გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3კ-1237-02 7 თებერვალი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: საავტორო ჯილდოს ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 18 თებერვალს თბილისის საოლქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა ზ. ბ-მა შპს “.. ..-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა საავტორო ჯილდოს სახით თანხის დაკისრება.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი ¹1494899 პატენტით დაცული გამოგონების “...”, ¹118450 პატენტით დაცული გამოგონების “...ის” და ¹1237151 პატენტით დაცული გამოგონების “... მოწყობილობის” ავტორია. მოპასუხემ აღნიშნული პატენტებით დაცული გამოგონებები გამოიყენა 1999, 2000, 2001 წლებში თავის მფლობელობაში არსებულ ჩაის ფაბრიკებში ბაიხის ჩაის პროდუქციის ხარისხის გასაუმჯობესებლად და გამოუშვა დაახლოებით 1500 ტონა შავი ბახის ჩაი, რომლის ღირებულება დაახლოებით შეადგენს 1.050.000 აშშ დოლარს. “საქართველოს საპატენტო კანონის” 78-ე მუხლის და “სსრკ-ში გამოგონების შესახებ” კანონის 32-ე მუხლის “I” პუნქტის საფუძველზე მოსარჩელემ მოითხოვა მისი გამოგონების თითოეული გამოყენების შედეგად მიღებული მოგების 15% ან დამზადებული ჩაის თვითღირებულების არანაკლებ 2%-ის (21.000 აშშ დოლარის) სულ _ 64300 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება მოპასუხისათვის საავტორო ჯილდოს სახით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სარჩელში აღნიშნული პრეტენზიები შეეხება ჩაის მწარმოებელ საწარმოებს, რომლებიც არიან დამოუკიდებელი იურიდიული პირები და არავითარი ქონებრივი ურთიერთობა ამ საწარმოებთან შპს “.. ..ს” არ გააჩნია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 5 ივნისის გადაწყვეტილებით ზ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საოლქო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის გამოგონებები: “ბაიხის ჩაის დახარისხების ხაზი – ბ-ი”, “...”, “... მოწყობილობა” დაცულია ყოფილი სსრკ-ს პატენტებით: ¹1494899, ¹1184510 და ¹1237151, რომლებიც მოქმედებს 1991წ. 1 ივლისიდან.

სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა საავტორო ჯილდოს ანაზღაურების თაობაზე სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული, რადგან “საქართველოს საპატენტო კანონის” 78-ე მუხლით დადგინდა, რომ ამ კანონის ამოქმედებამდე გაცემული პატენტები უთანაბრდება ამ კანონის მიხედვით გაცემულ პატენტებს, რომელზეც საპატენტო კანონის ამოქმედებამდე საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილებით დამტკიცებული დებულებით “გამოგონების შესახებ”, გაცემული იქნა საქართველოს რესპუბლიკის პატენტი.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილებით დამტკიცდა და 1992წ. 1 მაისიდან ამოქმედდა დებულება “გამოგონების შესახებ”. ამ დადგენილების მე-2 მუხლით განისაზღვრა, რომ გამოგონების შესახებ დებულების ძალაში შესვლის შემდეგ გამოგონებასთან დაკავშირებით წარმოქმნილ სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოყენებული უნდა ყოფილიყო დებულება “გამოგონების შესახებ”; ამავე დადგენილების მე-3 მუხლით დაშვებულად გამოცხადდა საქართველოს რესპუბლიკის პატენტის გაცემა ყოფილი სსრკ-ს საავტორო მოწმობით ან პატენტით დაცულ იმ გამოგონებებზე, რომელთაც პრიორიტეტი ჰქონდათ 1972წ. 1 მაისის შემდეგ.

აქედან გამომდინარე ზ. ბ-ის სახელზე გაცემული ზემოაღნიშნული პატენტები მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება გათანაბრებული “საქართველოს საპატენტო კანონის” საფუძველზე გაცემულ საქართველოს პატენტებთან, თუ მათზე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილების შესაბამისად იქნებოდა გაცემული საქართველოს რესპუბლიკის პატენტი, ხოლო მოსარჩელის განმარტებით კი მას სსრკ-ს პატენტით დაცულ თავის გამოგონებებზე არ მიუღია საქართველოს რესპუბლიკის პატენტები, თუმცა 1992 წელს განცხადება ასეთი პატენტის მიღებაზე მის მიერ იყო წარდგენილი. ამდენად, სასამართლო კოლეგიამ ჩათვალა, რომ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ზ. ბ-ის გამოგონებაზე გაცემული სსრკ-ს პატენტები ვერ გაუთანაბრდება საქართველოს საპატენტო კანონის საფუძველზე მიღებულ საქართველოს პატენტებს და ვერ მოექცევა საქართველოს საპატენტო კანონის მოქმედების არეალში. თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც საქართველოს საპატენტო კანონით საავტორო ჯილდოს ანაზღაურება გათვალისწინებული არ არის.

სასამართლო კოლეგიამ ასევე მიიჩნია, რომ ზ. ბ-ის სახელზე გაცემული ზემოხსენებული სსრკ-ს პატენტების მოქმედება საქართველოს ტერიტორიაზე ვერ გავრცელდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილების მე-4 მუხლის საფუძველზეც, ვინაიდან ზ. ბ-ი არ წარმოადგენს უცხოეთის ფიზიკურ პირს. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302-ე დადგენილების მე-4 მუხლით კი დაშვებული იქნა უცხოეთის ფიზიკური და იურიდიული პირების სახელზე გაცემული ყოფილი სსრკ-ს პატენტების მოქმედების გავრცელება საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, თუ პატენტმფლობელს წინასწარ 1992წ. 1 იანვრამდე ჰქონდა გადახდილი ბაჟი პატენტის ძალაში დატოვებისათვის.

კოლეგიამ მიუთითა, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომლის საფუძველზედაც ითხოვს საავტორო ჯილდოს ანაზღაურებას, კერძოდ მოპასუხის მიერ სსრკ-ს პატენტით დაცული გამოგონებების გამოყენებას. ამასთან, ის ჩაის ფაბრიკები, რომლებიც მოსარჩელის განმარტებით იყენებდნენ მის გამოგონებებს, წარმოადგენენ მოპასუხე შპს “.. ..ისაგან” დამოუკიდებელ იურიდიულ პირებს, რომელთა მიერ განხორციელებულ ქმედებებზე შპს “.. ..ის” პასუხისმგებლობის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ბ-მა და მოითხოვა სადავო გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილების მე-3 და მე-4 მუხლები. კერძოდ, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ზ. ბ-ის სახელზე გაცემული ¹1494899, ¹1184510 და ¹1237151 ყოფილი სსრკ-ს პატენტები მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა გათანაბრებული “საქართველოს საპატენტო კანონის” საფუძველზე გაცემულ საქართველოს პატენტებთან, თუ მათზე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილების შესაბამისად იქნებოდა გაცემული საქართველოს რესპუბლიკის პატენტი. კასატორმა მიუთითა, რომ აღნიშნული დადგენილების მე-3 მუხლი არ ავალდებულებს სსრკ-ს მიერ გაცემულ გამოგონებებზე საავტორო მოწმობებისა და პატენტების მფლობელებს მოახდინონ მათზე საქართველოს რესპუბლიკის პატენტის მიღება. ამასთან, კასატორს მიაჩნია, რომ დებულების მე-4 მუხლის საფუძველზე უცხოეთის ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე სსრკ-ს მიერ გაცემული პატენტების მოქმედება ვრცელდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე.

კასატორის მოსაზრებით აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ არ გამოიყენა “გამოგონების შესახებ” დებულების 85-ე და 86-ე მუხლები, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 532-ე, 533-ე და 534-ე მუხლები, სკ-ს 1507-ე მუხლი, საპატენტო კანონის 76-ე მუხლი, “სსრკ-ში გამოგონების შესახებ” 1991წ. 31 მაისის კანონის 32-ე მუხლი და რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი საბჭოს 1992წ. 23 სექტემბრის ¹3518-1 დადგენილების მე-3 მუხლი.

ზ.ბ-ის განმარტებით აღნიშნულ შემთხვევაში სასამართლომ დაარღვია განსჯადობის წესები, კერძოდ საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის თანახმად დავა უნდა განეხილა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა, რადგან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მიერ პატენტით დაცული გამოგონებების გამოყენება. კასატორს აღნიშნული გარემოების მიმართ არ წარმოუდგენია საკასაციო პრეტენზია. სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს და შესაგებელს. ვინაიდან მოსარჩელემ არ გამოიყენა კანონით მინიჭებული უფლება – დაამტკიცოს მოთხოვნის ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და სარჩელზე უარის თქმა, ამ გარემოებაზე მითითებით, დასაბუთებულია.

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მოცემული დავის განხილვისას სასამართლომ დაარღვია განსჯადობის წესი, რადგან ეს დავა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო კოლეგიას უნდა განეხილა.

პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული წესით განსახილველ საქმეთა განსჯადობის წესს ადგენს ადმინისტრაცილი საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლი. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს საავტორო ჯილდოს ანაზღაურება. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილში ადმინისტრაციული დავის საგნის შესახებ კონკრეტული, ამომწურავი ჩამონათვალია, რომელთა განვრცობის შემთხვევაშიც კი შეუძლებელია ანალოგიური დავა ადმინისტრაციული წესით იქნეს განხილული, მითუმეტეს, თუ მხარეები კერძო სამართლის იურიდიული და ფიზიკური პირები არიან. ამდენად, კასატორის მოსაზრება მოცემული საქმის არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ განხილვის თაობაზე უსაფუძვლოა.

პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივაციას იმის შესახებ, რომ საქართველოს საპატენტო კანონისა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 16 მარტის ¹302 დადგენილებით ზ.ბ-ის სახელზე გაცემული ყოფილი სსრკ-ს პატენტები მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა გათანაბრებული საქართველოს საპატენტო კანონის საფუძველზე გაცემულ საქართველოს პატენტებთან, თუ მათზე მითითებული დადგენილების შესაბამისად იქნებოდა გაცემული საქართველოს რესპუბლიკის პატენტი. დადგენილების მე-3 მუხლით სსრკ-ს პატენტმფლობელს შეეძლო მოეხდინა პატენტის ხელახალი რეგისტრაცია. ე.ი. ¹302 დადგენილება ყველა გამომგონებელს (მათ შორის სსრკ-ს პატენტმფლობელს) აძლევდა იმის საშუალებას, რომ გარკვეული ობიექტური პირობების შესრულების შემთხვევაში მიეღო ეროვნული პატენტი. აქედან გამომდინარე უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ხელახალი რეგისტრაციის გავლის გარეშეც იგი პატენტმფლობელია. საერთოდ, პატენტის მოქმედება არ სცილდება იმ ქვეყნის ფარგლებს, რომელმაც გასცა პატენტი. ზ.ბ-ზე გაცემული პატენტი მოქმედებდა ყოფილ სსრკ-ში, რომელიც აღარ არსებობს. საქართველოს რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ ახალ სამართლებრივ სივრცეში ამოქმედდა ქართული კანონმდებლობა, რომელმაც სხვა სამართლებრივ ურთიერთობებთან ერთად დაარეგულირა ინტელექტუალური საკუთრებითი ურთიერთობანიც. აქედან გამომდინარე, ის სამართლებრივი დაცვის საშუალებები, რომლებიც გააჩნია პატენტმფლობელს, ჩვეულებრივ, დაადგინა ეროვნულმა კანონმდებლობამ. საპატენტო უწყება (“საქპატენტი”) “გამოგონების შესახებ” დებულების საფუძველზე 1992წ. 1 მაისიდან გასცემდა პატენტს სათანადო განცხადების საფუძველზე. დადგენილია, რომ “საქპატენტს” ზ. ბ-ის სახელზე არ გაუცია საპატენტო სიგელი. პატენტმფლობელობა კი წარმოიშობა საპატენტო სიგელის გაცემით, იგი რეგისტრირდება სახელმწიფო საპატენტო რეესტრში (დებულების 56-ე, 57-ე მუხლები) და წარმოადგენს უფლების დამდგენ სამართლებრივ დოკუმენტს.

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა დებულების 86-89-ე მუხლები და სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 532-534-ე მუხლები. დებულების მითითებული ნორმები ვრცელდება უცხოელ ფიზიკურ პირებზე და არა საქართველოს მოქალაქეებზე. რაც შეეხება სამოქალაქო სამართლის ნორმებს, პალატა მიუთითებს, რომ 534-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს პატენტის ვადამდე გაუქმების წესს კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით (მინისტრთა საბჭოს მიერ დადგენილ შემთხვევებში და წესით). მართალია, მოცემულ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს არა სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს დადგენილება, არამედ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილება, მაგრამ ეს არ ეწინააღმდეგება ნორმაში მითითებულ დებულებას იმის შესახებ, რომ შესაძლებელია სათანადო ნორმატიული აქტის საფუძველზე ვადამდე ადრე გაუქმდეს პატენტი.

ამდენად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ზ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 5 ივნისის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.