გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1174-02 31 იანვარი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

რ. ნადირიანი

დავის საგანი: დავალიანების დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 25 მაისს უნივერსალური ბანკ “ი-ის” სალიკვიდაციო საბჭოს თავმჯდომარემ განცხადებით მიმართა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს.

განმცხადებელმა მიუთითა, რომ უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააქციო საზოგადოება “კ. ა-ს” მათ სასარგებლოდ დაეკისრა 190170 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში არსებობა დადასტურებულ იქნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 24 ნოემბრის წერილით. თავის დროზე დაიწყო მითითებული გადაწყვეტილების სააღსრულებო წარმოებაც. 1998 წელს მოხდა სს “კ. ა-ის” ნატურით გაყოფა და მის ბალანსზე ჩამოყალიბდა სამი სააქციო საზოგადოება: სს “კ. ა.”, სს “ს. ჯ.” და სს “.. ..”.

განმცხადებელმა სსკ-ს 312-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ი” ქვეპუნქტის საფუძველზე მოითხოვა “კ. ა-ის”, “ს. ჯ-ს” უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის 190170 აშშ დოლარის შესაბამისი ეროვნული ვალუტის _ გადახდის სამართალმემკვიდრედ და “ი-ის” სოლიდარულ მევალეებად ცნობა და მათ ქონებაზე ყადაღის დადება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 15 ივნისის მიმართვით მითითებული განცხადება განსახილველად გადაეგზავნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს.

განცხადება ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 6 ივლისის განჩინებით წარმოებაში იქნა მიღებული და ამავე დღის გადახდის ბრძანებით დაკმაყოფილდა.

ზემოთ მითითებული განცხადების პარალელურად 2001წ. 28 ივნისს “ი-ის” სალიკვიდაციო კომისიის თავმჯდომარემ მოპასუხეების: სს “კ. ა-ის”, სს “ს. ჯ-ს” და სს “.. ..ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისათვის განცხადებაში მითითებული თანხების გადასახდელად სოლიდარულად დაკისრება და მათ ქონებაზე ყადაღის დადება.

2001წ. 19 ივლისს სს “სილკიმპექს-ჯორჯიამ” პროტესტი წარადგინა საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 6 ივლისს გამოტანილ გადახდის ბრძანებასთან დაკავშირებით და მოითხოვა საქმის საერთო წესით განხილვა.

მან მიუთითა, რომ 1997წ. 27 ნოემბერს შედგა სს “კ. ა-ის” აქციონერთა საერთო კრება, რომლის გადაწყვეტილებით სს “კ. ა-ის” ნატურით გაყოფით დაარსდა 3 საწარმო: სს “ს. ჯ.”, სს “.. ..” და სს “კ. ა.”.

ამავე კრების ¹1 ოქმით სს “კ. ა.” დადგინდა სს “კოლხური აძრეშუმის” ერთპიროვნულ უფლებამონაცვლედ მესამე პირთა (აქციონერების გარდა) მიმართ ნაკისრ ვადადამდგარ შეუსრულებელ ვალდებულებებზე და მესამე პირთა მიერ (აქციონერების ჩათვლით) სს “კ. ა-ის” მიმართ ნაკისრ ვადადამდგარ შეუსრულებელ ვალდებულებებზე. მანვე მიუთითა, რომ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.6 მუხლის შესაბამისად არ შეიძლება მას სოლიდარული პასუხისმგებლობა დაეკისროს თავდაპირველი საწარმოს ვალებზე, ვინაიდან აღნიშნული ცვლილება “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონში შევიდა 1999 წელს, ხოლო სს “კ. ა-ის” ნატურით გაყოფა მოხდა 1997 წელს, კანონს კი არ შეიძლება უკუქცევითი ძალა მიეცეს.

2001წ. 20 ივლისს ანალოგიური შესაგებელი წარადგინა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 6 ივლისის გადახდის ბრძანებასთან დაკავშირებით სს “.. ..-მაც”.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 20 სექტემბრის განჩინებით გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2001წ. 6 ივლისის განჩინება, დადგინდა საქმის საერთო სასარჩელო წესით განხილვა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

მოსარჩელე “ი-ს” უარი ეთქვა მოპასუხეების მიმართ სოლიდარულად 190170 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდევინებისა და სს “ს. ჯ-ს” და სს “.. ..” ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ. ამავე გადაწყვეტილებით ყადაღა დაედო სს “კ. ა-ის” ქონებას.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ 1997წ. 27 ნოემბერს მოსარჩელის მოვალე ორგანიზაცია გაიყო სამ დამოუკიდებელ სუბიექტად.

1997წ. 27 ნოემბერს აქციონერთა კრების ოქმით ასევე დადგინდა გაუქმებული სააქციო საზოგადოების უფლებამონაცვლედ ახლად შექმნილი სს “კ. ა.”, ხოლო 1999წ. 10 აგვისტოს სამივე სააქციო საზოგადოების დირექტორებმა კვლავ გააფორმეს ხელშეკრულება იმის შესახებ, რომ სს “კ. ა-ის” გაყოფის შემდეგ მის ვალებზე პასუხისმგებლობას იღებდა ახლად შექმნილი სააქციო საზოგადოება “კ. ა.”.

მითითებული გადაწყვეტილება 2001წ. 14 ნოემბერს სააპელაციო წესით გაასაჩივრა “ი-ის” სალიკვიდაციო კომისიის თავმჯდომარემ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 8 ივლისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც უარი ეთქვა მოსარჩელეს სს “ს. ჯ-სა და სს “.. ..” ფაბრიკისათვის სოლიდარულად 190170 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ ხანდაზმულობის გამო.

სს “კ. ა-ს” გადასახდელად დაეკისრა 240945 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააქციო უნივესალური ბანკის “ი-ის” სასარგებლოდ სს “კ. ა-ს” გადასახდელად დაეკისრა 240945 ლარი.

საარბიტრაჟო სასამართლომ 1996წ. 3 ოქტომბერს გასცა ბრძანება (“სააღსრულებო საბუთი”).

მითითებული ბრძანება საკრედიტო დაწესებულებას სს “ს. ბ-ს” შესასრულებლად წარედგინა 1996წ. 12 დეკემბერს, მაგრამ “ი-ს” ბრძანება და წარდგენილი საინკასო დავალება შეუსრულებლად დაუბრუნდა 1996წ. ბოლოს, ე.ი. 1996წ. 31 დეკემბერს.

სააქციო უნივერსალურმა ბანკმა “ი-მა” გადახდის ბრძანება განმეორებით წარადგინა 1997წ. 15 ივლისს, ე.ი. დაბრუნებიდან 6 თვისა და 15 დღის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასული იყო გადახდის ბრძანების, “სააღსრულებო ფურცლის”, წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან სააღსრულებო საბუთის ხელმეორედ წარდგენა შესაძლებელი იყო 3 თვის ვადაში, მოსარჩელემ კი იგი წარადგინა 6 თვისა და 15 დღის შემდეგ (სსკ-ს 352-ე მუხლის მე-6 პუნქტი, 353-ე მუხლის მე-3 პუნქტი, 359-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილი, 380-ე მუხლი, საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს მიერ დამტკიცებული 1980წ. 5 მაისს ¹440 დადგენილებით დამტკიცებული წესების მე-14 თავის მე-16 მუხლი, 109-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილი). ხოლო ახლად შექმნილ სს “კ. ა.” აღიარებდა რა ვალს, მას გადასახდელად უნდა დაკისრებოდა საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი თანხა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლის წესის შესახებ სკ-ს 142-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად და მიუთითა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე ვერ გავრცელდება 10 წლიანი ვადა, ვინაიდან ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო მანამ, ვიდრე სამოქმედოდ ახალი სამოქალაქო კოდექსი შემოვიდოდა.

2002წ. 21 აგვისტოს მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორს მიაჩნია, რომ სს “კ. ა-მა” მოცემულ საქმეზე სხდომის ოქმებში არაერთხელ დაადასტურა 190170 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდის აუცილებლობის ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ კი მას არასწორად დააკისრა 240945 ლარი.

მისი მოსაზრებით, ვინაიდან ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ფაქტობრივად დაკმაყოფილებული იყო სარჩელი და იგი სს “კ. ა-ს” არ გაუსაჩივრებია, სააპელაციო სასამართლოსაც მისთვის 190170 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარი უნდა დაეკისრებინა და არა 240945 ლარი.

კასატორს მიაჩნია, რომ დავა არ არის ხანდაზმული. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ სს “ს. ბ-ის” ქუთაისის განყოფილებამ ბრძანება და მასზე დართული მასალები 1996წ. 31 დეკემბერს უკან დაუბრუნა “ი-ს”. სინამდვილეში ბრძანება და თანდართული მასალები დაუბრუნდა კლიენტს, კლიენტი კი სს “კ. ა.” იყო. მისი მოსაზრებით “ი-ი” კლიენტი კი არა, არამედ კრედიტორი იყო. მას გადახდის ბრძანების ხელმეორედ წარდგენის დროსაც არ დაურღვევია მისი წარდგენის ვადები. ვინაიდან დოკუმენტის უკან დაბრუნება ბანკისათვის ცნობილი გახდა 1997წ. 3 ივლისს, რის შესახებაც “ბ-ის” ხელმძღვანელმა საპრეტენზიო წერილიც გაუგზავნა საქართველოს ბანკს. მისი მოსაზრებით, სააღსრულებო დოკუმენტაცია სს “კ. ა-ს” რომ დაუბრუნდა, დადასტურებულია სს “ს. ბ-ის” ქუთაისის განყოფილების 2002წ. 25 თებერვლის წერილითაც. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს. გადახდის ბრძანების ხელმეორედ წარდგენის ვადა სააპელაციო სასამართლოს უნდა აეთვალა იმ დროიდან, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა მის მიერ პირველად წარდგენილი ბრძანების სს “კ. ა-სათვის” დაბრუნება, ანუ 1997წ. 3 ივლისიდან. ვინაიდან მათ ინკასო გადახდის ბრძანებასთან ერთად წარადგინეს 1997წ. 15 ივლისს, ამიტომ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაც არ იყო გაშვებული.

კასატორის მოსაზრებით, საკასაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს მე-6 და 142-ე მუხლები, როცა სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებაზე არ გაავრცელა 10 წლიანი ვადა. მან გადახდის ბრძანება წარადგინა 1997წ. 15 ივლისს. სს “კ. ა-ის” გაყოფა მოხდა 1997წ. 27 ნოემბერს, ანუ ახალი სამოქალაქო კოდექსის სამოქმედოდ შემოღების შემდეგ, ამიტომ მოსარჩელეს ახლად შექმნილ საწარმოებთან სამართლებრივი ურთიერთობები წარმოეშვა ახალი სამოქალაქო კოდექსით. ამასთან აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ გაყოფის დროს ისე დაეკისრა ვალის გადახდის მოვალეობა ერთ სუბიექტს, რომ სკ-ს 204-ე მუხლის თანახმად კრედიტორის თანხმობა ვალის გადაკისრებაზე არ ყოფილა. ამრიგად, კასატორს მიაჩნია, რომ სს “კ. ა-ის” გაყოფის დროს ერთი საწარმოს მიერ ვალის გადახდის მოვალეობის აღიარებით დაიდო გარიგება, რომელიც დადებისთანავე ბათილი იყო, ვინაიდან ამასთან დაკავშირებით არ არსებობდა კრედიტორის თანხმობა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.6-ე მუხლი (ახალი რედაქცია 1999 წ.) და ნორმატიული აქტების შესახებ კანონის 25-ე მუხლი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე დადგენილად აქვს მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააქციო საზოგადოება “კ. ა-ს” ქ.ქუთაისის სააქციო უნივერსალური ბანკის “ი-ის” სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 240945 ლარი.

მოცემულ გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ გაცემულ იქნა ბრძანება ¹9-38. სააქციო საზოგადოება “ს. ბ-ის” ქუთაისის რეგიონალურ ფილიალში ბრძანება საინკასო დავალებასთან ერთად აღსასრულებლად წარდგენილი იქნა 1996წ. 12 დეკემბერს. მითითებული ბრძანება საინკასო დავალებასთან ერთად იმავეწ. ბოლოს, ანუ 1996წ. 31 დეკემბერს შეუსრულებლად დაუბრუნდა კლიენტს, ანუ სააქციო უნივერსალურ ბანკ “ი-ს”.

აღნიშნული ბრძანება და ინკასო განმეორებით წარდგენილ იქნა 1997წ. 15 ივლისს, რომელიც დღემდე შეუსულებელია.

მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ, საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს მიერ დამტკიცებული 1980წ. 5 მაისის 440-ე დადგენილების მე-14 თავის მე-16 მუხლი და ამავე დებულების 109-ე მუხლი და არასწორად მიიჩნია, რომ საარბიტრაჟო სასამართლოს ბრძანების აღსრულებისათვის წარდგენის ვადა შეადგენს 3 თვეს გადაწყვეტილების მიღებიდან, ხოლო ბრძანების შეუსრულებლად დაბრუნების შემთხვევაში მისი ხელახლა წარდგენის ვადა ისევ 3 თვეს შეადგენს და ამ ვადის გამოთვლა დაიწყება ბრძანების შეუსრულებლად დაბრუნების დროიდან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ ამ დებულებაზე არასწორად დაყრდნობით კრედიტორის მიერ განმეორებით ბრძანების წარდგენა არასწორად მიიჩნია ვადის დარღვევად. აღნიშნული მოსაზრება გამომდინარეობს შემდეგი გარემოებებიდან:

“საქართველოს საარბიტრაჟო სასამართლოებში სასამართლო წარმოებისას საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსის გამოყენების შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად საქართველოს საარბიტრაჟო სასამართლოში მათი განსჯადი დავების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის გამოყენებული უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსით (“საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, 1964 წ. ¹36, მუხლი 662) დადგენილი წესები, გარდა ამ კოდექსის მე-2, მე-5, მე-6, მე-13, მე-14, მე-16, მე-17, 39-ე, 85-ე, 88-ე, 91-ე, 121-ე, 124-ე, 130-ე, 158-ე, 166-ე, 180-ე, 217-ე, 218-ე, 234-237-ე, 238-ე, 240-243-ე, 244-251-ე, 261-273-ე, 283-288-ე, 289-291³-ე, 293-ე, 331-333-ე, 335-338-ე, 340-ე, 362-ე, 364-375-ე, 385-422-ე და 443-ე მუხლებისა.

ზემოთ მითითებული კანონის მოთხოვნიდან გამომდინარე ჩანს, რომ ამ კანონის გამოქვეყნების დროიდან, გამოქვეყნება მოხდა 1996წ. 25 დეკემბერს, ძალაში შევიდა საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებათა აღსრულების ახალი წესები. კერძოდ, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების აღსრულება ამ დროიდან უნდა მოხდეს სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსის 352-361-ე მუხლების შესაბამისად, 359-ე მუხლბის შესაბამისად კი სასამართლო გადაწყვეტილება საქმეზე, რომელშიც ერთ-ერთი მხარედ მოქალაქეა, შეიძლება წარდგენილ იქნეს იძულებითი აღსრულებისათვის 3 წლის განმავლობაში კანონიერ ძალაში მისი შესვლის მომენტიდან, ხოლო ყველა დანარჩენ საქმეზე – ერთი წლის განმავლობაში, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

ვინაიდან ამ პერიოდისათვის საქართველოს კანონმდებლობით სხვა ვადები არ იყო დადგენილი, სადავო ურთიერთობაზე სააღსრულებო საბუთის აღსასრულებლად წარდგენის ვადა ერთ წელს შეადგენდა და ამ გადაწყვეტილების აღსრულების ბრძანების წარდგენა კრედიტორს შეეძლო 1997წ. 3 ოქტომბრამდე. ვინაიდან კრედიტორმა გადახდის ბრძანება აღსასრულებლად წარადგინა 1997წ. 15 ივლისს, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კრედიტორს გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით სააღსრულებო დოკუმენტები ვადაში აქვს წარდგენილი და მის მიერ არ არის გაშვებული ამ დოკუმენტების აღსასრულებლად წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა.

საოლქო სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილია ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ სს “კ. ა-მა” 1997წ. 27 ნოემბერს განიცადა რეორგანიზაცია და მის ბაზაზე ჩამოყალიბდა სამი დამოუკიდებელი სუბიექტი: სს “ს. ჯ.” სს “.. ..” და სს “კ. ა-ი”. ისინი დამოუკიდებელ სუბიექტებად დარეგისტრირდნენ საჯარო რეესტრში 1998წ. მარტის თვეში. რეორგანიზაციის შედეგად მიღებული სამი საწარმოდან ერთერთმა, კერძოდ, სს “კ. ა-მა” იკისრა ვალდებულება მისი წინამორბედი საწარმოს ვალების გადახდის შესახებ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ეს გარემოება ვერ გახდება საფუძველი იმისა, რომ რეორგანიზაციამდე არსებული სს “კ. ა-ის” ვალების გადახდა დაეკისროს მხოლოდ ახლად შექმნილ სს “კ. ა-ს”.

სკ-ს 204-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ვალის გადაკისრების შესახებ შეთანხმდნენ მესამე პირი და მოვალე, მაშინ გადაკისრების ნამდვილობა დამოკიდებულია მოთხოვნის უფლებების მქონე პირის თანხმობაზე. როგორც ცნობილია, მოთხოვნის მფლობელს – კრედიტორს _ არ გამოუთქვამს თანხმობა იმის შესახებ, რომ ვალი გადაიხადოს მხოლოდ სს “კ. ა-მა”. აქედან გამომდინარე, სს “კ. ა-ის”, სს “ს. ჯ-ს” და სს “.. ..ის” დირექტორთა 1999წ. 19 აგვისტოს შეთანხმება იმის შესახებ, რომ ვალი გადაიხადოს მხოლოდ სს “კ. ა-მა”, იურიდიულ საფუძველს მოკლებულია. “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.6 მუხლის ბოლო წინადადების შესაბამისად გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებზე. მართალია ზემოთ მითითებულ მუხლს ამ შინაარსის წინადადება დაემატა 1999წ. 1 სექტემბრიდან, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებზე მხოლოდ 1999წ. 1 სექტემბრიდან. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 37-ე მუხლის შესაბამისად იურიდიული პირის გაერთიანების ან გაყოფისას მათი ქონება (უფლებები და მოვალეობები) გადადის ახლად წარმოშობილ იურიდიულ პირებზე, ანუ ამ ნორმის შესაბამიისად (იგი მოქმედებდა 1996წ. 3 ოქტომბერს, როცა მიღებულ იქნა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება და 1997წ. 15 ივლისსაც, როცა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ხელმეორედ იქნა წარდგენილი აღსასრულებლად) სს “კ. ა-ის” გაყოფის შემდეგ, 1997წ. ნოემბრიდან, ახალ სუბიექტებზე გადავიდა საწარმოს გაყოფამდე არსებული საწარმოს ვალდებულებები, ანუ 240945 ლარის გადახდის ვალდებულება. “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.6 მუხლის ბოლოს დამატებული წინადადების _ “გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებზე”- 1999წ. 1 სექტემბრამდე გამოყენება სრულებით არ ნიშნვს ამ კანონისათვის უკუქცევითი ძალის მინიჭებას. “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონს 14.6 მუხლის ზემოთაღნიშნული შინაარსის წინადადება, მართალია, დაემატა 1999 წელს, მაგრამ ამ შემთხვევაში კანონმდებელმა ამ ნორმაში დააკონკრეტა, დააფიქსირა გაყოფის შედეგად წარმოშობილი საწარმოების კრედიტორებთან პასუხისმგებლობის საყოვეთაოდ აღიარებული პრინციპი, რომლის შესაბამისადაც ხდებოდა მოვალის პასუხისმგებლობის განსაზღვრა ჯერ კიდევ ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის, შემდეგ კი ახალი სამოქალაქო კოდექსის და “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოვალეებს სოლიდარულად დაეკისროს 190170 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის ვალის სოლიდარულად გადახდევინების შესახებ მომდინარეობს საარბიტრაჟო სასამართლოს 1996წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებიდან.

ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის შესაბამისად მოპასუხე სს “კ. ა-ს” გადასახდელად დაეკისრა 240945 ლარი. მართალია, ამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებულია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 190170 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანია და იგი უნდა ანაზღაურდეს იმ დროისათვის აშშ დოლართან ლარის კურსის შესაბამისად, მაგრამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული თანხა ვერ გახდება გადაწყვეტილების აღსრულებისას გადასახდელი თანხის ოდენობის განმსაზღვრელი. გადაწყვეტილების აღსრულება ხდება მისი სარეზოლუციო ნაწილის შესაბამისად, სარეზოლუციო ნაწილით კი დადგენილია მხოლოდ 240945 ლარის გადახდის ვალდებულება.

აქედან გამომდინარე, კრედიტორს არ შეუძლია სხვა თანხის ანაზღაურების მოთხოვნა, ვიდრე ეს საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებაშია მითითებული, ვინაიდან მის მიერ მოვალე ორგანიზაციის უფლებამონაცვლე საზოგადოებებისთვის წარდგენილი მოთხოვნა კანონიერ ძალაში შესული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებიდან გამომდინარეობს.

მართალია, სს “კ. ა-ის” გაყოფა დაიწყო 1997წ. 27 ნოემბერს და მის ქონების ბაზაზე დამოუკიდებელი სამეწარმეო სუბიექტების არსებობა დარეგისტრირდა 1998წ. მარტიდან და ამ სუბიექტებისათვის სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლა დაიწყება ამ დროიდან, მაგრამ ახალი სამოქალაქო კოდექსის, (სამოქმედოდ შემოვიდა 1997წ. 25 ნოემბრიდან), 142-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა ათი წელია და ამ შემთხვევაში კრედიტორის მოთხოვნა სოლიდარული მოვალეების მიმართ ხანდაზმული არ არის. საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება აღსასრულებლად კი წარდგენილია ვადაში.

ზემოთ მითითებული გარემოებების გამო საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 240945 ლარის მხოლოდ ერთი სოლიდარული მოვალესათვის დაკისრების შესახებ და მითითებული თანხა უნდა დაეკისროს სამივე მოვალეს სოლიდარულად.

სსკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართოლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გარმოებები საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე აქვს დადგენილი, მაგრამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა არასწორი შეფასება და არასწორად იქნა გამოყენებული კანონი. საკასაციო სასამრთლო უფლებამოსილია, საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე მოპოვებულ საქმის გარემოებებს მისცეს სწორი სამართლებრივი შეფასება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 8 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს სს უნივერსალურ ბანკ “ი-ის” სარჩელი: სს “კ. ა-ს”, სს “ს. ჯ-ს”, სს “.. ..ს” სს უნივერსალური ბანკ “ი-ის” სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად დაეკისროს 240945 ლარი. მათვე სოლიდარულად სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაეკისროთ 5000 ლარი, საიდანაც 3500 ლარი ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹000141107 (კოდი ¹59), ხოლო 1500 ლარი სახელმწიფო ბიუჯეტში.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.