა შესახებ» კანონის შესაბამისად არ განხორციელებულა.
სს «--ის» გაკოტრების მმართველმა დამატებით მიუთითა, რომ სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დააყრდნო «სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-21 მუხლის იმ რედაქციაზე, რომელიც საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის ¹-- გადაწყვეტილების შესაბამისად, არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი. ამასთან, ვინაიდან დავა, თავისი შინაარსიდან გამომდინარე, სამოქალაქო სამართლებრივი ხასიათის იყო, საქმე უნდა განხილულიყო სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით და არა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მიერ, ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, რის გამოც საქმე არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ განხილულად ითვლებოდა.
კასატორმა ხსენებული მოტივები კასაციის აბსოლუტურ საფუძვლებად მიიჩნია და მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სს «--ის» გაკოტრების მმართველის საკასაციო საჩივარი. მხარეებს მიეცათ უფლება, წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობა უნდა შემოწმებულიყო 2006 წლის 9 მარტამდე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 22 თებერვლის განჩინებით, სს «--ის» გაკოტრების მმართველ თ. ბ-ძის საკასაციო საჩივარი, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა 2006 წლის 7 მარტს მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და თვლის, რომ სს «--ის» გაკოტრების მმართველის _ თ. ბ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42.2 მუხლით დაცული და უზრუნველყოფილია ადამიანის უფლება, საქმე განხილულ იქნეს კანონიერი სასამართლო შემადგენლობისა და განსჯადი სასამართლოს მიერ. აღნიშნული კონსტიტუციური ნორმა წარმოადგენს გარანტიას სამართლიანი სასამართლოს უფლების უზრუნველსაყოფად, რაც სახელმწიფოსაგან სასამართლო განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას მოითხოვს. ნიშანდობლივია, რომ საქართველოს საერთო სასამართლოთა სისტემა, კოლეგიათა შორის განსჯადობის წესების დადგენა და სასამართლოთა ტერიტორიული და ინსტანციური იურისდიქცია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლისა და «საერთო სასამართლოების შესახებ» ორგანული კანონის ნორმათა შესაბამისადაა დადგენილი. ხსენებული დებულებებით განმარტებულია, რომ ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე («საერთო სასამართლოების შესახებ» ორგანული კანონის 3.2 და მე-20 მუხლები).
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს (ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი).
საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლს, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ. ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ. თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის ქონების კანონიერება.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ დავის საგანს წარმოადგენს სს «--ის» საკუთრებაში არსებული ქონების გაკოტრების მასიდან ამოღება და მისი კერძო სამართლის სხვა იურიდიული პირისათვის _ შპს «---სათვის» გადაცემა. დავის მხარეს წარმოადგენს გაკოტრების მმართველი. საწარმოს ქონებაზე გახსნილია გაკოტრების საქმის წარმოება და მის ქონებასთან დაკავშირებული ყველა ურთიერთობა «გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ» კანონის შესაბამისად რეგულირდება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემული დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, რის გამოც იგი ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განსახილველ საქმეს არ წარმოადგენს. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატამ კი გადაწყვეტილება ძირითადად სამოქალაქო კანონმდებლობის გამოყენებით განიხილა ისე, რომ განსჯადობის საკითხზე არ უმსჯელია.
საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის ¹-- გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი «სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-21 მუხლის ის ნაწილი (წინადადება), რომელზეც სააპელაციო სასამართლომ 2005 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება დააფუძნა.
ყოველივე ზემოთქმულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, როგორც არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ კანონის მოთხოვნათა დარღვევით მიღებული, უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას დაუბრუნდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა დ გ ი ნ ა :
1. სს «--ის» გაკოტრების მმართველის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2005 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
