3კ-1156-02 21 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “ვ-მა” სარჩელით მიმართა სასამართლოს სს “ს-ის” მიმართ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 66644 ლარისა და 70 თეთრის ოდენობით.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ასაბუთებდა იმით, რომ თურქეთის ფირმასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე 2000წ. 21 აპრილს ამ ფირმისაგან მიიღო სათესლე კარტოფილი, რომელიც დათესა წალკის რაიონში. კარტოფილის ღირებულება უნდა გადაეხადა 90 დღეში, რისთვისაც მიმართა მოპასუხეს სესხის გაცემის თხოვნით, რაზეც თანხმობა მიიღო.

მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ გაფორმებული იყო ყველა საჭირო დოკუმენტი სესხის ასაღებად. კერძოდ, დამზადდა აუდიტორული დასკვნა, მოძრავ ნივთებზე გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება, იპოთეკით დაიტვირთა უძრავი ნივთი, მაგრამ მოპასუხემ უარი განაცხადა სესხის ხელშეკრულების გაფორმებაზე და შესაბამისად სესხის გაცემაზე. აღნიშნულის გამო, თურქეთის ფირმის ვალის დასაფარავად იძულებული გახდა გაეყიდა კარტოფილის მოსავალი ნოემბრის თვეში, როცა ერთი კილოგრამის ღირებულება შეადგენდა 24 თეთრს. მოსარჩელის მოსაზრებით, თუ იგი კარტოფილს გაყიდდა აპრილის თვეში, როდესაც 1 კილოგრამი ღირდა 60 თეთრი, მოიგებდა თითო კილოზე 36 თეთრს. აქედან გამომდინარე, მან ნოემბერში გაყიდა 184 ტონა კარტოფილი 44160 ლარად, აპრილში კი გაყიდდა 110400 ლარად. ამ თანხებს შორის სხვაობამ ანუ მისმა ზიანმა შეადგინა 66240 ლარი, რაც მოსარჩელის აზრით უნდა აუნაზღაუროს მოპასუხემ, რომლის ბრალით მას მიადგა აღნიშნული ზიანი.

გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელემ მოითხოვა ხელშეკრულების გაფორმებასთან დაკავშირებული ხარჯების 404,7 ლარის და ადვოკატის მომსახურებაზე გაწეული ხარჯების 2000 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა და აქედან გამომდინარე არ წარმოშობია ვალდებულება სესხის გაცემაზე. მოპასუხემ მიუთითა, რომ მათ შორის ნამდვილად მიმდინარეობდა მოლაპარაკება სესხის გაცემაზე, მაგრამ სესხი არ იყო გაცემული არა მისი, არამედ მოსარჩელის ბრალით, რომელმაც ბანკში არ წარმოადგინა საჯარო რეესტრში გატარებული გირავნობის და იპოთეკის ხელშეკრულებები, ანუ არ გაუკეთა ასაღებ სესხს უზრუნველყოფა კანონით დადგენილი წესით.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 9 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული დოკუმენტებისა და მხარეთა განმარტებების საფუძველზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მხარეთა შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება სესხის ხელშეკრულების დადებაზე, რომლის უზრუნველსაყოფად მხარეთა შორის გაფორმდა გირავნობის და იპოთეკის ხელშეკრულებები, მაგრამ შემდგომში სესხის ხელშეკრულება გაფორმებული არ ყოფილა და სესხი არ გაიცა, რის გამოც მოსარჩელემ განიცადა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ სესხის ხელშეკრულება არ დაიდო მოსარჩელის ბრალით, რომელმაც არ წარადგინა ბანკში სათანადოდ გაფორმებული დოკუმენტები. კერძოდ, მოსარჩელემ იპოთეკის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ წარადგინა მოპასუხე ბანკში. სესხის უზრუნველყოფის გარეშე კი ბანკი არ იყო ვალდებული გაეცა სესხი. პალატის აზრით, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა სკ-ს 312-ე მუხლის თანახმად მოეთხოვა მხოლოდ სესხის ხელშეკრულების დადება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.

გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ გამოიყენა სკ-ს 316-ე და 317-ე მუხლები და 2002წ. 14 მაისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

კასატორი მოითხოვს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას იმ საფუძვლით, რომ გადაწყვეტილება სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად დაუსაბუთებელია.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები. კერძოდ, არასწორად მიიჩნია, რომ სესხის ხელშეკრულება მოსარჩელის ბრალით არ იქნა დადებული; იპოთეკის ხელშეკრულება თვითონ ბანკის იურისტის მიერ იქნა რეგისტრაციაში გატარებული და წარდგენილი ბანკში. ამასთან მიაჩნია, რომ გირავნობის ხელშეკრულებით ორნახევარჯერ მეტი ქონება იყო ჩადებული გირაოში ვიდრე იპოთეკის ხელშეკრულებით. აქედან გამომდინარე. ბანკს არ ჰქონდა სესხის გაცემაზე უარის თქმის საფუძველი.

კასატორის მოსაზრებით ბანკს შეეძლო ნებისმიერი დოკუმენტი ამოეღო თავისი საქმიდან და ემტკიცებინა, რომ მოსარჩელეს იგი არ წარუდგენია. ამასთან, მოპასუხე ბანკს არა აქვს კანცელარია, რის გამოც მათ მხარეს არ შეუძლია იმის მტკიცებაც, რომ წარადგინეს განცხადება ბანკში და მოითხოვეს ხელშეკრულების გაფორმება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხეს შემუშავებული აქვს სესხის მოთხოვნის ტიპიური ნიმუში და რომელიც წარმოდგენილი აქვთ საქმეში.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

დადგენილია, რომ მხარეთა შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება სესხის ხელშეკრულების დადებაზე. სესხის ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველსაყოფად მხარეთა შორის გაფორმდა მოძრავი ქონების გირავნობის და უძრავი ქონების იპოთეკის ხელშეკრულებები, მაგრამ შემდგომში სესხის ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ დაიდო და სესხი არ გაიცა, რის გამოც მოსარჩელემ განიცადა ზიანი მიუღებელი შემოსავალის სახით.

სკ-ს 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა, შესაბამისად მოპასუხეს ვალდებულებაც არ წარმოშობია. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

სკ-ს 317-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად 316-ე მუხლით გათვალისწინებული მოვალეობებით ვალდებულება შეიძლება ხელშეკრულების მომზადების საფუძველზეც წარმოიშვას, ხოლო 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება.

მოცემულ საქმეზე დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე მოსარჩელე სკ-ს 317-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოპასუხეს ხელშეკრულების დადება, მაგრამ მოსარჩელე არ მოითხოვს ხელშეკრულების დადებას, იგი მოითხოვს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, რაც დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება, რადგან როგორც აღინიშნა მოპასუხესთან სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა და შესაბამისად ვალდებულებაც არ წარმოშობია. მოპასუხეს წარმოეშვა მხოლოდ ხელშეკრულების დადების ვალდებულება, რომლის შესრულებასაც მოსარჩელე არ მოითხოვს.

სკ-ს 317-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად მოლაპარაკების მონაწილეს შეუძლია მეორე მონაწილეს მოსთხოვოს იმ ხარჯების ანაზღაურება, რომლებიც მან გასწია ხელშეკრულების დასადებად, მაგრამ ეს ხელშეკრულება მეორე მონაწილის ბრალეული მოქმედების შედეგად არ დადებულა.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად არის ცნობილი, რომ მოდავე მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება არ დაიდო მოსარჩელე მხარის ბრალით, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მოსარჩელემ არ წარადგინა ბანკში სათანადოდ გაფორმებული დოკუმენტები. მითითებული ფაქტობრივი გარემოება სსკ-ს 407-ე მუხლის თანახმად სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, რადგან კასატორის მიერ არ არის წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მის მიერ ბანკში წარდგენილი იქნა სათანადოდ გაფორმებული დოკუმენტები, რის გამოც სააპელაციო პალატამ მართებულად არ დააკმაყოფილა ასევე მისი მოთხოვნა ხელშეკრულების დასადებად გაწეული ხარჯების – 404,7 ლარის ანაზღაურების ნაწილში.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ვ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 14 მაისის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.