¹3კ-1257-02 21 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: ხელშეკურულების ბათილად ცნობა, მოპასუხის საწესდებო კაპიტალიდან უძრავი ნივთის ამორიცხვა და გადახდილი იჯარის ქირის უკან დაბრუნება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 2 ოქტომბერს სს “უ-სა” და შპს “ხ-ს” შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2001წ. 31 დეკემბრამდე. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა სს “უ-ის” კუთვნილი შენობა, კორპუსი ¹2 საინვენტარიზაციო ¹1031. ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლამდე – 2001წ. 20 სექტემბერს შპს “ხ-მა” სარჩელი აღძრა სს “უ-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა ზემოაღნიშნული გარიგების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ იგი დადებული იქნა მოტყუებით. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა სს “უ-ის” საწესდებო კაპიტალიდან ¹2 კორპუსის ამორიცხვა და გადახდილი საიჯარო ქირის – 18020 ლარის უკან დაბრუნება.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა შემდეგ გარემოებებზე: 1988 წლიდან შპს “ხ-ი”, რომელიც კოოპერატივი “ხ-ის” სამართალმემკვიდრეა, იყო სადავო ფართის პირდაპირი მფლობელი. აღნიშნული ფართი თავის დროზე უკანონოდ აღირიცხა ფირმა “დ-ს” საკუთრებად, ხოლო შემდგომში, კერძოდ, 1997 წლიდან შეტანილი იქნა ფირმა “დ-ს” სამართალმემკვიდრის სს “უ-ის” საწესდებო კაპიტალში. სადავო ნივთზე მფლობელობა შპს “ხ-ს” წარმოეშვა 1988 წლიდან და მასვე უნდა გადასცემოდა საკუთრებაში, 2000წ. იჯარის ხელშეკრულება დაიდო მოტყუებით და სს “უ-მა” მისგან ბათილი გარიგების საფუძველზე უსაფუძვლოდ მიიღო 18020 ლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და თავის მხრივ წარადგინა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში სადავო ფართის გამონთავისუფლებულ მდგომარეობაში დაბრუნება. მოპასუხე მიუთითებდა, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს მის საკუთრებას. მოსარჩელესთან სამართლებრივი ურთიერთობები მყარდებოდა 1997 წლიდან, ვიდრე 2000წ. ოქტომბრამდე ორმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე და არავითარ მოტყუებას მათი მხრიდან არ ჰქონია ადგილი.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1988 წლიდან შპს “ხ-ი” არის სადავო ფართის კეთილსინდისიერი მფლობელი, ხოლო სს “უ-ს” არასოდეს არ ჰქონია მფლობელობაში სადავო ქონება.

საკავშირო ჩარხმშენებელი და ინსტრუმენტალური მრეწველობის სამინისტროს 1990წ. 26 დეკემბრის ¹02/163 წერილით სადავო კორპუსი ფირმა “დ-ს” საკუთრებაში არ გადასცემია. აღნიშნული ფაქტი მოპასუხემ დაუმალა შპს “ხ-ს” და მასთან მოტყუებით დებდა იჯარის ხელშეკრულებებს და ამ ხელშეკრულებეის საფუძველზე აიძულებდა მოსარჩელეს გადაეხადა საიჯარო ქირა. აღნიშნული საფუძვლით თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ხ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2000წ. 2 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულება; სს “უ-ის” საწესდებო კაპიტალიდან ამოირიცხა ¹2 კორპუსი და დაევალა სს “უ-ს” მოსარჩელის მიერ გადახდილი საიჯარო ქირის 18020 ლარის მოსარჩელისათვის დაბრუნება; სს “უ-ს” უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფლებაზე.

ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “უ-მა”.

სააპელაციო პალატამ უძრავი ქონების სარეგისტრაციო მოწმობის საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ ქ. თბილისში, ...... მდებარე სადავო ¹2 კორპუსის მესაკუთრე არის მოპასუხე. მხარეებს შორის წლების განმავლობაში არსებობდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობები. 1992 წლიდან მხარეები ყოველწლიურად ახდენდნენ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელებას. ყველა ხელშეკრულების საგანი იყო სადავო ფართი, რომელსაც მეიჯარე გადასცემდა მოიჯარეს ერთიწ. ვადით და ყოველწლიურად ხდებოდა მისი განახლება ახალი ვადით.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ 1997 წელს ფირმა “დ-მ” (სს “უ-ი”) მიმართა საარბიტრაჟო სასამართლოს და მოითხოვა სადავო ფართის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა იმ საფუძვლით, რომ იმ დროისათვის საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოწურული იყო. სასარჩელო მოთხოვნას ამყარებდა იმ გარემოებაზე, რომ იგი იყო სადავო ფართის მესაკუთრე. საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1997წ. 10 აპრილის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ფირმა “დ-ს” სარჩელი და კოოპერატივ “ხ-ს” (შპს “ხ-ი”) დაევალა სადავო ფართის მესაკუთრისათვის დაბრუნება. ამ გადაწყვეტილებით არ იქნა გაზიარებული კოოპერატივ “ხ-ის” მოტივები იმის შესახებ, რომ სადავო ფართი 1990წ. 26 დეკემბრის საკავშირო სამინისტროს წერილის საფუძველზე უნდა გადასცემოდა მას და არა ფირმა “დ-ს”. აღნიშნული გადაწყვეტილება დღეისათვის კანონიერ ძალაშია.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს “ხ-ის” მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ 2000წ. 2 ოქტომბრის იჯარის ხელშეკრულება დაიდო მოტყუებით, კერძოდ მოპასუხემ დაუმალა საკავშირო სამინისტროს 1990წ. 26 დეკემბრის წერილი, რომლითაც სადავო ფართი უნდა გადასცემოდა კოოპერატივ “ხ-ს”, იმ საფუძვლით, რომ არ არის დადგენილი ის გარემოება, რომ მოპასუხის მოქმედება მიმართული იყო იმისაკენ, რომ შეცდომაში შეეყვანა გარიგების მეორე მხარე. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მითითებული წერილის დამავლა – არდამალვის ფაქტი ვერ მოახდენდა ზეგავლენას მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის ნამდვილობაზე, ამასთან აღნიშნული წერილის არსებობა ცნობილი იყო 2000წ. გარიგების დადების დროისათვის, რადგან 1997 წელს ამავე მხარეებს შორის სასამართლო დავისას კოოპერატივი “ხ-ი” სწორედ ამ წერილზე ამყარებდა თავის შესაგებელს.

აღნიშნული საფუძვლებით სააპელაციო პალატამ 2002წ. 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გააუქმა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და შპს “ხ-ს” უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

დაკმაყოფილდა სს “უ-ის” შეგებებული სარჩელი უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის თაობაზე და დაევალა შპს “ხ-ს” სადავო შენობის გამონთავისუფლება.

გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო პაალატამ გამოიყენა სკ-ს 581-ე, 559-ე, 564-ე და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ასევე სსკ-ს 106-ე და 266-ე მუხლები.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ხ-მა”, რომელიც მოითხოვს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას შემდეგი საფუძვლებით:

1. სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს არ მისცა სათანადო შეფასება;

2. საპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევით მიიღო მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომელიც მოპასუხეს გაურკვეველი მიზეზით არ წარმოუდგენია პირველი ინსტანციის სასამართლოში. სააპელაციო პალატამ არ იმსჯელა აღნიშნული დოკუმენტის დასაშვებობაზე.

სსკ-ს 137-ე მუხლის შესაბამისად შპს “ხ-მა” განაცხადა დოკუმენტის სიყალბის შესახებ, რის გამოც ამ საბუთის ნამდვილობა უნდა ემტკიცებინა მოპასუხეს, სასამართლომ კი თავი აარიდა ამ საკითხზე მსჯელობას.

3. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ს 106-ე და 266-ე მუხლები და არ უნდა დაყრდნობოდა საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რადგან საარბიტრაჟო სასამართლოში სულ სხვა მხარეები მონაწილეობდნენ. კერძოდ, კოოპერატივი “ხ-ი” და ფირმა “დ-ა”, კასატორის მოსაზრებით მოპასუხე არ წარმოადგენს ფირმა “დ-ს” სამართალმემკვიდრეს.

4. საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “ხ-ის” სადავო კორპუსის მესაკუთრედ ცნობა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად არის ცნობილი, რომ სადავო კორპუსის მესაკუთრეა სს “უ-ი”. მხარეებს შორის წლების განმავლობაში არსებობდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. 1992 წლიდან მხარეები ყოველწლიურად ახდენდნენ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელებას და ყველა ხელშეკრულების საგანი იყო სადავო ფართი, რომელსაც მეიჯარე (“უ-ი”) გადასცემდა მოიჯარეს (“ხ-ი”) ერთი წლის ვადით და ყოველწლიურად ხდებოდა მისი განახლება ახალი ვადით. ბოლოს მხარეებს შორის სადავო ფართზე იჯარის ხელშეკრულება დაიდო 2000წ. 2 ოქტომბერს, რომლის მოქმედების ვადა ამოიწურა 2001წ. 31 დეკემბერს.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა, რადგან კასატორის მიერ არ არის წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე მტკიცებულებაზე, რომელიც სააპელაციო პალატის მიერ არ განხილულა და რომელიც გამორიცხავდა დადგენილ გარემოებებს.

სსკ-ს 380-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სასამართლოს შეუძლია არ მიიღოს ახალი მტკიცებულებები, როგორც დაგვიანებით წარმოდგენილი, თუ მათი განხილვა ხელს შეუშლის სააპელაციო სასამართლოში საქმის დროულად განხილვას.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სს “უ-მა” სააპელაციო სასამართლოში წარმოადგინა სადავო ნივთის საკუთრების დამადასტურებელი საბუთი. სსკ-ს 380-ე მუხლის თანახმად დაგვიანებით წარმოდგენილი მტკიცებულების მიღება სასამართლოს შეხედულებაზეა დამოკიდებული. სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიღო აღნიშნული საბუთი, რადგან მის მიღებას ხელი არ შეუშლია საქმის სასამართლოში დროულად განხილვისათვის, არამედ აღნიშნულ საბუთს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა. ამასთან, საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ასევე საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს მოპასუხის საკუთრებას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ წარმოდგენილი საკუთრების დამადასტურებელი საბუთი ყალბია და სასამართლოს არ უნდა მიეღო დაგვიანებით წარმოდგენილი დოკუმენტი.

საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატას არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ს 106-ე და 266-ე მუხლები და არ უნდა დაყრდნობოდა საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რადგან საარბიტრაჟო სასამართლოში სულ სხვა მხარეები მონაწილეობდნენ. კასატორის მოსაზრებით მოპასუხე არ წარმოადგენს ფირმა “დ-ს” სამართალმემკვიდრეს. საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ სს “უ-ი” წარმოადგენს ფირმა “დ-ს” სამართალმემკვიდრეს. ამასთან, თავად კასატორი სარჩელში და საქმის განხილვისას მიცემულ ახსნა-განმარტებებით მიუთითებს, რომ სს “უ-ი” წარმოადგენს ფირმა “დ-ს” სამართალმემკვიდრეს. აქედან გამომდინარე, კასატორის ზემოთ აღნიშნული მითითება უსაფუძვლოა.

სსკ-ს 406-ე მუხლის თანახმად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია.

კასატორი სარჩელით მოითხოვდა სს “უ-ის” საწესდებო კაპიტალიდან სადავო ნივთის ამორიცხვას და გადახდილი იჯარის ქირის დაბრუნებას. საკასაციო საჩივრით კი გაადიდა დავის საგანი და მოითხოვს სადავო ნივთის მესაკუთრედ ცნობას. დავის საგნის გადიდება კი დაუშვებელია, რის გამოც აღნიშნულ საკითხზე საკასაციო სასამართლო არ იმსჯელებს. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ სადავო ნივთზე კასატორის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვება.

დადგენილია, რომ კასატორი სადავო ნივთს ფლობდა საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მოქმედების ვადა ამოიწურა 2002წ. 31 დეკემბერს.

სკ-ს 581-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები. ამავე კოდექსის 559-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ქირავნობის ურთიერთობა შეწყდება ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ. ამავე კოდექსის 564-ე მუხლის თანახმად ნივთის ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამქირავებელი მოვალეა დაუბრუნოს გამქირავებელს ნივთი იმ მდგომარეობაში, რომელიც მისგან მიიღო.

მითითებული ნორმების საფუძველზე, სს “უ-ს”, როგორც სადავო ნივთის მესაკუთრეს თანახმად სკ-ს 172-ე მუხლის პირველი ნაწილისა უფლება აქვს მოითხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება.

ამდენად, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა, კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევა საფუძვლად არ უდევს სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას, რის გამოც გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ხ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 14 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.