საქმე # 010142222700933990

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე №3აგ-23 14 ივნისი, 2023 წელი

კ-ე პ. 3აგ-23 ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის

საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ლევან თევზაძე (თავმჯდომარე),

მერაბ გაბინაშვილი, შალვა თადუმაძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა მსჯავრდებულ პ. კ-ს საკასაციო საჩივარი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 იანვრის განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენით პ. კ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ და მიესაჯა:

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის (1960 წლის რედაქცია) 104-ე მუხლის პირველი, მე-4, მე-6, მე-7, მე-9 პუნქტებით - უვადო თავისუფლების აღკვეთა, 240-ე მუხლის პირველი ნაწილით - 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილით - 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 238-ე მუხლის პირველი ნაწილით - 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 238-ე მუხლის მე-2 ნაწილით - 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 238-ე მუხლის მე-4 ნაწილით - 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 152-ე მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი პუნქტით - 14 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 243-ე მუხლის მე-3 ნაწილით - 13 წლით თავისუფლების აღკვეთა; ამავე კოდექსის მე-40 მუხლის საფუძველზე მკაცრმა სასჯელმა შთანთქა ნაკლებად მკაცრი სასჯელები და საბოლოოდ პ. კ-ს განესაზღვრა უვადო თავისუფლების აღკვეთა, რომლის ათვლა დაეწყო 1997 წლის 24 ივნისიდან.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 30 ივლისის განჩინებით:

მსჯავრდებულ პ. კ-ს მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედების კვალიფიკაცია სისხლის სამართლის კოდექსის 152-ე მუხლის მეორე ნაწილის პირველი პუნქტით (ძვ. რედაქცია) შესაბამისობაში მოვიდა მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტთან და სასჯელის ზომად განესაზღვრა 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა; სისხლის სამართლის კოდექსის 238-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი (ძველი რედაქცია) შესაბამისობაში მოვიდა მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველ, მეორე ნაწილებთან და მიესაჯა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, ხოლო სისხლის სამართლის კოდექსის 104-ე მუხლის მეექვსე, მეშვიდე პუნქტები (ძველი რედაქცია) გადაკვალიფიცირდა მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის 109-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“, „დ“ ქვეპუნქტებზე და პ. კ-ს სასჯელის საბოლოო ზომად დარჩა უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ოქტომბრის განაჩენით მსჯავრდებულ პ. კ-ს შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ცვლილება შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 30 ივლისის განჩინებაში - პ. კ-ს ქმედება საქართველოს სსკ-ის 104-ე მუხლის მე-9 პუნქტიდან (ძვ. რედაქცია) გადაკვალიფიცირდა საქართველოს სსკ-ის 104-ე მუხლის მე-4 პუნქტზე (ძვ. რედაქცია). პ. კ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 104-ე მუხლის პირველი, მე-4, მე-4 პუნქტებით (ძვ. რედაქცია), სსკ-ის 109-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,გ“ და ,,დ“ ქვეპუნქტებით (ახალი რედაქცია), სსკ-ის 238-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, სსკ-ის 243-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სსკ-ის 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (ძვ. რედაქცია), სსკ-ის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, სსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით (ახალი რედაქცია) და საბოლოო სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - უვადო თავისუფლების აღკვეთა. დანარჩენ ნაწილში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2007 წლის 30 ივლისის განჩინება დარჩა უცვლელად.

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 5 თებერვლის განჩინებით „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონის საფუძველზე მსჯავრდებული პ. კ-ე გათავისუფლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 30 ივლისის განჩინებით - საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით დანიშნული სასჯელისაგან, ხოლო ¼-ით შეუმცირდა ამავე კოდექსის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, სსკ-ის 238-ე მუხლის პირველი, მეორე ნაწილებით (ძველი რედაქცია), სსკ-ის 243-ე მუხლის მე-3 ნაწილით (ძველი რედაქცია), სსკ-ის 240-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (ძველი რედაქცია) დანიშნული სასჯელები და საბოლოოდ განესაზღვრა უვადო თავისუფლების აღკვეთა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 28 მარტის განჩინებით რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 5 თებერვლის განჩინება დარჩა უცვლელად.

6. საქართველოს პრეზიდენტმა 2018 წლის 2 აგვისტოს განკარგულებით შეიწყალა მსჯავრდებული პ. კ-ე და მას განესაზღვრა სასჯელის შემდგომი მოხდისგან გათავისუფლების კონკრეტული თარიღი - 2032 წლის 24 ივნისი.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 მარტის განჩინებით:

მსჯავრდებულ პ. კ-ს საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 20 ნოემბრის განჩინებაში შევიდა ცვლილება: „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონის მე-16 მუხლის თანახმად, მსჯავრდებულ პ. კ-ს ¼-ით შეუმცირდა საქართველოს პრეზიდენტის 2018 წლის 2 აგვისტოს N02/08/01 განკარგულებით სასჯელის შემდგომი მოხდისაგან გათავისუფლების თარიღი - 2032 წლის 24 ივნისი და მსჯავრდებული პ. კ-ე სასჯელის შემდგომი მოხდისაგან უნდა გათავისუფლდეს 2029 წლის 3 იანვარს;

8. 2022 წლის 26 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართა მსჯავრდებულმა პ. კ-მ, რომელმაც საქართველოს სსსკ-ის 310-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო, მოითხოვა მის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენის გადასინჯვა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 იანვრის განჩინებით ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის თაობაზე მსჯავრდებულ პ. კ-ს შუამდგომლობა დაუშვებლად იქნა ცნობილი.

10. მსჯავრდებულმა პ. კ-მ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 იანვრის განჩინება და მოითხოვა მისი გაუქმება, კერძოდ, კასატორის პოზიციით:

1998 წლის 7 აგვისტოს განაჩენის გამომტან სასამართლო კოლეგიაში მონაწილეობდა მოსამართლე ლეონიდე საყვარელიძე, რომელიც უზენაესი სასამართლოს წევრად არჩეული იყო ათი წლით საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 29 იანვრის დადგენილებით (როგორც ეს მოითხოვებოდა იმ პერიოდში მოქმედი „საქართველოს რესპუბლიკაში „მოსამართლის სტატუსის შესახებ“ 1990 წლის 28 დეკემბრის კანონის მე–10 მუხლით); ხსენებული კანონი გაუქმდა 1997 წლის 31 ივლისს, მაგრამ ამ კანონით არჩეულ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს უფლებამოსილება გაუხანგრძლივდათ „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 86–ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით 1999 წლის პირველ ივლისამდე; აღსანიშნავია, რომ ხსენებული ნორმა 1998 წლის 3 ნოემბერს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო, რითიც გამოვლინდა, რომ პ. კ-ს განაჩენის დამდგენ სასამართლო კოლეგიაში მონაწილე მოსამართლემ მართლმსაჯულება განახორციელა არაკონსტიტუციური ნორმის საფუძველზე დადგენილი უფლებამოსილებით. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონის ამოქმედებიდან (1997 წლის 13 ივნისიდან) საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე (1998 წლის 3 ნოემბრამდე) დროის პერიოდში, განაჩენის გამომტანი მოსამართლე მართლმსაჯულებას ახორციელებდა არაკონსტიტუციური ნორმის საფუძველზე, ესე იგი – უკანონოდ.

10.1. საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ სასამართლო კოლეგიაში ორი სახალხო მსაჯულის მონაწილეობა ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ არაკანონიერად ცნო (კერძოდ, საქმეებზე - „გორგილაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ და „ფანჯიკიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ არაკანონიერად იქნა ცნობილი საქართველოში სახალხო მსაჯულების ინსტიტუტი და დადგინდა კონვენციის მე–6 მუხლის – სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა). აგრეთვე, მოქმედი სსსკ–ის მიხედვით, მსჯავრდებული შეზღუდული იყო განაჩენის გასაჩივრების უფლებით და, შესაბამისად, პ. კ-ს არ მიეცა საშუალება, განაჩენი ზემდგომ ინსტანციაში გაესაჩივრებინა, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით წარმოადგენს კონსტიტუციური უფლების – სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

1. საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა წარმოდგენილი მასალები, შეაფასა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

2. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლის თანახმად, განაჩენი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო გადაისინჯება, თუ: ბ) არსებობს გარემოება, რომელიც მოწმობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის დამდგენი სასამართლოს უკანონო შემადგენლობას ან იმ მტკიცებულების დაუშვებლობას, რომელიც საფუძვლად დაედო გადასასინჯ განაჩენს.

3. კასატორის მიერ მითითებული საკონსტიტუციო სარჩელი შეეხებოდა მოსამართლეთა უფლებამოსილების ვადაზე ადრე შეწყვეტის არაკონსტიტუციურობას, რაც გაიზიარა საკონსტიტუციო სასამართლომ. ხსენებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ,,ახალი კანონით დაწესებული მოთხოვნები არ უნდა შეეხოთ მოქმედ მოსამართლეებს და იგი არ უნდა გახდეს მოსამართლეთა უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტის საფუძველი. რადგან კანონს (ისე, როგორც სხვა ნორმატიულ აქტებს) უკუძალა არა აქვს, ე.ი. მათი მოქმედება არ ვრცელდება იმ ფაქტებზე, ურთიერთობებსა და გარემოებებზე, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა ამ აქტის გამოცემამდე. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ნორმა (კანონი) შესაძლებელია შეეფარდოს მხოლოდ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოიშვებიან მისი გამოცემის, მისი ძალაში შესვლის შემდეგ.“ საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსაზრებით, „საერთო სასამართლოების შესახებ" ორგანული კანონის 86-ე მუხლის პირველი პუნქტი, რომელიც ითვალისწინებს ქვეყნის მთელი სასამართლო სისტემის მოსამართლეთა უფლებამოსილების ვადამდე შეწყვეტას (თანამდებობიდან დათხოვნას) ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, აშკარად, არ შეესაბამებოდა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-4 პუნქტს, რის გამოც ზემოხსენებული მუხლი (იგულისხმება 86-ე მუხლის პირველი პუნქტი) ცნობილ იქნა არაკონსტიტუციურად, ხოლო გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა მისი სხდომაზე საჯაროდ გამოცხადების მომენტიდან, ესე იგი - 1998 წლის 3 ნოემბრიდან. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საქართველოს სსსკ–ის 310–ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოება, რაც ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო მსჯავრდებულ პ. კ-ს მიმართ გამოტანილი განაჩენის გადასინჯვის საფუძველი გახდებოდა.

4. რაც შეეხება კასატორის მითითებას, სახალხო მსაჯულების ინსტიტუტთან დაკავშირებით, ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს N33აგ-17 და №2აგ-23 გადაწყვეტილებებს, სადაც აღნიშნულია, რომ:

,,ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევა დაადგინა ორ კონკრეტულ საქმეზე - (საქმე „გორგილაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, (Gorgiladze v. Georgia), №4313/04; ECHR; 20.01.2010; „ფანჯიკიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, (Pandjikidze and others v. Georgia), №30323/02; ECHR; 27.01.2010) და მას ე.წ. „მასობრივი დარღვევების“ საკითხზე არ უმსჯელია. ამასთან, ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაციის (No R (2000) 2 წევრ სახელმწიფოებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ეროვნულ დონეზე, ზოგიერთი საქმის გადასინჯვის ან საქმის წარმოების განახლების შესახებ) მიხედვით განსაზღვრულია, რომ „მასობრივი“ დარღვევების შემთხვევაში, საქმეთა გადასინჯვა/დარღვეული უფლების სხვაგვარი გამოსწორება სახელმწიფოს დისკრეციაა (იხ. მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაცია No. R (2000) 2, პარ.: 14). ასევე, საერთაშორისო პრაქტიკის კვლევის თანახმად, კონკრეტული გადაწყვეტილების აღსრულების ფარგლებში სხვა საქმეების გადასინჯვის ვალდებულება სახელმწიფოს კონვენციის 46-ე მუხლის თანახმად პირდაპირ არ აქვს. ამას ადასტურებს ის გარემოება, რომ გორგილაძისა და ფანჯიკიძის გადაწყვეტილებების ეროვნულ დონეზე აღსრულების საქმეები მინისტრთა კომიტეტმა დახურა სხვა საქმეთა გადასინჯვის მოთხოვნის გარეშე, კერძოდ, მან საკმარისად მიიჩნია საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლში განხორციელებული ცვლილებები, რითაც ამ კონკრეტულ პირებს მიენიჭათ გადასინჯვის მოთხოვნის უფლება (მინისტრთა კომიტეტის 2012 წლის 26 სექტემბრის საბოლოო რეზოლუციები ფანჯიკიძისა და გორგილაძის საქმეებზე). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ გორგილაძე/ფანჯიკიძის საქმეები თავად ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ არ ყოფილა კლასიფიცირებული არც პილოტურ და არც კვაზიპილოტურ გადაწყვეტილებად; შესაბამისად, სასამართლოს არ დაუდგენია სისტემური პრობლემა, რის გამოც სტრასბურგის ორგანოების მიერ არასოდეს წამოჭრილა სხვა იდენტურ საქმეთა გადასინჯვის აუცილებლობის ან ეროვნულ დონეზე აღსრულების სხვა ღონისძიების გატარების საკითხი.“

5. მაშასადამე, ზემოაღნიშნულ ნაწილში კასატორის არგუმენტები ვერ მიიჩნევა მის მიერ მოთხოვნილი - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების დაკმაყოფილების საფუძვლად, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევა დაადგინა კასატორის მიერ მითითებულ ორ ზემოხსენებულ საქმეზე და მას ე.წ. „მასობრივი დარღვევების“ საკითხზე არ უმსჯელია.

6. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 იანვრის განჩინება მსჯავრდებულ პ. კ-ს შუამდგომლობის დაუშვებლად ცნობის შესახებ კანონიერი და დასაბუთებულია, მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს, რის გამოც უნდა დარჩეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 313-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მსჯავრდებულ პ. კ-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 იანვრის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ლევან თევზაძე

მოსამართლეები: შალვა თადუმაძე

მერაბ გაბინაშვილი