¹3კ-1336-02 14 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ჯ. ხ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა სამთო სამუშაოების წარმოების შედეგად ჭიათურის რაიონის სოფ. ....... მდებარე მისი საცხოვრებელი სახლისა და სხვა დამხმარე ნაგებობების დაზიანებით, ასევე მრავალწლიანი ნარგავების განადგურებით გამოწვეული ზიანის _ 9958 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ ზარალის შემფასებელმა კომისიამ 2002წ. 21 ივნისს დაადგინა, რომ მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის ქვეშ ფენის დამუშავება უკანასკნელად მოხდა 1968 წელს და მან მიიღო ზარალის თანხის საზღაური. 1997წ. 21 მაისის აქტი გაუქმებულია 2001წ. 21 ივნისის სხდომის ოქმით. ასევე გაუქმებულია ნარგავებზე 1997წ. 19 მაისის ზარალის აქტი 2001წ. 19 დეკემბრის სხდომის ოქმით.

ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა 4493 აშშ დოლარამდე.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელის მიერ დაწყებული სახლის მშენებლობის ადგილზე აშენებული იყო მისი მამის _ ვ. ხ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მიწისქვეშა სამუშაოების წარმოების შედეგად დაზიანდა 1968 წელს, რაზედაც შედგა სათანადო დოკუმენტაცია. ვ. ხ-ს მიეცა ნებართვა საცხოვრებელი სახლის ახალ ადგილზე გადატანის შესახებ და გამოეყო ზარალის თანხა, რომელიც ვ. ხ-ს მთლიანად გადაეცა იმავე წელს. აღნიშნული პერიოდიდან ამ უბანზე ქანის დამუშავებას ადგილი არა ჰქონია.

ვ. ხ-ის გარდაცვალების შემდეგ ჯ. ხ-მა იმავე ადგილზე 1987 წელს დაიწყო სახლის აღდგენა თავისი სახსრებით, სათანადო ნებართვისა და პროექტის გარეშე. მოსარჩელის განმარტების საფუძველზე სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ აღნიშნული შენობა 1989 წელს ისევ დაინგრა, მაგრამ სათანადო აქტები მოქმედი კომისიის მიერ შედგენილი არ ყოფილა. მხოლოდ 1997წ. 19 მაისს და 21 მაისს სს “ჭ-ის” მარგანეცის ფენის დამუშავების შედეგად და წარმოების სხვა მიზეზებით მოსახლეობაზე მიყენებული ზარალის შემფასებელმა კომისიამ შეადგინა აქტები ჯ. ხ-ის კუთვნილი მრავალწლიანი ნარგავებისა და საცხოვრებელი სახლის დაზიანების შედეგად ზიანის მიყენების შესახებ, რომლებიც იმავე კომისიის 2001წ. 21 ივნისის ¹48 სხდომის ოქმის და 2001წ. 19 დეკემბრის ¹69 სხდომის ოქის საფუძველზე გაუქმებული იქნა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშურებით, რომ მოპასუხეს სკ-ს 129-ე და 130-ე მუხლებით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო უფლება არ ჰქონდა გაეუქმებინა 1997წ. 19 და 21 მაისის აქტები, რადგან კომისიის აღნიშნული ქმედება ზემოხსენებული ნორმებით არ რეგულირდება.

2000წ. ოქტომბერში ჩატარებული მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის და დამხმარე ნაგებობების საექსპერტო საინჟინრო-გეოლოგიური შემოწმების დასკვნის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ აღნიშნული ნაგებობა წარმოადგენს დაუმთავრებელ მშენებლობას, რომელიც მდებარეობს 1968 წელს დამუშავებული მარგანეცის მადნის სახურავი ქანების ზედაპირზე. გადამხურავი ქანების სიმაღლე წარმოადგენს 138 მეტრს. სახლის გადატანის ნებართვის მიუხედავად მშენებლობა დაწყებულია იმავე ადგილზე, ნაგებობაზე რაიმე მიწისქვეშა გამონამუშევრების ზეგავლენა არ აღინიშნება სააპელაციო პალატამ გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 21 სექტემბრის ¹936 დადგენილება “საწარმოო გაერთიანება “ჭ-ის” მიერ მანგანუმის საბადოს დამუშავების შედეგად მოსახლეობისათვის მიყენებული ზარალის მოწესრიგების შესახებ”, რომლის თანახმად თუ საცხოვრებელი სახლი აშენებულია 1974 წლამდე და შემდეგ, მანგანუმის ფენა ამ სახლის ტერიტორიის ქვეშ გამომუშავებულია სახლის აშენებამდე, ხოლო სახლი დაზიანდა სხვადასხვა მიზეზების გამო. ამასთან მოსახლემ ვერ წარმოადგინა საცხოვრებელი სახლის აშენების ვერც ნებართვა და ვერც პროექტი, მშენებლობა აწარმოა თვითნებურად, მას საცხოვრებელი სახლის ღირებულება არ აუნაზღაურდება.

მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მის ძმას სასამართლოს გადაწყვეტილებით ეძლევა სახლის დაზიანებისათვის დახმარება და მისი მოთხოვნაც უნდა დაკმაყოფილდეს სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელის ძმა ცხოვრობდა სხვა ადგილზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნა მიიჩნია უსაფუძვლოდ და 2002წ. 25 ივლისის განჩინებით არ დააკმაყოფილა ჯ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად უცვლელად დატოვა ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებილი გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო პალატას არ უნდა გამოეყენებინა მთავრობის დადგენილება და უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 408-ე მუხლის I ნაწილი, რადგან ეს დადგენილება ვერ გავრცელდება ამ კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობებზე. ამასთან იგი ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით. კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის I ნაწილით და 22-ე მუხლის I ნაწილით. და უპირატესი იურიდიული ძალა უნდა მიენიჭებინა სკ-ს იმ ნორმებისათვის, რომელიც ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურებას. თუმცა კასატორის მოსაზრებით დადგენილების გამოყენების შემთხვევაშიც კი სასამართლოს სხვა გადაწყვეტილება უნდა მიეღო, რადგან მისი სახლი არ ყოფილა უნებართვო ნაგებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში 1987 წელს არ შედგებოდა ზიანის ანაზღაურების აქტები. აღნიშნული აქტებით ასევე დადასტურდა, რომ წიაღის მოპოვება მიმდინარეობდა წლების განმავლობაში, რამაც 1988 წელს დაანგრია მისი კუთვნილი სახლი.

კასატორის მოსაზრებით გეოლოგიური დასკვნა, რომელიც გაიცა 12წ. შემდეგ არ შეიძლება ყოფილიყო ობიექტური და მოპასუხეს არ ჰქონდა უფლება 4წ. შემდეგ ამ დასკვნის საფუძველზე გაეუქმებინა აქტები. ამასთან კასატორს მიაჩნია გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა და აქტების უკანონობის შემთხვევაშიც არ უნდა გაუქმებულიყო.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლო მოვალე იყო მიენიჭებინა პრეიუდიციული ძალა 1999წ. 15 თებერვლის სასამართლო გადაწყვეტილებისათვის, რომლითაც დადგინდა მოპასუხის ბრალეულობა და მისი სახლის ნაწილის, მისი ძმის კუთვნილი ნაწილის დანგრევასთან დაკავშირებით დაევალა ზიანის ანაზღაურება. კასატორი თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მისი ძმის სახლი სხვა ადგილზე მდებარეობდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ მოსარჩელის მამის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი მიწისქვეშა სამუშაოების წარმოების შედეგად 1968 წელს დაზიანდა, რაზედაც შედგა სათანადო დოკუმენტაცია. ვ. ხ-ს მიეცა სათანადო ნებართვა სახლის ახალ ადგილზე გადატანის შესახებ, რისთვისაც გამოეყო თანხა, რომელიც მთლიანად აუნაზღაურდა. აღნიშნული პერიოდიდან ამ უბანზე ქანის დამუშავებას ადგილი არ ჰქონია. ვ. ხ-ის გარდაცვალების შემდეგ მისმა შვილმა ჯ. ხ-მა იმავე ადგილზე 1987 წელს დაიწყო სახლის აღდგენა თავისი სახსრებით სათანადო ნებართვისა და პროექტის გარეშე. აღნიშნული შენობა 1989 წელს ისევ დაინგრა, მაგრამ სათანადო აქტები მოქმედი კომისიის მიერ შედგენილი არ ყოფილა, აქტები კომისიამ შეადგინა მხოლოდ 1997 წელს, რომლებიც იმავე კომისიის მიერ 2001 წელს ისევ გაუქმებულ იქნა.

დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს საკასაციო პალატა სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სავალდებულოდ მიიჩნევს, რადგან კასატორის არ არის წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კასატორი ვერ მიუთითებს საქმეში არსებულ რაიმე მტკიცებულებაზე, რომელიც სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა შესწავლილი და გამოკვლელული და რომელიც გამორიცხავდა საექსპერტო დასკვნით დადგენილ გარემოებებს.

სკ-ს 317-ე მუხლის პირველი ნააწილის თანახმად ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებისა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელის მამას 1968 წელს აუნაზღაურა მიყენებული ზიანი. საინჟინრო-გეოლოგიური დასკვნის თანახმად აღნიშნული პერიოდიდან სადავო უბანზე ქანის დამუშავებას ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელემ სათანადო ნებართვისა და პროექტის გარეშე იმავე ადგილზე დაიწყო სახლის აღდგენა, რომელიც 1989 წელს ისევ დაინგრა.

დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხეს მართებულად არ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება, რადგან არ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, ზიანის წარმოშობაში მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება და ბრალი არ არის დადგენილი. მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი სადავო სახლის აღდგენის ნებართვა და პროექტი, მან სახლის მშენებლობა აწარმოა თვითნებურად, რის გამოც მისი მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად დამტკიცებას არ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ვინაიდან განსახილველ საქმეში იგივე მხარეები არ მონაწილეობენ, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს პრეიუდიციული ძალა უნდა მიენიჭებინა 1999წ. 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტებისათვის.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ჯ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 25 ივლისის განჩინება.

კასატორი განთავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.